Ở Việt Nam thì chúng ta vốn có sẵn những vùng trà cổ thụ hay còn là cây trà shan tuyết. Lá của những cây trà này chính là nguyên liệu để làm nên Trà Phổ Nhĩ Việt Nam.

Trong bài viết này thì mình sẽ tập trung viết về những thứ cơ bản nhất về dòng trà Phổ Nhĩ. Để những người mới tiếp cận dòng trà này sẽ có những kiến thức tổng quát nhất.

TRÀ PHỔ NHĨ LÀ GÌ?

Cái tên Phổ Nhĩ bắt nguồn từ một thị trấn cùng tên ở tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Vào hàng nghìn năm trước thì thị trấn Phổ Nhĩ vốn là một trung tâm mua bán trà. Đây là nơi mà trà trồng ở các vùng của Vân Nam được mang đến để bán.

Chính vì vậy mà trà được làm ở Vân Nam đều được gọi là Phổ Nhĩ Trà. Sau Cách Mạng Văn Hoá thì thành phố Phổ Nhĩ được đổi tên là Tư Mao vào năm 1950.

Nhưng do cơn sốt trà Phổ Nhĩ nên vào năm 2007 thì chính quyền địa phương đã đổi về tên cũ là Phổ Nhĩ. Và cái tên này vẫn còn giữ mãi đến tận ngày nay.

Yếu tố thứ hai giúp định nghĩa trà Phổ Nhĩ đó chính là nguyên liệu làm nên trà. Trà Phổ Nhĩ được làm từ lá của giống trà cổ thụ hoang dã. Giống trà cổ thụ này có 2 nhóm chính. Nhóm đầu tiên có lá trà to và một thân to chính. Còn nhóm thứ hai có lá nhỏ, nhiều thân nhỏ mọc lên từ một gốc.

Phần lớn trà Phổ Nhĩ được làm từ nhóm trà lá to hay Đại Diệp Trà. Nhưng vẫn có một số ít được làm từ giống trà lá nhỏ. Hay còn được giới yêu trà Phổ Nhĩ gọi là Phổ Nhĩ Kim (hay Phổ Nhĩ lá nhỏ).

Nguyên liệu làm nên trà Phổ Nhĩ được phân định theo tuổi cây trà và vùng miền. Tuổi trà được phân thành 3 nhóm. Nguyên liệu từ cây trà hàng trăm năm tuổi được phân nhóm là Cổ Thụ. Cây trà hàng chục năm tuổi được gọi là Đại Thụ. Còn nhóm trà ít tuổi mới được trồng được gọi là Thai Địa Trà.

Để được gọi là Cổ Thụ thì cây trà phải ít nhất 100 năm tuổi. Và tất nhiên thì chất lượng nguyên liệu Cổ Thụ bao giờ cũng vượt trội hơn nhiều so với những nhóm trà ít tuổi hơn.

Và một yếu tố quan trọng khác giúp định nghĩa giá trị của nguyên liệu trà Phổ Nhĩ đó là vùng miền. Ở Vân Nam có những làng mà trà Phổ Nhĩ của họ đắt hơn rất nhiều lần những nơi khác.

Yếu tố địa hình, thổ nhưỡng, vi khí hậu, nguồn nước, hệ vi sinh vật khiến cho trà Phổ Nhĩ ở một vùng có hương vị đặc biệt hơn hẳn các vùng khác. Cộng với việc những người yêu trà săn lùng thì giá trị trà Phổ Nhĩ ở vùng đó càng được đẩy lên chóng mặt.

Tất nhiên là sẽ luôn có sự ‘gian dối’ diễn ra. Trà đến từ vùng trà ít tiếng tăm mạo danh vùng nổi tiếng. Rồi cả trà ít tuổi được đóng mác là trà Cổ Thụ.

Vì vậy mà người yêu dòng trà Phổ Nhĩ cần trang bị đầy đủ kiến thức và đủ trải nghiệm để có thể phân định được thế nào là chất Cổ Thụ. Hay chất riêng của vùng trà danh tiếng nào đó.

CÔNG ĐOẠN LÀM MAO TRÀ

Trước khi có những bánh trà đẹp đẽ, trước khi có Phổ Nhĩ sống hoặc chín, thì mọi loại trà Phổ Nhĩ đều bắt đầu từ ‘mao trà’. Mao trà hay ‘trà thô’ là một dạng trà thành phẩm từ lá trà cổ thụ.

Lá trà cổ thụ sau khi hái sẽ được ‘diệt men’, vò và làm khô. Lý do ‘mao trà’ được gọi là trà thô vì những lá trà này chưa là trà Phổ Nhĩ hoàn chỉnh. ‘Mao trà’ được ép thành bánh để thành Phổ Nhĩ sống, hoặc được ủ lên men rồi đóng thành bánh Phổ Nhĩ chín.

Các công đoạn làm nên mao trà:

1. Làm héo

Lá trà sau khi hái sẽ được rải đều lên những chiếc nong bằng tre để ‘héo’. Mục đích của việc làm héo là khiến cho lá trà bị mất nước, qua đó lá trà sẽ dẻo dai hơn. Nhờ vậy mà khi vò thì lá trà sẽ đỡ rách và nát hơn.

Công đoạn làm héo được theo dõi rất kỹ bởi người làm trà. Vì không ai muốn lá trà vô tình bị oxy hoá quá nhiều cả. Lá trà thường được làm héo ngoài trời hoặc khu vực thoáng khí trong nhà.

2. Diệt men

Diệt men là giai đoạn mà ‘men’ hay enzyme trong lá trà được loại bỏ. Bằng cách xao lá trà trên chảo nóng. Nhờ vậy mà các thành phần tạo nên hương vị của lá trà không bị chuyển hoá bởi oxy trong không khí. Ngoài ra thì giúp trà bớt vị ‘xanh’ cũng như ‘đắng’ của lá trà tươi.

Ở Vân Nam hay các vùng trà miền Tây Bắc của Việt Nam thì người làm trà vẫn diệt men bằng chảo. Thay vì dùng những máy xao dạng thùng như ở các vùng trà khác.

Không giống như trà xanh thì trà Phổ Nhĩ được ‘diệt men’ không hoàn toàn. Tức là một phần nhỏ nhóm men polyphenol oxidase vẫn còn sót lại trong lá trà.

Nhờ vậy mà khi làm thành bánh trà Phổ Nhĩ sống thì bánh trà khi trữ lâu năm sẽ chuyển hoá thuận lợi hơn. Còn khi làm thành Phổ Nhĩ chín thì lá trà cũng sẽ lên men tốt hơn. Nhờ vậy mà hương vị cũng sẽ thơm ngon hơn.

3. Vò

Sau khi xao để ‘diệt men’ thì lá trà phải trải qua công đoạn vò. Lá trà được vò để lớp biểu cũng như hệ thống tế bào của lá trà bị phá vỡ. Nhờ vậy giúp giải thoát các thành phần hương vị của lá trà.

Chưa kể vò còn giúp cho chất trà sau khi thành phẩm sẽ dễ tiếp xúc với không khí hơn. Nên khi trữ lâu năm hay ủ lên men thì chất trà cũng sẽ dễ chuyển hoá hơn.

4. Làm khô

Theo truyền thống thì lá trà sau khi vò sẽ được làm khô bằng cách phơi nắng. Trà phơi sẽ có những hương vị đặc trưng riêng chỉ có ở trà được làm khô bằng cách phơi.

Tuy nhiên, để đảm bảo sản lượng cũng như tính đồng nhất trong hương vị, thì gần đây nhiều nơi họ làm khô bằng máy sấy.

Mao trà Phổ Nhĩ sau khi thành phẩm là có thể thưởng thức được rồi. Thậm chí là có thể trữ lâu năm. Mặc dù vậy thì mao trà thường sẽ phải trải qua 2 công đoạn khác nhau nữa. Để tạo nên Phổ Nhĩ sống và Phổ Nhĩ chín.

CÁC LOẠI TRÀ PHỔ NHĨ

Trà Phổ Nhĩ hiện có 3 loại cơ bản:

• Trà Phổ Nhĩ Sống
• Trà Phổ Nhĩ Chín
• Trà Phổ Nhĩ Lâu Năm

Trà Phổ Nhĩ Sống

Phổ Nhĩ Sống là nhóm trà Phổ Nhĩ không trải qua quá trình ủ lên men. Mao trà sau khi thành phẩm sẽ được mang đi ép thành bánh trà Phổ Nhĩ sống ngay.

Hoặc mao trà sẽ được trữ một thời cho lên men một chút rồi ép thành bánh. Những bánh Phổ Nhĩ sống này thường có hương vị dịu và đầm hơn những bánh được ép từ mao trà mới.

Chỉ những lá trà đẹp và nguyên vẹn mới được sử dụng để đi ép bánh. Mao trà được cân rồi cho vào những chiếc túi bằng vải. Những chiếc túi vải này được cho vào máy ép.

Hơi nước bốc lên từ máy ép khiến cho lá trà khô mềm và dai đi. Nhờ vậy mà khi ép thì lá trà được ép và quyện chặt với nhau thành một bánh trà.

Sau khi ép thì bánh trà được để trên kệ gỗ để khô từ từ. Tuỳ theo trà nguyên liệu mà bánh trà sẽ khô nhanh hay chậm. Từ vài giờ cho đến vài ngày, có khi cả tuần thì bánh trà mới khô. Sau khi bánh trà khô thì sẽ được mang đi bọc giấy.

Việc bọc giấy giúp bánh trà Phổ Nhĩ vẫn được tiếp xúc với không khí. Nhờ vậy mà khi trữ lâu năm thì bánh trà sẽ chuyển hoá cả về hương vị lẫn thành phần hoá học. Bánh trà trữ qua nhiều năm được gọi là Phổ Nhĩ Lâu Năm.

Một bánh trà Phổ Nhĩ sống được tin là đạt đến đỉnh cao lâu năm là 70 đến 80 năm. Mặc dù vậy thì không có nghĩa là phải trữ trà Phổ Nhĩ sống lâu năm mới dùng được. Mà bánh mới ra lò, hay trữ vài năm là có thể dùng được rồi.

Những bánh trà Phổ Nhĩ sống để lâu năm rất quý và đắt. Bản thân mình sau nhiều năm sưu tầm cũng chỉ sở hữu được những bánh được làm vào năm 1990s. Tức là khoảng hơn 30 năm mà thôi.

Trà Phổ Nhĩ càng mới thì lên men càng nhanh. Ví dụ như bánh trữ 5 năm sẽ rất khác bánh 10 năm. Nhưng bánh 25 năm thì không khác nhiều bánh 30 năm.

Nếu có thể thì bạn nên trữ bánh trà chứ không nên trữ mao trà. Cùng một nguyên liệu trà thì mao trà sẽ chuyển hóa nhanh hơn bánh. Nhiều người nghĩ càng chuyển hóa nhanh thì càng tốt. Thế nhưng khi trữ cùng một loại trà dưới dạng bánh và mao trà, thì mình thấy thì bánh để lâu phát triển tốt hơn mao trà về hương vị lẫn trà khí.

Nhiều người cũng có thói quen là mua bánh về rồi bẻ nhỏ ra để trà lên men nhanh. Theo kinh nghiệm riêng thì mình thấy không nên làm vậy. Mình nghĩ khi để nguyên bánh thì có vẻ như các vi sinh vật trên lá trà bị ép vào một không gian nhỏ. Nhờ vậy mà lá trà chuyển hoá tốt hơn qua thời gian.

Trà Phổ Nhĩ Chín

Trà Phổ Nhĩ Chín là nhóm trà Phổ Nhĩ phải trải qua quá trình ‘ủ đống’. Công đoạn này bao gồm việc mao trà được chất thành đống, phun nước và được phủ bạt để làm tăng sức nóng trong quá trình ủ.

Đôi khi trà Phổ Nhĩ Chín thành phẩm được thêm vào trà mới ủ để kích thích hệ vi sinh vật phát triển nhanh hơn. Trà Phổ Nhĩ được xem là ‘chín’ hoàn toàn sau khoảng thời gian 45 đến 60 ngày. Nhưng có lúc nhà sản xuất họ ngừng ủ sớm để tạo ra trà Phổ Nhĩ chín một phần.

Làm trà Phổ Nhĩ Chín phức tạp hơn nhiều so với Phổ Nhĩ Sống. Mỗi nhà sản xuất lại có một cách làm và công thức riêng. Thế nên để miêu tả chi tiết cách làm Phổ Nhĩ Chín là việc ít ai nắm rõ được.

Công đoạn làm Phổ Nhĩ Chín được tạo ra là để mô phỏng rút ngắn quá trình lên men lâu năm của Phổ Nhĩ Sống. Thay vì phải chờ hàng chục năm thì chỉ mất hàng chục ngày.

Công thức Phổ Nhĩ Chín được tin là ra đời vào năm 1973. Khi các nhà sản xuất Phổ Nhĩ ở Vân Nam học hỏi cách làm ‘hắc trà’ từ những người đồng nghiệp của họ ở Quảng Đông. Lúc này tất cả các công ty trà đều là của nhà nước TQ nên rất dễ học hỏi lẫn nhau.

Do cách làm trà Phổ Nhĩ chín được học hỏi từ cách làm ‘hắc trà’. Thế nên Phổ Nhĩ Chín có thể được xếp vào nhóm Trà Phổ Nhĩ hay Hắc Trà thì cũng đều có phần đúng.

Nghiên cứu phân tích cho thấy trà Phổ Nhĩ Chín có thành phần hoá học và hệ vi sinh vật gần giống như Phổ Nhĩ Lâu Năm. Tuy nhiên, Phổ Nhĩ Chín không thể giống Phổ Nhĩ Lâu Năm về mặt hương vị hay trà khí được.

Bản thân trà Phổ Nhĩ Chín cũng có thể trữ lâu năm. Nhưng sự chuyển hoá về mặt hương vị sẽ không nhiều như trà Phổ Nhĩ Sống. Trà Phổ Nhĩ Chín trữ qua vài năm thường sẽ ngọt hơn và mùi ‘thối’ (ammonia) do quá trình ‘ủ đống’ sẽ phai đi nhiều.

Để tăng thêm hương vị thì Trà Phổ Nhĩ chín hay được kết hợp với các loại thảo mộc khác. Chẳng hạn như nhét trà vào trái quýt để tạo thành Trà Phổ Nhĩ Quýt. Hay kết hợp với lá nếp để tạo thành Trà Phổ Nhĩ Nếp.

CÁCH BẢO QUẢN TRÀ PHỔ NHĨ

Để trữ trà Phổ Nhĩ một cách tối ưu nhất, qua đó giúp trà chuyển hoá nhanh và đều thì bạn cần quan tâm 3 yếu tố sau:

1. Thoáng khí
2. Nhiệt độ mát
3. Độ ẩm vừa phải

Nếu muốn bánh trà Phổ Nhĩ mới chuyển hoá nhanh hơn thì bạn nên để bánh trà lên những chiếc kẹp chuyên dùng để kê trà Phổ Nhĩ. Những chiếc kẹp này hay được bán ở những nơi bán trà Phổ Nhĩ luôn.

Sau khi để lên những chiếc kẹp này thì bánh trà nên được xếp lên kệ gỗ. Bánh này cách bánh kia tầm vài cm. Bánh Trà Phổ Nhĩ Sống nên để riêng một nơi. Còn bánh chín thì nên để chung một nơi khác.

Kệ chưng trà Phổ Nhĩ nên để ở phòng mát và thoáng khí. Như phòng có cửa gió hay cửa sổ. Hoặc ngay giếng trời của nhà. Độ ẩm trong phòng nên vào khoảng 70-80%. Còn nhiệt độ phòng không nên quá nóng. Miễn sao chính bản thân bạn thấy mát và thoáng là được.

Bạn nên mua một chiếc nhiệt kế và ẩm kế điện tử để theo dõi môi trường của phòng. Nếu trời mưa hay nồm thì nên đóng cửa kính của kệ chưng trà cho bớt ẩm. Hoặc có thể cho một ít túi hút ẩm vào chung với trà.

Còn nếu không muốn trà lên men nhanh thì bạn nên cho bánh trà vào túi zipper. Khoá miệng túi lại là được.

CÁCH PHA TRÀ PHỔ NHĨ

Về cơ bản thì cánh trà Phổ Nhĩ rất ‘dày cơm’ nên loại trà này cần được pha với nước sôi 100 độ C. Chỉ ở mức nhiệt độ này thì mới đủ để mà chiết được hết thành phần hương vị của lá trà.

Ngoài ra thì bạn nên chọn loại ấm pha có công năng giữ nhiệt độ tốt. Như các loại ấm đất hay ấm tử sa. Riêng mình thì thích dùng ấm tử sa đất Tử Nê để pha trà Phổ Nhĩ Sống. Nhất là trà Phổ Nhĩ Sống mới.

Lý do là đất Tử Nê giúp làm dịu những vị “đắng” hay có ở bánh trà quá mới. Nhờ vậy mà giúp cho vị trà cân bằng hơn. Ít bị dội khi pha những bánh trà có hương vị đậm.

Đối với Trà Phổ Nhĩ Chín thì mình thích pha ấm tử sa đất Đoạn Nê. Vì loại đất này mình thấy giúp làm giảm mùi hôi của những bánh trà chín còn mới. Khiến cho nước trà đỡ ‘hôi’ và làm dạy mùi ‘ngậy béo’ đặc trưng của Phổ Nhĩ Chín hơn.

Tỷ lệ trà và nước thì tuỳ theo gu và khẩu vị mỗi người. Nếu bánh trà nhẹ vị lẫn trà khí thì mình có thể pha khoảng 7g trà cho 100ml nước. Bánh có trà khí vừa phải thì 5g trà cho 100ml nước. Còn những bánh trà khí ‘dữ dội’ thì 3g trà cho 100ml nước.

Thời gian hãm trà thì cũng tuỳ theo loại trà. Cứ mỗi loại trà thì mình lại canh thời gian khác nhau. Như trà Phổ Nhĩ Sống thì nước đầu thì nên hãm lâu một chút. Nước thứ hai có thể ngắn hơn hoặc bằng nước đầu. Nước ba thì nên bằng hoặc dài hơn nước đầu. Các nước sau thì nên cộng thêm thời gian vào.

VD như: 30s, 20s, 40s, 60s, 90s, 120s. Pha đến khi trà hết chất thì thôi. Trà Phổ Nhĩ tốt có thể pha được 6 đến 8 nước là chuyện hết sức bình thường.

Nguồn bài viết: Trà Phổ Nhĩ: 5 Điều Cơ Bản Nên Biết

Thế nhưng để hái trà thôi thì cũng có chút gọi là “công phu”. Hay nói vui là làm gì cũng phải tính “nghệ thuật” trong đó. Và việc đơn giản như hái trà cũng vậy.

Và bài viết này sẽ cho bạn góc nhìn chi tiết về việc thu hái trà nõn tôm.

TIÊU CHUẨN “MỘT TÔM, MỘT LÁ”

Tiêu chuẩn hái “một tôm, một lá” chắc tồn tại cũng đã hàng trăm năm nay rồi, có khi cả nghìn năm. Trong lịch sử thì bên Trung Quốc có một ông vua nhà Bắc Tống tên là Tống Huy Tông. Ông được người đời chế giễu đó là làm gì cũng giỏi, ngoại trừ làm vua. Tức là rất giỏi các thú vui tao nhã, trong đó có thưởng trà, nhưng việc triều chính thì làm biếng. Tống Huy Tông còn viết một cuốn sách cũng khá nổi tiếng về trà, tên là “Đại Quan Trà Luận”.

Thì trong sách ổng cũng có ghi chép đó là. Trà mà loại thượng hạng, thì phải hái “một thương một kỳ”. Tức là hái một búp, đầu nhọn như cây thương. Và kèm phần lá nở ra giống như lá cờ. Tức là “một tôm, một lá” theo cách gọi của Việt Nam ta. Còn bên Trung Quốc họ gọi là “nhất nha, nhất diệp”.

Cách hái trà này thì ở ở bất kỳ đâu cũng được xếp là trà cấp Thượng Hạng. Chỉ thua mỗi mỗi loại trà hái mỗi phần “tôm”, hay còn gọi là Trà Đinh mà thôi.

Mặc dù cùng hái “một tôm, một lá” nhưng trà thượng hạng cũng có phân chia một chút. Loại ngon hơn thì phần tôm sẽ dài hơn phần lá. Còn loại kém hơn thì phần lá sẽ dài hơn phần tôm.

Vậy nên nhiều khi cùng là trà nõn tôm thì cũng sẽ có những mức giá khác nhau. Nếu phần lá nhiều hơn và chiếm cân nặng nhiều, thì tất nhiên trà sẽ rẻ hơn. Những dòng trà hái lần 2 vụ xuân trở đi thường sẽ có phần tôm nhỏ và phần lá to hơn vụ đầu. Nên mặc dù cùng là trà nõn tôm nhưng cũng sẽ có những giá khác nhau là vậy.

Chẳng hạn như Danh Trà có các dòng trà nõn tôm với giá khác nhau. Như dòng Trà nõn tôm 3 sao thì giá sẽ thấp hơn dòng Trà nõn tôm 5 sao tên là Nhất Diệp. Rồi Nhất Diệp thì lại là phân hạng thấp hơn trà nõn tôm khác tên là Cốm.

Khác biệt sẽ đến từ thời điểm hái và bãi trà nhất định. Bạn có thể xem các sản phẩm trà nõn tôm của Danh Trà ở đường dẫn sau:

MUA TRÀ XANH THÁI NGUYÊN – TRÀ NÕN TÔM →

THỜI ĐIỂM HÁI TRÀ

Nguyên tắc hái trà từ nhiều đời nay sẽ luôn là hái vào sáng sớm. Tức là khoảng 5 giờ cho đến 9 giờ sáng. Vì nó cũng có tính khoa học thực sự chứ không phải thói quen.

Cây trà qua một đêm thì nó sẽ tích luỹ nước và dưỡng chất. Nó chỉ cần đợi nắng lên là sẽ bắt đầu quang hợp. Quá trình quang hợp này bao gồm việc sử dụng amino acid và chuyển hoá thành polyphenol. Tức là thành phần tạo hương vị thơm ngon, cũng như tạo độ “phê” (l-theanine), bị mất đi khi quang hợp. Thay vào đó là các hợp chất polyphenol gây đắng chát.

Hái vào sáng sớm thì lá và cuống lá cũng sẽ mọng nước và dòn. Khi hái bằng tay thì chỉ cần ôm phần búp và lá, rồi nhấc lên thì lá sẽ dễ dàng rời khỏi cuống mà không cần nhiều lực.

KỸ THUẬT HÁI TRÀ

Hái trà nhìn thì đơn giản nhưng cũng cần có một chút “kỹ thuật” nhất định. Người hái sẽ hơi nắm lòng bàn tay lại, dùng ngón cái và ngón trỏ kẹp lấy phần cuống lá. Sau đó nhẹ nhàng nhấc tay lên là cả cụm (tôm và lá) sẽ tự rời ra và rơi vào nắm tay. Bốn ngón tay đang giữ lá trà, rồi lại dùng ngón cái kẹp cuống lá khác để hái, đến khi lá trà đầy tay sẽ cho cả mớ vào rổ.

Việc này cũng tương tự như bạn nhặt rau vậy. Tức là chúng ta lựa phần lá non, rồi cho dùng tay giữ phần cuống, bẻ để tách phần lá non ra. Khác một chút là hái trà cần phải nhẹ nhàng hơn để bảo quản búp trà non. Thiên về động tác nhấc tay lên, hơn là cố gắng bẻ gập.

Đặc biệt là không dùng móng tay để ngắt. Thứ nhất là nó chậm và không cần thiết. Thứ hai là lá trà sẽ bị thâm cuống từ động tác bấu dập. Nếu lá bị thâm ít thì không sao. Chứ thâm nhiều thì sẽ ảnh hưởng đến tính thẩm mỹ của nước trà và bã. Nước sẽ không đủ xanh, và nhiều khách hàng cũng có thói quen kiểm tra bã sau khi uống.

TẠI SAO PHẢI HÁI TRÀ BẰNG TAY?

Hái trà bằng tay là một đặc điểm hay có của những dòng trà thượng hạng. Hay chính là kiểu trà “một tôm một lá” như trà nõn tôm

Bởi vì hái tay thì mới lựa được chọn được chính xác phẩm trà mà mình muốn thu hoạch. Còn cơ chế hái máy đơn giản chỉ là cắt mặt trên của cây trà. Bao gồm đủ loại lá lẫn lộn, già có non cũng có. Khi chế biến xong thì cũng cần phải phân loại lần nữa.

Ở bất kỳ vùng trà nào thì trà thượng hạng sẽ luôn là hái tay. Hái tay ở Việt Nam mình thì còn rất phổ biến. Chứ còn như ở bên Nhật thì trà hái tay là cực kỳ đắt. Vì nước họ có dân số già hoá và chi phí nhân công cao. Nên hái tay chỉ dành cho những bãi trà giống quý và chăm bón đặc biệt riêng mà thôi.

Gần đây mình có đọc tin về robot hái trà của Trung Quốc. Tức là robot nó dạng như cánh tay, có thêm camera dùng trí tuệ nhân tạo để phân biệt lá non. Sau khi xác định lá non thì cánh tay sẽ ngắt lá và cho vào giỏ. Trà sau khi hái sẽ được kéo bằng drone để chở về xưởng.

Nói chung thì công nghệ cũng hứa hẹn đó. Nhưng mà thay thế được con người thì còn xa lắm. Vì con người chúng ta không chỉ có cặp mắt phân biệt giỏi. Mà bàn tay chúng ta còn mềm, nắm lá trà mà nhấc lên cũng sẽ ít gây tổn thương cây trà. Rồi ôm lá trà trong lòng bàn tay thì cũng dịu dàng hơn rất nhiều những “bàn tay” cơ khí kia.

Nguồn bài viết: Tiêu chuẩn “1 tôm 1 lá”: Nghệ thuật hái trà nõn tôm thủ công

Đối với dạng trà xanh như trà Thái Nguyên thì cũng chỉ cần nước sạch. Vì dạng trà xanh được vò cuộn nhiều như trà xanh Thái Nguyên. Thì độ chiết xong hiệu quả trong nước rất cao. Nước sạch và nhiệt độ đủ là bạn luôn có một ấm trà ngon.

Nhưng nếu bạn muốn thực sự “cầu kỳ” luôn về mặt thưởng trà. Thì nên đọc qua bài này. Mình sẽ dẫn một số sách xưa. Rồi áp dụng luôn cách chọn nước để pha trà, tất nhiên là ưu tiên sự tiện lợi trước nhất.

SÁCH XƯA NÓI VỀ NƯỚC PHA TRÀ

Trong cuốn sách Trà Kinh của mình, thì Lục Vũ có hẳn một chương hướng dẫn pha trà gọi là “Ngũ Chi Nấu”. Xem ở đây.

Theo ông thì “Về nước, dùng nước suối trên núi là thượng phẩm, nước sông là trung phẩm, nước giếng là hạ phẩm”. Tức là nước pha trà nên dùng nước suối là “đỉnh” nhất. Nước suối nên chọn loại từ mạch nước ngầm trong, chảy chậm trên nền đá là thượng hạng. Còn thứ nước thác đổ ào ào, xối xả thì không nên dùng. Đối với nước sông, thì phải lấy ở khúc xa khu dân cư. Nước giếng thì lấy từ giếng có nhiều người múc.

Trong một tài liệu nổi tiếng khác là Đại Quan Trà Luận cũng đồng ý về quan điểm này. Nhưng có bàn thêm và đặc tính của nước. Nước pha trà phải đủ 4 yếu tố là “trong, nhẹ, ngọt, sạch”. Trong ở đây là trong suốt, nhẹ là có độ cứng và chất khoáng hoà tan thấp, ngọt là chỉ ngọt mát tự nhiên sau khi uống, còn sạch là sạch sẽ không bị ô nhiễm.

Nước suối trên núi được xem là có đủ 4 yếu tố này. Nước giếng cũng có, nhưng bắt buộc phải là nước giếng có mạch nước sống, không tù đọng.

Đọc đến đây thì bạn sẽ nghĩ là bây giờ đào đâu ra nước suối trên núi hay nước giếng sạch để mà pha trà. Vậy nên chúng ta cần sử dụng những nguồn nước dễ tiếp cận hơn. Chỉ cần xử lý một chút là có thể dùng pha trà Thái Nguyên rồi.

Mua Trà xanh Thái Nguyên của Danh Trà →

CÁC LOẠI NƯỚC NÊN DÙNG ĐỂ PHA TRÀ THÁI NGUYÊN

1. Nước máy

Nhắc đến pha trà mà lại dùng nước máy thì nhiều người sẽ phản đối. Nước máy đô thị ở Việt Nam chỉ mới đạt tiêu chuẩn nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt. Tức là đủ để dùng cho mục đích sinh hoạt và có thể uống sau khi đun sôi. Đây là nhóm nước đã được lọc, khử trùng (bằng Clo), loại bỏ phần lớn vi khuẩn và tạp chất nguy hiểm.

Nhược điểm của nước máy ở nước ta đó là hàm lượng Clo cao để đảm bảo diệt khuẩn trong đường ống. Nếu sử dụng nước máy để pha trà mà đun không kỹ (để bay hết clo), thì nước máy sẽ làm giảm hương “bùi ngậy” đặc trưng của trà Thái Nguyên. Nước trà cũng thường chát và tạo cảm giác khô lưỡi hơn.

Nếu bạn dùng ấm Tử Sa thì nước nhiều Clo cũng có hại. Nếu ấm đã “lên nước” thì nước máy nhiều clo có thể sẽ phá huỷ lớp dầu tạo độ bóng cho bề mặt ấm. Vì clo là một chất oxy hoá mạnh.

Để xử lý nước máy thật ra cũng dễ chứ không hề khó. Đơn giản là bạn có thể để nước qua đêm cho nước bay hết clo, rồi đun sôi để pha trà. Hoặc đun sôi trực tiếp nước máy mà không đậy vung. Hoặc mua các ca / bình lọc nước có một lõi lọc đơn giản. Nhìn thì đơn giản nhưng có thể lọc hết clo và uống được trực tiếp. Nghĩa là chỉ cần bạn nâng cấp dạng nước sinh hoạt như nước máy, thành nước uống trực tiếp là pha trà tốt rồi.

Cá nhân mình thì mình có thử qua bình lọc nước Brita (của Mỹ) và Barrier (của Nga, lọc rẻ hơn) thấy cũng rất ổn. Nước máy (ở TP.HCM) lọc qua bình lọc dạng này pha trà vẫn khá ngon. Không bị mất hương, thấy không hề thua kém các dạng lọc cao cấp hơn hẳn mà mình đang đùng.

2. Nước lọc (từ máy lọc nước)

Nếu cảm thấy dùng bình lọc nước chưa đủ an tâm (thường chỉ có một lõi), thì bạn có thể chọn máy lọc nước. Máy lọc nước phổ biến thì có 2 dạng phổ biến, mà hiện mình cũng đang dùng, đó là: lọc RO & lọc vật lý (lọc cơ học).

Lọc RO hay thẩm thấu ngược là dạng lọc dùng áp lực đẩy nước (bằng máy bơm) qua màng lọc RO siêu nhỏ. Công nghệ này giúp loại bỏ 99.99% mọi thứ trong nước. Cả tốt lẫn xấu, tốt thì có các chất khoáng tự nhiên. Còn xấu thì lọc bỏ luôn Clo, vi khuẩn, kim loại nặng, thuốc trừ sâu… Nước lọc qua màng lọc RO là dạng nước gần như tinh khiết tuyệt đối.

Còn dạng lọc vật lý là dùng áp lực nước tự nhiên của nước máy (hoặc giếng khoan). Nước sẽ đi qua các lõi lọc bao gồm sợi rỗng, than hoạt tính, hạt gốm, hạt resin… Và loại bỏ (đa số) các thành phần “xấu” trong nước như Clo, vi khuẩn, hay kim loại nặng. Nhưng vẫn giữ thành phần “tốt” là chất khoáng tự nhiên. Mình thì đang dùng bộ lọc của Geyser thấy cũng ổn.

Đối với dạng trà xanh như trà xanh Thái Nguyên. Theo mình thì dùng lọc RO hay lọc vật lý đều được. Lọc RO thì có độ “trong, nhẹ và sạch” gần như tuyệt đối. Trà pha ra thường đậm ở màu sắc lẫn hương vị. Đa số các bộ lọc RO hiện nay thường đi kèm với các lõi bù khoáng nhẹ (bằng đá maifan). Cũng phần nào giúp cân bằng độ khoáng của nước hơn.

Dạng trà vò cuộn nhiều như trà Thái Nguyên thì độ chiết xuất rất cao. Chỉ cần nước đủ nhiệt và đủ sạch là đã giúp ra chất trà rất ổn rồi. Không chỉ trà Thái Nguyên, mà các dòng trà xanh từ Nhật Bản như sencha hay gyokuro cũng hợp với dạng nước này. Vì đây cũng là những dòng trà được vò kỹ.

Nhược điểm của nước RO (có bù khoáng nhẹ) là không pha tạp được. Nước RO thường sẽ hợp với trà xanh (dạng vò nhiều), hoặc trà Phổ Nhĩ hay bạch trà (mới). Đối với các dòng trà lên men như trà ô Long lên men sâu, hồng trà, hắc trà hay trà để lâu năm sẽ có cảm giác “thiếu”. Vì các dòng trà này cần một độ khoáng nhất định để pha trà. Nếu uống tạp nhiều loại trà thì dùng bộ lọc nước vật lý (như Geyser) pha trà sẽ tốt hơn.

Nước máy từ nguồn là nước sông thật ra cũng có bộ khoáng chất tạm ổn để pha trà. Hợp để pha nhiều loại trà khác nhau. Nên dùng một bộ lọc vật lý tốt là có thể pha được nhiều loại trà khác nhau rồi.

Tuy nhiên, độ khoáng này sẽ dao động mạnh tuỳ theo nguồn. Vì nước sông được tích tụ từ nhiều nguồn (suối, mưa, nước ngầm) chảy trên bề mặt, qua nhiều loại đất, tiếp xúc với không khí, thảm thực vật và hoạt động của con người. Hành trình của dòng nước vừa dài, vừa rộng, lại vừa phức tạp. Vậy nên cùng dùng một bộ lọc nước, thì có khi ở các khu vực khác nhau sẽ cho ra chất lượng nước khác nhau.

Nếu nơi bạn sinh sống có nguòn nước máy tạm ổn, thì nên ưu tiên lắp lọc dạng vật lý. Vì dòng lọc này đa dụng, giúp lấy nước pha nhiều loại trà cũng như làm nước uống trực tiếp luôn. Vừa không tốn điện lại không cần đường thải như lọc RO. Còn nếu nguồn nước máy quá tệ, thì nên ưu tiên dùng lọc RO (có bù khoáng), hoặc có thể dùng nước tinh khiết mua ở ngoài.

3. Nước tinh khiết đóng chai

Nước tinh khiết về cơ bản chính là nước lọc RO với quy mô công nghiệp. Các thương hiệu như Aquafina, Bidrico, Satori hay các thương nhiệu nước uống nhỏ khác thì cũng là nước lọc RO. Họ cũng có áp dụng một số công nghệ cao cấp hơn như ozone hay UV mà thôi.

Thực ra dùng nước tinh khiết để pha trà xanh là rất hợp. Nhất là các dòng trà xanh vò nhiều kiểu truyền thống như trà Thái Nguyên. Khoáng chất trong nước sẽ quan trọng hơn với các dòng trà lên men hơn là trà xanh.

Một số người nghe về việc dùng nước tinh khiết hay RO để pha trà thì họ sẽ không đồng tình. Vì họ đọc các nguồn dẫn ở nước ngoài (tiếng Anh) có nói là không nên dùng 2 loại nước này. Thế nhưng điều này không đúng.

Bạn cần nên biết là ở phương Tây họ uống nhiều trà đen. Dạng trà lên men như trà đen thì sẽ cần nhiều khoáng để tăng chiết xuất và cân bằng tannin. Khiến trà có ‘thân vị’ (body) cũng như hương vị tròn trịa hơn. Dùng nước tinh khiết với trà đen, nhất là các dòng trà đen bán đại trà ở siêu thị, thì sẽ làm trà cực kỳ “sít” (đắng chát và khô lưỡi), còn thân vị cũng lỏng lẻo. Nên họ chê nước tinh khiết là cũng đúng thôi.

Còn người Việt chúng ta cùng với các nước Đông Á khác thì trà xanh lại phổ biến hơn. Như đã nói ở trên thì nước pha trà xanh chỉ cần “trong, nhẹ, sạch” là được. Nếu có thêm “ngọt” (một lượng nhỏ khoáng) thì càng tốt.

Một số bên sản xuất trà xanh ở Nhật mình có liên kết thì trà sư của họ cũng có trái đổi là nên dùng nước nhẹ nhất có thể để pha các dòng trà xanh của họ. Thậm chí là matcha cao cấp còn có thể dùng nước cất (hoàn toàn không có khoáng) để pha cũng được.

Pha trà Thái Nguyên với nước tinh khiết sẽ làm trà có xu hướng “thật” hơn. Thật ở đây là làm lộ hết mặt tốt lẫn xấu của trà. Nếu trà được chế biến chưa thật sự tốt thì dễ lộ các điểm yếu.

Ở phương Tây thì họ rất sợ đắng, nên uống trà phải thêm đường hoặc sữa. Còn đối với “gu” uống trà ở ta là uống mộc, với lại đắng chưa hẳn là vị tiêu cực. “Tiền đắng, hậu ngọt” chính là đặc trưng của dòng trà xanh truyền thống ở Thái Nguyên. Trà ngon tức là phải thấy đắng trước, rồi vị ngọt hồi sinh, còn dư vị lưu luyến nơi cổ họng.

Lục Vũ còn nhấn mạnh trong Trà Kinh là “uống vào thấy đắng, nuốt xuống thấy ngọt” (chước khổ yết cam), ấy mới chính là “trà”. 

4. Nước khoáng đóng chai

Các dòng nước khoáng phổ biến ở Việt Nam có thể kể đến là La vie (Long An), Vĩnh Hảo (Bình Thuận), Đảnh Thảnh/ Vikoda (Nha Trang), hay Alba (Huế). Trong số này thì có La Vie là có pH trung tính và độ khoáng vừa, không có gas, giá lại dễ tiếp cận. Trong các cộng đồng cà phê (nhất là uống pour over), cũng khá nhiều người dùng La Vie để pha nước.

Còn đối với trà xanh Thái Nguyên, thì nên pha loãng La Vie để làm nhẹ nước đi. Chẳng hạn như pha 1 phần La Vie với 5 đến 8 phần nước tinh khiết (hoặc nước RO).

Nếu muốn nước có bộ khoáng đẹp và cân bằng hơn thì bạn có thể dùng nước suối nhập ngoại, như Volvic. Cá nhân mình thấy thì Volvic là có bộ khoáng đẹp và hợp với trà nhất.

Đối với trà xanh Thái Nguyên thì có thể trộn nước theo tỷ lệ 1 phần Volvic với 2 hoặc 3 phần nước tinh khiết. Nhược điểm của Volvic là rất đắt và khó mua. Bạn nếu có nhu cầu thì có thể mua ở An Nam Gourmet (TP.HCM), hoặc qua các đại lý nước trên mạng.

Nguồn bài viết: Các loại nước nên dùng để pha trà Thái Nguyên

Nguồn bài viết: Các loại trà Thái Nguyên bạn nên tìm mua

Bạn cứ nghĩ chất chống oxy hoá trong trà là một nhóm các ‘chiến binh’ giúp ngừa các loại bệnh. Tức là sẽ có các loại chất chống oxy hoá khác nhau trong lá trà. Nhưng mạnh mẽ nhất chính là EGCG. Nên thành phần này hay được tập trung nghiên cứu. Cũng như được các hãng sản xuất trà hay thực phẩm chức năng tập trung quảng bá.

Các thành phần có ích trong trà Thái Nguyên

Trà là thức uống phổ biến thứ hai thế giới chỉ sau nước uống thông thường. Ở các quốc gia Đông Á như Việt Nam, Nhật Bản hay Trung Quốc thì trà xanh là loại trà được ưa thích nhất.

Trà xanh không chỉ mang lại tác dụng nhất thời, đó là tỉnh táo và tập trung. Mà còn có những tác dụng tốt tiềm ẩn và lâu dài cho sức khoẻ. Nhờ vào bộ thành phần độc đáo chỉ có ở cây trà và ít có ở những loại thực vật khác.

EGCG (Epigallocatechin Gallate): thành phần chống oxy hoá mạnh mẽ

Đây là hoạt chất chống oxy hóa thuộc nhóm catechin. Thành phần này chiếm tỷ lệ cao trong trà xanh Thái Nguyên. EGCG nổi tiếng với khả năng trung hòa các gốc tự do. Đây chính là nguyên nhân gây tổn thương tế bào, lão hóa và nhiều bệnh tật.

Hiệu quả chống oxy hóa của EGCG được đánh giá mạnh gấp hàng chục lần so với vitamin C và E. Hiện nay thì thành phần chống oxy hoá hàng đầu có thể kể tới như Astaxanthin (tảo đỏ), Curcumin (nghệ) và EGCG (trà xanh).

Trong khi Astaxanthin chỉ có thể tốt cho da hoặc mắt, curcumin thì thiên về chống viêm hay chống lão hoá. Thì EGCG có tác dụng tốt gần như cho mọi bộ phận trên cơ thể, đặc biệt là các bộ phận quan trọng như tim mạch và não.

Đặt mua trà xanh Thái Nguyên ngon rẻ sạch →

Caffeine & L-Theanine: tỉnh táo và hưng phấn

Đây là điểm khác biệt tạo nên sự tỉnh táo đặc biệt khi thưởng thức trà so với cà phê. Trong khi caffeine kích thích hệ thần kinh trung ương giúp tỉnh táo và tập trung. Thì L-theanine lại thúc đẩy sự sản sinh sóng alpha trong não. Giúp tạo cảm giác thư giãn và an thần. Nên khi uống trà ngoài tỉnh táo thì còn có cảm giác “phê” nữa.

Sự kết hợp của 2 thành phần này giúp mang lại một trạng thái “tỉnh táo thư thái” rất riêng của trà. Nghĩa là bạn sẽ tỉnh táo cao độ và hưng phấn. Nhưng không hồi hộp, căng thẳng hay gây “say” như cà phê.

Nhóm Polyphenol/ Catechin: “kép phụ” nhưng vẫn rất tốt cho sức khoẻ

Như đã nói từ ban đầu thì trà Thái Nguyên có chứa một nhóm các thành phần chống oxy hoá. Tức là ngoài EGCG thì trà còn chứa một nhóm đa dạng các catechin khác như ECG, EGC…

Mặc dù không mạnh mẽ như EGCG, nhưng các thành phần “kép phụ” này vẫn rất mạnh mẽ. Khi kết hợp cùng nhau sẽ tạo thành một mạng lưới chống oxy hóa hiệu quả. Qua đó bảo vệ cơ thể từ cấp độ tế bào, chống lại stress oxy hóa và các tác nhân gây hại đến từ bên ngoài.

Vitamin & các khoáng chất vi lượng

Trong trà Thái Nguyên cũng có chứa một lượng nhỏ các vitamin và khoáng chất vi lượng. Nói chung là không đáng kể nhưng cũng phần nào tốt cho sức khoẻ.

Lá trà có một số vitamin nhóm B và vitamin C. Tuy nhiên phần lớn sẽ bị hao hụt đi sau quá trình sao sấy ở nhiệt cao.

Một số khoáng chất quan trọng như Kẽm (tốt cho miễn dịch) hay Kali (ổn định huyết áp). Đặc biệt là Fluoride tự nhiên, đây là “trợ thủ” đắc lực cho sức khỏe răng miệng.

Tác dụng của trà Thái Nguyên lên sức khoẻ

Mặc dù đã từng xuất hiện trong các sách thuốc cổ, như Bản Thảo Cương Mục. Nhưng trà về cơ bản là một dạng thực phẩm thôi. Nó có tốt hơn thực phẩm bình thường, nhưng không phải là một loại cây thuốc nổi bật.

Nghiên cứu về tác dụng của trà xanh thì nhiều, nhưng mà kết quả cho thấy hiệu quả rất cao thì không. Vậy nên mình sẽ tự đánh giá từng tác dụng một, dựa trên các nghiên cứu đã đọc qua. Bao gồm 3 mức: tốt – khá – trung bình.

Những thứ cần lưu ý để uống trà đúng cách và an toàn

Để tối ưu hóa lợi ích và tránh những tác dụng không mong muốn. Thì bạn nên uống trà Thái Nguyên theo những lưu ý sau.

• Thời điểm “vàng” để uống trà: Nên uống vào buổi sáng sau khi ăn sáng 30 phút hoặc giữa các bữa ăn. Tránh uống ngay sau bữa ăn vì có thể ảnh hưởng đến hấp thu sắt.

• Không nên uống khi đói: Có thể gây cồn cào, kích thích dạ dày tiết nhiều acid, về lâu dài không có lợi. Có thể gây các bệnh như trào ngược acid.

• Nước pha trà: Nước pha trà tiện lợi nhất chính là nước máy, đừng ngại dùng nước máy. Tuy nhiên, nếu được thì nên để nước máy qua đêm để bay hết clo. Hoặc có điều kiện hơn thì nên dùng máy lọc nước, chỉ cần loại nào có một vài lõi lọc đơn giản là đủ. Cầu kỳ hơn thì có thể mua nước tinh khiết.

• Làm trà chanh: có một loại quả rất hợp với trà xanh Thái Nguyên đó chính là quả chanh. Thành phần acid trong chanh sẽ giúp được ruột hấp thụ hiệu quả hơn thành phần catechin trong trà. Bạn có thể dùng nước trà, cho ít đường hoặc mật ong, rồi vắt chanh vào, trộn đều thêm đá là được.

• Đối tượng cần thận trọng khi uống trà:

  • Người đau dạ dày nặng và viêm loét nên pha trà loãng thôi. Hãm ít trà thôi. Và nên uống sau khi ăn.

  • Phụ nữ mang thai và cho con bú nên hạn chế do nhạy cảm với caffeine. Nếu cần thì cũng nên dùng ít trà và uống loãng.

  • Người thiếu máu và thiếu sắt nên uống trà cách xa bữa ăn giàu chất sắt. Thiếu sắt có thể gây một số vấn đề về sức khoẻ. Hay gặp nhất là rụng tóc.

  • Người mất ngủ và nhạy cảm với caffeine không nên uống trà vào buổi tối. Lý do là l-theanine có khả năng kéo dài tác dụng của caffeine. Nhiều người uống trà từ sáng mà đêm vẫn mất ngủ là bình thường.

  • Người có huyết áp thấp cũng không nên uống trà quá đặc. Pha nhẹ trà thôi vì trà có khả năng hạ huyết áp nhẹ.

Nguồn tham khảo: https://www.mdpi.com/1420-3049/30/15/3128

Nguồn bài viết: 6 lợi ích tuyệt vời của Trà Thái Nguyên

Ẩn sau những búp trà xanh tươi ấy là cả một đời sống tinh thần phong phú. Một nền văn hóa và nghệ thuật thưởng trà Thái Nguyên tinh tế. Mang đậm chất Việt Nam.

Văn hóa trà Thái Nguyên: Thổ nhưỡng & con người

Nếu hỏi vì sao trà Thái Nguyên lại đặc biệt đến thế, câu trả lời nằm ở “thổ nhưỡng”. Vùng đất này được thiên nhiên ưu ái ban tặng thổ nhưỡng phù hợp. Mặc dù là vùng trung du nhưng bao bọc xung quanh là núi. Tạo nên một địa hình dạng ‘lòng chảo’: độ ẩm cao, ngày thì ấm, đêm thì lạnh. Cây trà ban ngày thì quang hợp để sinh trưởng, ban đêm thì lại tích luỹ dưỡng chất. Giúp tạo nên một loại trà có độ “bùi ngậy” cực cao. Một nhóm một hương vị đặc trưng ít nơi có được.

Nhiều vùng trà xanh ngon trên thế giới có địa hình tương tự. Chẳng hạn như vùng trà Yame ở Nhật Bản. Yame đã vô địch Nhật Bản trong 25 năm qua ở nhóm trà gyokuro, nhóm trà xanh nguyên lá cao cấp nhất ở quốc gia này. Nơi đây có chất trà rất đặc biệt nhờ vào địa hình lòng chảo, và có phần nào giống với chất trà của Thái Nguyên. Hiện bên mình cũng đang hợp tác với một nhà trà hơn trăm năm tuổi ở Yame để phân phối matcha của họ ở Việt Nam.

Mua trà Thái Nguyên chính gốc →

Nhưng văn hóa trà ở Thái Nguyên còn là câu chuyện về “con người”. Người Thái Nguyên chân chất và cần cù. Họ gửi cả tấm lòng mình vào từng cánh trà, và xem cây trà như một “người bạn”. Đối với họ thì việc canh tác và sản xuất trà không đơn thuần là lao động, mà là một cách gìn giữ truyền thống. Những đôi bàn tay tấy vừa hái, vừa sao, vừa vò, và vừa đóng gói. Qua đó giúp biến tinh tuý của đất và khí hậu quê nhà thành đặc sản quý giá.

Không gian thưởng trà của người Thái Nguyên cũng giản dị. Đơn sơ phích nước, ấm và vài chiếc chén quân. Uống trà không chỉ là một thói quen. Mà còn thể hiện tình thân và sự hiếu khách. Ấm trà còn luôn xuất hiện trong những sự kiện quan trọng nhất của đời người.

Trà đạo ở Nhật được thấm nhuần “đạo”, vì trà ban đầu được dùng bởi các thiền sư. Nhưng ở Việt Nam ta thì trà được sử dụng bởi tất cả mọi người ở mọi tầng lớp trong xã hội. Cốt cách của “trà Việt” không nằm ở “đạo” hay triết lý nhân sinh gì cả. Cách thưởng trà của người Việt nhấn mạnh vào tính kết nối. “Nhất nước, nhì trà, tam pha, tứ ấm, ngũ quần anh”. Nước tốt, trà ngon, ấm đẹp, và pha khéo thôi chưa đủ. Phải có thêm bạn uống trà nữa mới trọn vẹn.

Nghệ thuật thưởng trà Thái Nguyên 

Để có được một chén trà Thái Nguyên ngon, thì bạn không nên nghĩ phức tạp quá. Ở bất cứ môn thưởng thức nào nào, bao gồm thưởng trà thì chúng ta hay có xu hướng phức tạp hoá mọi thứ.

Khi đủ hiểu về trà, bạn sẽ tự tập trung vào cái cốt lõi nhất. Cốt lõi đúng, thì việc thưởng trà thật ra rất nhàn. Cuộc sống đủ lo toan rồi, nên cái gì chọn nhàn hạ được thì nên chọn.

1. Cách chọn nước pha trà:

Khi xưa thì Lục Vũ có chép trong Trà Kinh là nước để pha trà tốt nhất là nước suối ở trên núi cao. Nước tốt thứ hai là nước sông. Và tệ nhất là nước giếng. Vì theo ông thì nước pha trà tốt nên là nước “hoạt”, còn nước “tĩnh” như nước giếng thì không tốt.

Từ các tài liệu xưa, cho đến nghiên cứu hiện đại, thì đa số đều đồng ý rằng nước nước suối (độ khoáng nhẹ đến vừa) là nước pha trà tốt nhất cho trà xanh như trà Thái nguyên. Loại nước này có độ sạch lẫn độ khoáng hợp lý. Nên khi pha với trà sẽ giúp trà chiết xuất tốt, lại không làm ảnh hưởng đến hương vị tinh tuý của trà.

Tuy nhiên, để pha trà Thái Nguyên ngon thì không nhất thiết bạn phải tìm cho bằng được nước suối. Nước chỉ cần sạch là đủ. Vì dòng trà này này được vò cuộn nhiều, nên trà có độ ngấu nước và chiết xuất cao. Cho nên nước chỉ cần sạch là trà sẽ ngon. Không quá lệ thuộc vào các nguyên tố khoáng hay thấy ở nước suối.

Nước sạch ở đây có thể là nước máy để qua đêm cho bay hết clo. Sau đó đun sôi, để nguội một chút, là có thể pha trà rất ổn rồi. Theo quan sát riêng của mình thì nước máy ở các thành phố lớn ở Việt Nam đã độ sạch rất tốt rồi. Chỉ cần xử lý nhẹ nhàng thôi là pha trà tốt rồi.

Để an tâm nhất thì có thể dùng nước tinh khiết đóng chai (Aquafina, Lavie Purified, Dasani..). Hoặc sử dụng các bộ lọc nước (không dùng điện) như Geyser để lọc nước.

Nếu muốn cầu kỳ hơn thì có thể bù khoáng cho nước. Bằng cách dùng nước khoáng nhẹ (như Volvic), rồi phối trộn với nước tinh khiết làm nước pha trà. Hoặc có thể dùng thêm muối Epsom hay baking soda để bù khoáng. Tuy nhiên, nếu không có kinh nghiệm về hoá học thì bạn không nên sử dụng những thành phần này để bù khoáng.

2. Cách chọn trà Thái Nguyên ngon:

Chọn trà ngon tốt nhất là nên chọn theo mùa. Một năm thì trà được hái trong 3 vụ: xuân, hè và thu. Gần đây do biến đổi khí hậu, nên đôi khi có đôi ngày ấm hơn vào mùa đông, nên trà có thể “nhầm lẫn” là xuân đã về nên trổ luôn búp mới vào mùa đông.

Về cơ bản thì trà xanh ngon nhất là vào vụ xuân. Trước khi vào vụ thì các luống trà sẽ được cắt tỉa phần ngọn. Mục đích là để kích nhiều chồi hơn, và đảm bảo búp non sẽ trổ cùng một thời điểm. Nhờ vậy mà chất lượng trà sẽ đồng đều, và tăng năng xuất thu hái. Sau quãng thời gian nghỉ dài sau những ngày lạnh, thì tầm cuối tháng 3 hoặc đầu tháng 4 thì trà sẽ trổ lá non nhiều và đều.

Trà hái vào vụ thu cũng khá ngon. Độ ngọt béo không cao bằng trà xuân. Nhưng độ đậm cao hơn. Trà cũng sẽ dậy mùi sao chảo hơn, do cần phải sấy hương sâu hơn để tạo hương.

Cũng như những vùng trà khác trên thế giới thì chất lượng trà sẽ được phân hạng theo độ trưởng thành của lá. Lá càng non thì càng thơm ngọt và giá trị càng cao. Loại thượng hạng thì có trà đinh, trà nõn tôm hay trà móc câu. Còn hái già hơn thì cho ra những phân hạng trà thấp hơn nhưng vẫn có chất lượng rất ổn.

Cách chọn trà Thái Nguyên ngon quan trọng khác nữa là chọn đúng nguồn gốc. Ở Thái Nguyên thì đa số các vườn sẽ theo mô hình nông hộ. Một gia đình chỉ có thể chăm một số lượng bãi trà nhất định mà thôi. Sản lượng của nông hộ sẽ thấp hơn rất nhiều những công ty trà có những nông trường rộng lớn. Nên mặc dù được xem là đất trà có tiếng, nhưng sản lượng trà ở Thái Nguyên sẽ thấp hơn nhiều những tỉnh trồng trà khác. Do đó có một sự thật là phần lớn trà Thái Nguyên có trên thị trường đều là trà “giả”, có nguồn gốc từ những nơi khác.

Để mua trà Thái Nguyên thì bạn chịu khó mất thời gian một chút. Vào xem phần giới thiệu của từng nơi, xem địa chỉ xưởng ở đâu, có truyền thống lâu năm hay không. Nếu đã thấy hơi tin tưởng rồi, thì mua nên mua thử một gói nhỏ uống thử trước. Rồi mới

3. Chọn ấm chén

Để pha trà Thái Nguyên ngon thì nên dùng ấm trà bằng sứ. Ấm đất như ấm tử sa cũng tốt, nhưng cá nhân mình vẫn thấy sự trung tính của ấm sứ vẫn là lựa chọn an toàn hơn.

Đó là vì ấm tử sa có cấu trúc vi khí, và lòng ấm sẽ hút một phần tinh dầu trà vào đất. Nên khi bạn pha trà xanh vào ấm tử sa thì hương trà sẽ có xu hướng ‘trầm’ đi nếu dùng ấm lâu ngày. Vậy nên đối với những người yêu độ tươi mới cao của trà xanh có thể sẽ không thích.

Nếu dùng ấm tử sa thì bạn nên chọn đất chu nê. Loại đất này có cấu trúc đặc mịn, là đất nhưng có độ đặc mịn gần như sứ. Nên độ trung tính cao, ít thay đổi hương vị trà.

4. Cách pha trà thái Nguyên ngon

Sau khi nước tốt, trà ngon và ấm đẹp. Thì phần quan trọng cuối cùng của trà ngon chính là nằm ở khâu pha trà.

Nhiệt độ nước pha

Nếu có tìm hiểu sơ về trà thì có thể bạn đã có nghe qua về việc không nên dùng nước quá sôi để pha trà xanh. Ví dụ như nước 80 độ C là hay được nhắc đến.

Lý do chính yếu đến từ khâu canh tác. Trước khi vào mùa thu hoạch thì vườn trà sẽ được chăm phân. Cây hái lá như cây trà thì phân đạm hay nitrogen là quan trọng nhất. Khi bón đạm thì lá trà sẽ giàu amino acid hơn, tức là nước xanh và thơm ngọt hơn.

Nhưng nhược điểm của việc bón phân đó là trà cũng có phần sẽ đắng chát hơn. Vì lượng amino acid dư thừa sẽ chuyển hoá nhiều hơn thành catechin khi cây trà quang hợp. Tức là lá trà vừa ngọt thơm hơn khi bón phân, nhưng đồng thời độ đắng của trà cũng sẽ cao hơn.

Với nước pha trà ở nhiệt độ vừa phải, như 80 độ chẳng hạn. Thì các thành phần tạo hương vị như amino acid hay các chất dễ bay hơi vẫn hoà tan hiệu quả vào nước. Còn ở mức nhiệt này thì catechin sẽ “chậm chạp” hoà vào nước hơn. Nên trà pha ra sẽ ngọt béo nhiều và ít đắng chát hơn.

Tráng trà

Tuỳ vào cách pha trà thì bạn có thể chọn tráng trà hay không. Nếu pha theo kiểu Việt Nam, tức là hãm trà trong ấm to trong nhiều phút. Thì có thể chọn tráng trà hoặc không tráng đều được.

Cái thứ nước đục khi tráng trà thực ra không phải là “bụi bẩn” như nhiều người lầm tưởng. Mà là hỗn hợp lông mao (trichome), đường với tinh bột bị caramel hoá trong quá trình sấy hương. Những thành phần này uống được.

Nếu thích cảm giác “sạch” và giúp nước trà trong hơn. Thì bạn cứ nên tráng trà. Khi tráng thì trà cũng dễ ngấu nước hơn do sau khi tráng thì lá trà chuyển trạng thái từ khô sang ưa nước. Nên sau khi tráng thì trà sẽ ngấu nước nhanh. Nếu pha nhanh theo kiểu Công Phu thì tráng trà là điều cần phải làm.

Pha trà

• Kiểu Việt Nam: cho trà vào ấm (5g cho 500ml nước), tráng trà, đổ nước đầy ấm hãm trong 2-3 phút rồi dùng. Cộng 1 phút vào những nước sau.
• Kiểu Công Phu: cho trà vào ấm (5g cho 120ml nước), tráng trà, hãm nước một là 30s. Nước 2 là 20s. Cộng 10s vào những nước sau.
• Ly thuỷ tinh: cho 3g trà vào ly thuỷ tinh cao (400ml), đổ nước đầy 2/3 ly. Hãm trong 4-5 phút. Dùng miệng thổi cho nước trà nguội bớt rồi uống trực tiếp.

Nguồn bài viết: Văn hoá và nghệ thuật thưởng trà Thái Nguyên

Nếu bạn nghĩ rằng trà sữa chỉ đơn giản là sự pha trộn giữa trà và sữa, thì Trà Sữa Shan Tuyết sẽ khiến bạn thay đổi hoàn toàn suy nghĩ đó. Bởi vì món này không chỉ là thức uống giải khát đơn thuần, mà là sự giao thoa giữa di sản và hiện đại. Sự kết hợp giữa hương vị cổ xưa từ vùng núi cao Tây Bắc của nước ta, và phong cách pha chế sáng tạo của thời đại mới.

Trà sữa Shan Tuyết là gì?

Trà Sữa Shan Tuyết là sự kết hợp độc đáo giữa trà cổ thụ Shan Tuyết vào công thức pha chế trà sữa hiện đại. Trà Shan Tuyết là loại trà mọc chủ yếu ở độ cao khoảng trên 800m cho đến khoảng 1.500m. Cánh trà có lớp “mao” hay phần lông phủ quanh búp trà.

Từ cùng một nguyên liệu là lá trà Shan Tuyết, người làm trà có thể chế biến thành các loại trà khác nhau. Như hồng trà, bạch trà, trà xanh hay trà Phổ Nhĩ. Loại trà hay được dùng để làm thành trà sữa Shan Tuyết chính là hồng trà. Thường thì các quán cũng sẽ dùng hồng trà Shan Tuyết để làm thành món trà sữa Shan Tuyết.

Hồng trà Shan Tuyết thường có vị thơm ngọt như mật ong rừng. Thoảng chút hương gỗ, thảo mộc và trái cây khô. Giúp tạo thành một nền tra cực kỳ hợp để đi cùng với bột béo và sữa đặc. Tạo nên một hương vị đậm chất Việt nhưng đầy phong cách đương đại.

Sức hút khó cưỡng: Tại sao trà sữa Shan Tuyết lại trở thành hot trend?

Không phải ngẫu nhiên mà trong năm 2025, từ Hà Nội đến Sài Gòn, hàng loạt quán café, thương hiệu trà sữa đồng loạt tung ra dòng “Trà Sữa Shan Tuyết Signature”.

Sức hút của nó đến từ ba yếu tố chính:

• Sạch – Tự nhiên – Cao nguyên: phần lớn cây trà Shan Tuyết sẽ được trồng theo mô hình gần như là thuận tự nhiên. Canh tác tự nhiên là mô hình canh tác còn cao hơn cả organic (có bón phân tự nhiên), đây là mô hình mà cây trà lớn lên hoàn toàn giữa thiên nhiên, không bón phân và dùng bất kỳ chế phẩm hoá học hay tự nhiên nào lên cây trà. Tác động duy nhất của con người lên cây trà đó là trồng, dọn cỏ, bắt giàn và thu hái. Thế nên trà Shan Tuyết phù hợp với xu hướng đồ uống có nguồn gốc sạch và organic.
• Chất lượng & bản sắc: Shan Tuyết là niềm tự hào của Việt Nam, đây là giống trà được gieo trồng từ hạt, và thích nghi với thổ nhưỡng địa phương hàng nghìn năm qua. Nên có thể được xếp vào thành giống trà “bản địa”. Ở Việt Nam chỉ có một số ít giống trà bản địa, như Shan Tuyết hay Trung Du. Đây là câu chuyện về di sản Việt Nam và tinh thần miền Tây Bắc. Nên vừa giúp phát triển sản vật đất nước, vừa dễ marketing khi kể về câu chuyện mang màu sắc riêng của dân tộc.
• Hương vị khác biệt: trà từ giống trà Shan Tuyết thường sẽ có xu hướng là rất đậm trà. Thiên hướng mùi mật ong, mạch nha và thảo mộc. Độ đậm cao là đặc trưng của giống lá to như Shan Tuyết, cùng với nhóm hương khó bị lấn át, sẽ giúp hương lẫn vị vẫn “toả sáng” khi pha chế thành trà sữa. Nếu từ cây trà cổ thụ thật sự khi uống vào còn giúp tạo “trà khí”, giúp tạo độ tỉnh táo và thư thái cao.

Nền tảng hương vị: Đặc trưng của trà sữa Shan Tuyết

Để hiểu vì sao Trà Sữa Shan Tuyết lại có sức hút đến vậy, ta cần trở về nguồn cội, nơi mà những búp trà cổ thụ trăm năm đã tạo nên danh tiếng “Shan Tuyết”.

Nguồn gốc “ngàn mét” Tây Bắc

Trà Shan Tuyết chủ yếu mọc ở những vùng núi cao khoảng trên dưới 1.000 mét như Hà Giang (Hoàng Su Phì, Tây Côn Lĩnh), Yên Bái (Suối Giàng), Sơn La (Tà Xùa) và Điện Biên (Tủa Chùa). Đa số cây trà sẽ mọc ở khoàng độ cao này.

Một số ít cây trà mọc ở nơi cao hơn, có thể gần 2.000m nhưng số lượng rất ít. Người đồng bào thường chọn sinh sống ở nơi có khí hậu đỡ khắc nghiệt. Nên bản thân họ thường sẽ chọn trồng trà ở những nơi mà họ thuận tiện di chuyển và thu hái.

Do sống ở vùng cao nên cây tà có một lớp lông trắng như tuyết (trichome) bao phủ quanh búp trà. Tác dụng của lớp lông này để ngừa côn trùng xâm hại. Cũng như giữ nước và tránh các tác nhân khắc nghiệt như nắng gắt hay nghiệt độ quá thấp.

Đặc điểm nhận dạng: Búp trà như phủ sương tuyết

Điểm đặc biệt của trà Shan Tuyết là búp trà to dày và có lớp lông tơ trắng khi còn tươi. Phần búp này không chỉ đẹp mà còn là biểu hiện của tà chất lượng cao. Ở bên Trung Quốc thì họ gọi phần này là “ngân châm” (cây kim bạc) đối với bạch trà, và “kim châm” (cây kim vàng) đối với hồng trà. Hoặc là “mao phong” (lông ở trên đỉnh) ở trà xanh.

Ở Ấn Độ hay Sri Lanka thì họ gọi phần này là “Tip”, chẳng hạn như trà mà có chữ Gold Tip hay Golden Tip chính là ám chỉ phẩm trà rất cao cấp.

Đối với trà Shan Tuyết thì chúng ta gọi phần này là “tuyết”. Trà cứ càng nhiều tuyết, búp càng mập mạp, thì chứng tỏ trà được hái càng non và càng gần đầu vụ. Tuỳ theo loại trà thì màu của tuyết sẽ khác nhau. Như ở trà xanh, bạch trà và Phổ Nhĩ thì “tuyết” sẽ có màu trắng khói gần như bạc. Còn ở hồng trà thì “tuyết” lại có màu vàng kim.

Hương vị cốt trà độc đáo

Hương vị của trà Shan Tuyết ở nước ta có thể nói một cách văn thơ là hương vị của “núi rừng”. Tất cả các loại trà làm từ lá trà Shan Tuyết đều có chung một vị “rừng”, đó là hương gỗ rừng, lá thuốc và mùi hơi ẩm ướt như rêu phong trong rừng.

Bạch trà thì thiên mùi dưa mật và hoa dại. Trà xanh thì thiên mùi gỗ và lá thuốc. Còn hồng trà thì là mùi mật như mật ong rừng hay khoai mật.

Trong số các loại trà trên thì hương vị trầm của hồng trà sẽ đi hợp với sữa nhất. Tạo nên món trà sữa Shan Tuyết có hương vị lạ mà ít quán có.

Phân loại & biến thể best-beller của trà sữa Shan Tuyết

Ngày xưa thì trà sữa Shan Tuyết chỉ đơn giản là được pha chế thành trà sữa đậm vị. Tuỳ biến thì có thêm trân châu hay các loại topping cơ bản mà thôi. Dần dần thì nhiều bán đã “bắt trend” và đưa món này vào menu. Cứ thế thì nhiều phiên bản trà sữa Shan Tuyết đã ra đời để tạo điểm nhấn riêng cho từng quán.

Phiên bản “Nguyên Bản”: Trà sữa Shan Tuyết đậm vị

Đây là lựa chọn dành cho người yêu vị trà thật sự. Cốt trà thường đậm do ủ với tỷ lệ trà nhiều và thời gian ủ lâu. Khi cốt trà đậm thì thường sẽ được cân bằng với bột béo, sữa đặc và cả đường nữa.

Nhiều thương hiệu chọn dùng hồng trà Shan Tuyết Suối Giàng hoặc Hà Giang để giữ vị mạnh mẽ mà không gắt. Ở Danh Trà thì dùng cốt trà là hồng trà Shan Tuyết hái từ các vùng trà ở dãy Tây Côn Lĩnh ở Hà Giang. Các thương hiệu trà sữa đối tác của Danh Trà cũng dùng nguyên liệu này và được nhiều lời khen cho chất lượng trà.

Trà sữa Shan Tuyết lài: Phiên bản hương hoa quen thuộc

Trà sữa Shan Tuyết lài thường là kết hợp của 2 cốt trà khác nhau. Một phần là hồng trà shan tuyết, và phần còn lại là một loại trà lài quen thuộc như lục trà lài hoặc ô long lài.

Quán thường có sẵn trà lài rồi nên khi hãm trà Shan Tuyết thì họ có thể thêm một ít trà lài vào cùng. Dựa trên nguyên liệu có sẵn mà vẫn tạo ra một thức uống mới với hương lài quen thuộc.

Các biến thể mới với Topping

• Hồng Trà Sữa Shan Tuyết Kem Trứng: Đây là hot trend 2025. Lớp kem trứng béo ngậy, mặn nhẹ trên nền trà Shan Tuyết nồng nàn. Vừa đậm trà lại vừa hợp khách “nghiện” béo.
• Ô Long Shan Tuyết Macchiato / Kem Cheese: Cốt trà pha mới phủ lớp kem lên trên. Phù hợp cho người thích hương thơm ngậy, béo nhẹ mà không ngán.
• Trà Shan Tuyết Trái Cây: Kết hợp cùng mứt hay syrup cam, đào, vải, hay dâu. Thường thì trà trái cây hay dùng nền trà lài hay trà đen bình thường. Dùng trà Shan Tuyết giúp tạo nên “câu chuyện” đặc sản vùng miền sẽ giúp quán dễ marketing hơn.

Cách tự pha trà sữa Shan Tuyết chuẩn vị tại nhà

Để pha Trà Sữa Shan Tuyết ngon và đậm vị không khó, chỉ cần bạn nắm vững ba yếu tố: chất lượng trà, kỹ thuật ủ và tỉ lệ pha.

Chuẩn bị nguyên liệu

• Cốt trà: 100g Hồng trà Shan Tuyết của Danh Trà
• Sữa đặc: 200ml
• Bột béo: 100g (nên dùng loại ít mùi hương liệu hoặc tẩm hương vani thật nhẹ)
• Đường: 50g (đường nâu hay đường trắng đều được)
• Topping: trân châu, thạch, kem cheese, hoặc pudding trứng tùy sở thích.

Bí quyết ủ cốt trà “đậm vị”

• Dùng 1.5 lít nước 90–95°C, ủ 10-15 phút là lý tưởng. Phẩm trà cao cấp “một tôm, hai lá” của Danh Trà có độ đắng thấp, nên đừng ngại ủ lâu hơn.
• Để trà ngấu nước đều hơn, có thể tráng sơ trà bằng nước nóng vài giây trước khi ủ. Nếu không tráng thì có thể châm đủ nước, dùng muỗng khuấy đều trà và nước trong khoảng 10 giây, rồi đậy nắp ủ trà.
• Nên ủ trà trong ca sứ hoặc nhựa (loại an toàn cho sức khoẻ) để ủ trà vì những chất liệu này giữ nhiệt tốt hơn. Không nên dùng ca chất liẹu inox.

Công thức pha trà sữa: Tỉ lệ vàng

• Tỉ lệ gợi ý: 1:15 ở trên là dành cho gu đậm trà. Chẳng hạn như 100g trà pha với 1.5 lít nước như ở trên. Uống nhẹ hay đậm hơn thì bạn có thể gia giảm lượng trà. Ví dụ như nhẹ trà thì dùng 50g trà cho 1.5 lít nước. Rồi giữ nguyên lượng đường, bột sữa và sữa đặc.
• Có thể gia giảm bột béo, sữa đặc và đường để đạt độ cân bằng mong muốn. Lưu ý là sữa đặc có khả năng át vị trà nhiều. Nên chú ý lượng sữa đặc khi pha trà sữa.
• Muốn trà sữa thành phẩm béo ngậy, bay bớt mùi bột sữa và dậy hương trà hơn, thì có thể để qua đêm tầm 6-8 tiếng rồi dùng.

Mẹo chọn Topping ngon

• Trân châu thủ công nấu từ khoai và bột năng là hợp nhất. Vị bùi ngậy của khoai rất hợp với vị bùi ngậy “khoai mật” tự nhiên của trà.
• Thạch trà xanh hoặc pudding trứng sẽ hợp hơn so với thạch trái cây.
• Nếu muốn phong cách “healthy”, bạn có thể thử topping hạt sen mật ong hoặc đậu đỏ mềm. Vừa tự nhiên, lại vưa thuần Việt.

Thưởng thức trà Shan Tuyết ở đâu? Top quán không thể bỏ qua

Nếu bạn không có thời gian tự pha, thì tin vui là hiện nay rất nhiều quán trà và café tại Việt Nam đã phát triển dòng đồ uống này. Dưới đây là một số địa chỉ và thương hiệu nổi bật.

Các thương hiệu tiên phong & nổi bật

• Danh Trà Coffee & House (TP.HCM): Dòng Trà sữa Danh Trà được pha từ hồng trà Shan Tuyết do chính Danh Trà tự sản xuất. Phẩm trà cao cấp được hái “một tôm, hai lá”, với tỷ lệ “tuyết” cao, nên bạn hoàn toàn có thể cảm nhận được hương trà ngọt thơm tự nhiên. Hương mật như mật ong hay khoai mật. Nếu có nhu cầu đặt mua các dòng trà Shan Tuyết để pha tại nhà thì bạn có đặt tại trang web này.

• 1000M Tea & Coffee (Hà Nội): Concept “trà sữa từ độ cao ngàn mét”, sử dụng cốt trà Shan Tuyết pha bằng máy chiết áp suất giúp tạo vị đậm, thơm, mịn.
• NooShan (TP.HCM): Thương hiệu tiên phong đưa Shan Tuyết pha máy vào menu signature, kết hợp cùng topping macchiato và cheese foam nhập Ý.
• Local brands nhỏ mới nổi: như HighPeak, Trà Núi, Yên Trà Studio… đang biến trà sữa Shan Tuyết thành “ly trà có câu chuyện” mỗi vùng một vị.

Dấu ấn của trà đặc sản Việt Nam

Trà Sữa Shan Tuyết không chỉ là một loại đồ uống. Mà còn là một hành trình kể chuyện về núi rừng, về đặc sản và sáng tạo Việt Nam.

Từ những cây trà cổ thụ trăm năm nơi đỉnh núi phủ mây, đến ly trà sữa thơm béo trên tay giới trẻ thành thị. Tất cả là minh chứng rằng giá trị truyền thống có thể sống lại theo cách hiện đại nhất.

Nếu bạn muốn thử qua trà sữa Shan Tuyết, thì có thể ghé các chi nhánh của Danh Trà để thưởng thức. Hoặc nếu có nhu cầu mua nguyên liệu thì có thể đặt hàng với Danh Trà.

Nguồn bài viết: Trà Sữa Shan Tuyết: Khám phá hương vị “danh trà Việt” và top quán hot nhất

Trà xanh là dạng trà có chứa nhiều thành phần chống oxy hoá mạnh, đặc biệt là EGCG. Đây là thành phần mang lại một số lợi ích nhất định cho cơ thể, từ giảm cân cho đến bảo vệ tim mạch. Nên nhiều khi các hãng làm nước trà đóng chai cũng hay khoe sản phẩm mình có chứa EGCG, uống vào là khoẻ là đẹp.

Nhưng tin mình đi, EGCG chỉ có nhiều trong trà pha mới thôi. Chẳng hạn như trà Thái Nguyên bạn pha uống liền thì tốt. Còn để lâu, hay làm thành nước đóng chai, thì chẳng có mấy tác dụng đâu.

Tác dụng của trà Thái Nguyên đối với sức khỏe

Hỗ trợ giảm cân và duy trì vóc dáng

Trà xanh Thái Nguyên chứa nhiều catechin, đặc biệt là thành phần EGCG. Hợp chất này giúp tăng cường quá trình oxy hóa mỡ và đẩy nhanh trao đổi chất.

Bình thường thì cơ thể chỉ đốt một lượng năng lượng nhất định mỗi ngày, trừ phi là bạn có hoạt động nhiều như chơi thể thao. Nhưng khi uống trà xanh như trà Thái Nguyên thì tự nhiên cơ thể sẽ tiêu hao năng lượng nhiều hơn. Nhờ vào quá trình oxy hoá mỡ và đẩy nhanh quá trình trao đổi chất nêu trên.

Một số nghiên cứu chỉ ra rằng việc tiêu thụ EGCG thường xuyên có thể tăng tỷ lệ đốt cháy mỡ đến 17%.

Ngoài ra, trà xanh còn có tác dụng ức chế hấp thu chất béo từ thực phẩm, hỗ trợ kiểm soát cân nặng hiệu quả.

Chống lão hóa và làm đẹp da

Chất chống oxy hóa trong trà Thái Nguyên giúp trung hòa các gốc tự do, ngăn ngừa tổn thương tế bào và làm chậm quá trình lão hóa.

Bạn cứ xem cơ thể chúng ta như một căn nhà vậy. Qua thời gian thì mưa nắng sẽ làm cũ nhà đi. Và đây chính là các “gốc tự do”, những phân tử gây hại tạo ra do ô nhiễm, stress, ánh nắng, hay ăn uống không lành mạnh.

Việc các thành phần chống oxy hoá trong trà giúp trung hoà các gốc tự do này. Giống như chúng ta phủ một “lớp sơn chống thấm” siêu bền vậy. “Lớp sơn” này sẽ ngăn nắng mưa làm cũ ngôi nhà của mình. Giúp nhà mới và sáng đẹp lâu hơn.

EGCG cũng giúp bảo vệ collagen và elastin trong da, từ đó giảm nếp nhăn và cải thiện độ đàn hồi của da. Tuy nhiên đây là tác dụng ngoài da, bạn có thể dùng bã trà Thái Nguyên để làm mặt nạ để có những tác dụng này từ trà.

Tốt cho tim mạch và ổn định huyết áp

Trà xanh giúp giảm cholesterol LDL (xấu) và tăng HDL (tốt), từ đó giảm nguy cơ xơ vữa động mạch và cao huyết áp. Cholesterol LDL (xấu) như một dạng “cặn bẩn” bám vào thành mạch máu. Khiến máu khó lưu thông, nên tim phải làm việc vất vả hơn, dễ gây cao huyết áp và đột quỵ.

Các catechin và EGCG trong trà Thái Nguyên có thể đóng vai trò như “chất làm sạch”. Giúp loại bỏ các cholesterol LDL (xấu), có nghĩa là giúp làm sạch “cặn bẩn” bám vào mạch máu. Đồng thời làm tăng HDL, một dạng cholesterol tốt, giống như giúp phủ một lớp chống “bám bẩn” cho mạch máu vậy.

Nhờ vậy dòng chảy của máu thông suốt hơn, tim hoạt động nhẹ nhàng hơn, giảm nguy cơ xơ vữa và mắc các bệnh tim mạch.

Các polyphenol trong trà còn hỗ trợ cải thiện chức năng nội mạc mạch máu, tăng độ đàn hồi mạch và giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim.

Tăng cường chức năng não

Trà Thái Nguyên có nhiều thành phần caffeine và L-theanine. Caffeine giúp tỉnh táo, còn L-theanine mang lại cảm giác thư giãn và tập trung. 

Khi uống cà phê thì bạn chỉ tỉnh thôi, vì cà phê chỉ chứa caffeine. Còn uống trà Thái Nguyên thì bạn còn có cảm giác hưng phấn và tập trung nữa. Và đây là tác dụng của l-theanine.

L-theanine còn giúp duy trì và ổn định tác dụng của caffeine. Nên khi uống trà thì ít có cảm giác bùng nổ năng lượng và bồn chồn. Mà thay vào đó là tỉnh táo nhưng vẫn thư giãn nhẹ nhàng.

Nghiên cứu còn cho thấy hai thành phần này còn giúp bảo vệ não bộ và giảm nguy cơ suy giảm trí nhớ. Tức là uống trà không chỉ là tác dụng tăng cường là tỉnh và hưng phấn nhất thời. Mà trà xanh còn có tác dụng bảo vệ chức năng não. Giúp hạn chế bệnh suy giảm trí nhớ và thoái hoá chức năng não.

Lưu ý khi uống trà Thái Nguyên

Thời điểm uống trà tốt nhất

Nên uống vào buổi sáng để tránh việc mất ngủ nếu uống vào giấc chiều. Và sau bữa ăn 30-60 phút giảm hấp thụ các chất khoáng chất có trong bữa ăn.

Những người nên hạn chế uống trà

• Người bị đau dạ dày, dễ mất ngủ hoặc phụ nữ mang thai nên uống với lượng trà vừa phải.

• Người có vấn đề về tim mạch cần hỏi ý kiến bác sĩ vì caffeine có thể gây tăng nhịp tim ở liều cao.

Nhiệt độ và cách pha

Tránh pha trà bằng nước quá sôi (trên 90°C) vì có thể phá hủy EGCG. Bạn cứ pha trà thưởng thức như bình thường thôi. Những nước đầu cứ hãm trà bình thường trong vài phút để lấy hương lấy vị để thưởng thức.

Còn một hoặc hai nước cuối thì cố hãm trà lâu nhất có thể. Hãm trên cả 10 phút. Lúc này chúng ta sẽ cố chiết lấy hết catechin trong trà. Vị trà có thể đắng và hết bùi ngọt, nhưng đây là “thuốc” đấy, cố gắng uống hết 1-2 lượt nước đắng này.

Mua trà

Nên mua những dòng trà Thái Nguyên có chất lượng tốt một chút. Những dòng trà tầm vài trăm nghìn một kg trở lên và từ nhà sản xuất uy tín là được. Vì lá trà ở những dòng này nằm ở tầng trên được quang hợp nhiều. Nên lượng catechin sẽ rất dồi dào.

Bạn có thể đặt những dòng trà Thái Nguyên chất lượng tốt ngay trên trang web Danh Trà này. Yên tâm là trà sạch và chất lượng!

Nguồn bài viết: Tác dụng của trà Thái Nguyên đối với sức khoẻ

Từ búp trà non nhất (phần tôm), cho đến 1 tôm 1 lá, 1 tôm 2 lá, lá bánh tẻ, lá già… đều được tận dụng để làm thành trà. Sẽ giúp tạo nên từ Trà Đinh Ngọc cao cấp bậc nhất đến những loại trà quen thuộc hơn như Trà Nõn Tôm, Trà Móc Câu, Trà Cành hay Trà Bồm.

Chính sự phân loại này đã tạo nên hương vị đa dạng, rồi giá thành phù hợp với từng đối tượng thưởng trà khác nhau.

Trà Đinh (Trà Đinh Ngọc) – Đỉnh cao của trà Thái Nguyên

Trong thế giới trà Thái Nguyên, Trà Đinh được xem là loại trà có giá trị cao nhất. Dòng trà này chỉ được hái từ những búp non tơ mảnh mai, thường vào buổi sáng sớm khi chưa nắng, lúc này búp trà sẽ “mọng nước” nên giòn và dễ hái hơn.

• Đặc điểm: Cánh trà nhỏ và mảnh mai như đầu tăm. Đôi khi sẽ lẫn một vài cánh trà bạc. Trà đinh thường được hái đầu mùa vì lúc này cây trà trổ nhiều búp nhất. Búp trà cũng “mẩy” nhất nên khi chế biến thành trà thì ngoại hình búp trà sẽ hoàn thiện hơn.

• Hương vị: Khi pha thì nước trà trong vắt, xanh ngọc như mạ non. Hương cốm non thoang thoảng. Trà gần như không đắng, mà vị nổi bật nhất chính là vị ngọt ngậy umami.

• Đối tượng: Đây là lựa chọn dành cho người nghiện trà xanh, những ai muốn tìm kiếm tinh túy cao nhất trong trà xanh ở Việt Nam.

Trà Nõn Tôm – Hương vị cân bằng

Nếu xét về mặt hương vị thì Trà Đinh chính là tinh tuý, nhưng đôi khi thưởng trà thì chúng ta lại cần sự cần bằng, thì Trà Nõn Tôm chính là lựa chọn tốt nhất trong các dòng trà xanh Thái Nguyên.

• Đặc điểm: Nguyên liệu từ 1 tôm và 1 lá non kề bên. Phần tôm thì giàu vị ngon rồi, còn lá non kế tiếp khi quang hợp vài ngày đã hình thành trong mình một phần catechin. Giúp tạo nên vị đắng nhẹ, giúp cho trà cân bằng, tạo nên sự tương phản giữa đắng và ngọt.

• Hương vị: Nước trà xanh, trong trẻo. Vị đắng nhẹ tan nhanh, nổi bật với hương cốm non – nét đặc trưng không lẫn vào đâu của trà Thái Nguyên. Hậu vị ngọt thanh, mát lành, hợp khẩu vị nhiều người.

• Đối tượng: Phù hợp cho số đông người yêu trà, từ người mới bắt đầu đến những ai đã quen với hương vị truyền thống.

Trà Móc Câu – Đặc sản Thái Nguyên

Trong số các loại trà được nêu tên ở đây thì Trà Móc Câu có thể được xem là loại trà ra đời sớm nhất. Và cũng được biết đến nhiều nhất.

• Đặc điểm: Làm từ 1 tôm và 2 lá non, cánh trà sau khi vò cuộn và sao sẽ cong lại giống hình chiếc móc câu.

• Hương vị: Vị đắng đậm hơn một chút so với Trà Nõn Tôm nhưng sẽ mang lại hậu ngọt rõ ràng hơn. Đây chính là hương vị “truyền thống” nhất của trà xanh, khi uống thì đắng, nhưng khi nuốt thì lại thấy ngọt.

• Đối tượng: Phù hợp để uống hàng ngày, tiếp khách, hoặc dùng trong các dịp tụ họp gia đình, bạn bè.

Trà Cành – Phù hợp uống hàng ngày

Đây là phân hạng trà bán chạy nhất của mọt hộ gia đình ở Thái Nguyên, bao gồm cả nhà mình.  Phân hạng lá hái từ thứ 3 đến thứ 4 (phần tôm tính là 0), cho đến cỡ lá bánh tẻ.

• Đặc điểm: cánh trà to cứng, không xoăn nhỏ mà thường cong vừa phải. Do được vò cuộn nhiều và có sấy hương. Sấy hương ở đây là sao trà ở nhiệt cao để tạo nên hương bùi ngậy như hạt rang, chứ không phải hương liệu. Nên cánh trà sẽ hơi bạc như được phủ lớp bột xám xanh.
• Hương vị: Vị đắng đậm nhưng vẫn có độ ngọt và độ sệt nhất định. Hương chính sẽ nồng đậm mùi bùi béo như hạt rang. Hậu ngọt nhiều nhưng không dài.
• Đối tượng: Phù hợp để uống hàng ngày. Trà vẫn ngon nhưng sẽ ít vị ngọt hơn các dòng cao cấp. Hợp gu “cắm tăm” thích đậm đắng.

Hướng dẫn chọn và mua trà Thái Nguyên ngon

Để thưởng thức trọn vẹn tinh hoa trà Thái Nguyên, người mua cần lưu ý một số điểm sau:

1. Xác định mục đích sử dụng

   • Nếu dùng để thưởng trà, hãy chọn Trà Đinh.

   • Nếu mua để biếu tặng và thưởng trà, Trà Nõn Tôm và Trà Móc Câu là lựa chọn tinh tế.

   • Nếu uống hàng ngày thì Trà Cành vừa ngon vừa tiết kiệm.

2. Nhận biết trà ngon

   • Cánh trà khô, xoăn đều, có màu xanh xám tự nhiên, không lẫn tạp chất.

   • Khi ngửi, phải có hương cốm non hoặc mùi trà thuần khiết. Không nồng hương “nhân tạo” xốc thẳng lên mũi.

   • Khi pha, trà bắt đầu dậy hương, màu xanh vàng là đúng, hương vị ngọt bùi cân bằng.

3. Mua tại địa chỉ uy tín

   • Người yêu trà nên tìm đến các hợp tác xã, làng nghề truyền thống, hay hộ gia đình lâu năm ở Thái Nguyên để có sản phẩm chuẩn.

   • Ngoài ra, những cửa hàng chuyên biệt hoặc thương hiệu có cửa hàng hay trà quán cũng là lựa chọn an toàn.

   • Tránh mua trà trôi nổi không rõ nguồn gốc, đặc biệt là mua qua mạng xã hội sẽ rất dễ gặp trà nhái và trà giả.

Mỗi loại trà là một nét đẹp riêng

Trà Thái Nguyên không chỉ là đồ uống, mà còn là văn hóa và niềm tự hào của người Việt. Từ Trà Đinh cao cấp, Trà Nõn Tôm và Trà Móc Câu tuyền thống, cho đến Trà Cành bình dị. mỗi loại đều mang một nét đẹp riêng, phục vụ những nhu cầu và sở thích khác nhau.

Điều đặc biệt ở trà Thái Nguyên chính là sự đa dạng nhưng vẫn tinh tế, đủ để mỗi người yêu trà tìm thấy cho mình một “chân ái”. Bạn không nhất thiết là phải mua loại đắt nhất, mà đã mua là phải đúng cái “gu” của riêng mình.

Nguồn bài viết: Các loại trà Thái Nguyên: Phân biệt theo lá

Khi nhắc đến trà Nhật Bản, người ta thường nghĩ ngay đến Uji ở Kyoto, hay Shizuoka với những nông trường và nhà máy sản xuất trà lớn, hay Yame ở miền nam. Nhưng ít ai biết rằng, vùng đất đầu tiên trồng trà tại Nhật Bản không phải những nơi ấy, mà chính là Ōmi, tức tỉnh Shiga ngày nay.

Dù có lịch sử lâu đời và vai trò tiên phong, trà Ōmi lại khá mờ nhạt trên thị trường trong và ngoài nước. Để hiểu lý do, thì chúng ta cần nhìn vào lịch sử, thổ nhưỡng, hương vị, và mối quan hệ giữa vùng trà Ōmi và Uji.

Lịch sử: Nơi trồng trà đầu tiên

Trà được du nhập vào Nhật Bản từ Trung Quốc từ thế kỷ 8, lúc này thì có làn sóng “du học” sang nước khác của các nhà sư. Để học về Phật pháp và mang kinh về để dịch. Nổi tiếng thì có Trần Huyền Trang (nhân vật Đường Tăng trong Tây Du Ký là hư cấu dựa trên câu chuyện của ông) sang Tây Thiên thỉnh kinh.

Vào giai đoạn này thì nhà Đường ở Trung Quốc và Nhật Bản đang có mối quan hệ tốt đẹp. Nên từ Nhật thì các nhà sư cũng sang Trung Quốc để học tập và mang kinh sách về. Vì lúc này lượng kinh sách ở Trung Quốc đầy đủ hơn. Trong hành trình trở về thì một nhà sư tên là Saicho không chỉ mang theo kinh sách, ông còn mang theo những hạt giống trà.

Theo ghi chép thì vào năm 805, Saicho đã trồng những hạt giống trà này ở chân núi Hiei. Và những bụi trà đầu tiên ở Nhật Bản chính là được trồng ở tỉnh Ōmi. Ngày nay thì tỉnh Ōmi đã đổi tên thành tỉnh Shiga, nhưng một số nhà làm trà ở khu vực quận Asamiya và quận Tsuchiyama vẫn giữ cái tên này.

Với vị trí sát bên Kyoto – nơi được xem là trung tâm chính trị, văn hoá, tôn giáo của Nhật Bản khi xưa – nên trà Ōmi cũng rất được ưa chuộng. Những nhà sư ở các thiền viện và giới quý tộc tại Kyoto chính là khách hàng quen thuộc của trà Ōmi, họ cần trà để dùng hàng ngày hay sử trọng trong các nghi lễ. Nhờ vậy, trà Ōmi gắn liền với sự danh giá, và trong nhiều thế kỷ là thức trà được tầng lớp thượng lưu ưa chuộng.

Đến thời Edo (1603–1868), Ōmi đã trở thành một trong những vùng trồng trà quan trọng, cùng với Uji và Mie. Tuy nhiên, trong khi Uji xây dựng được thương hiệu văn hoá mạnh mẽ gắn với trà đạo (chanoyu) và nghệ thuật thưởng thức trà tinh tế. Thì Ōmi lại vẫn chỉ là nơi sản xuất trà, và không đạt được tầm vóc biểu tượng như vậy.

Thổ nhưỡng của Ōmi

Vùng trồng trà Ōmi tập trung ở khu vực núi phía nam Shiga, chia thành nhiều vùng nhỏ dọc thung lũng sông. Ngày nay chủ yếu tập trung ở Asamiya và Tsuchiyama.

Nơi đây thường xuyên có sương mù bao phủ, làm chậm quang hợp và tăng hàm lượng amino acid như theanine. Tạo nên quá trình “che phủ” tự nhiên, nên trà tích trữ nhiều amino acid, và đây là yếu tố tạo nên vị ngọt và umami.

Đất trồng trà của Ōmi cũng đặc biệt. Trà được trồng trên đồi có địa tầng đá cổ (Paleozoic), giàu khoáng chất và thoát nước tốt. Điều này giúp rễ cây vươn sâu, hấp thụ khoáng chất, tạo nên vị hơi “nước khoáng” cho trà ở vùng này.

Do địa hình đồi nên việc cơ giới hoá khâu thu hoạch sẽ không thuận lợi như những nơi có địa hình bằng phẳng khác. Thu hoạch bằng máy hái trà cầm tay là phương pháp hay được sử dụng nhất, một số nơi có địa hình thuận lợi hơn sẽ sử dụng xe hái trà.

Hương vị đặc trưng

Trà Ōmi có bộ hương vị gần giống với trà Uji, tức là vẫn giàu umami nhưng nhẹ nhàng và nhiều màu sắc hơn. Nước trà hơi có vị khoáng phần nào gợi nhớ đến các dòng trà trồng ở núi cao như trà Shan Tuyết hay trà Phổ Nhĩ.

Một phần nữa là trà ở nơi đây được phủ râm ít hơn và bón ít đạm hơn. Nên phần umami sẽ không bùng nổ như trà ở Uji. Nên trà sẽ đa vị hơn một chút hơn là thuần vị matcha truyền thống.

Vì sao trà Ōmi mất đi danh tiếng

Dù có lịch sử và thổ nhưỡng độc đáo, trà Ōmi không đạt được tầm ảnh hưởng như Uji hay Shizuoka. Nguyên nhân có thể kể đến như:

• Thương hiệu văn hóa & trà đạo: Trà của Uji gắn liền với trà đạo nhờ các bậc thầy như Sen no Rikyū và từ đó trở thành biểu tượng tinh hoa. Ōmi thì không xây dựng được thương hiệu văn hóa tương tự. Mặc dù có “câu chuyện” hay hơn đó là nơi trồng trà đầu tiên, nhưng sức ảnh hưởng kém hơn nên Uji mặc nhiên trở thành “cái nôi” của trà Nhật Bản.
• Quy mô & công nghiệp hóa: Ngành trà Ōmi chủ yếu nhỏ lẻ, do hộ gia đình tự trồng, chế biến và bán. Nên sẽ khó tạo sức mạnh thương mại lớn. Trong khi đó thì Uji có một hệ thống liên kết tương hỗ lẫn nhau, bao gồm: tiệm trà và trà quán (trà sư), nông hộ canh tác, nhà đấu giá, trường dạy trà đạo… Còn như Shizuoka đã nhanh chóng cơ giới hoá quá trình canh tác lẫn chế biến, rồi mở rộng diện tích để phục vụ xuất khẩu.
• Vị trí địa lý & chính trị: Shiga là một tỉnh nội địa nên không có cảng biển xuất khẩu. Shizuoka nhờ vị trí ven biển và sự hỗ trợ của chính quyền thời Minh Trị nên vươn lên mạnh mẽ. Lý do là sau khi Mạc phủ Tokugawa sụp đổ, tầng lớp samurai bị mất vai trò trong xã hội. Nên chính phủ khuyến khích họ di cư đến Shizuoka để khai hoang và trồng trà. Nhờ vậy diện tích trồng trà tăng lên nhanh chóng và sản lượng bùng nổ.
• Khả năng thích ứng thị trường: Khi nhu cầu trà Nhật Bản giảm trong thế kỷ 20, chỉ những vùng sản xuất lớn và chi phí thấp như Shizuoka, hoặc vùng có thương hiệu văn hóa và mạnh về du lịch như Uji thì mới tồn tại. Còn Ōmi vốn sản xuất nhỏ và thiên về thủ công, đã không cạnh tranh nổi.

Sự hồi sinh của Ōmi

Ngày nay thì trà Ōmi chủ yếu được xem là đặc sản địa phương. Một số tập quán độc đáo như nấu cháo với trà ở Shiga vẫn tồn tại, cho thấy trà vẫn là một biểu tượng văn hoá và vẫn là thói quen trong cuộc sống hàng ngày.

Về mặt thương hiệu thì theo mình tìm hiểu thì tỉnh Shiga cũng có một số hoạt động quốc tế để quảng bá sản vật địa phương, trong đó có trà. Như mình là khách nước ngoài nói tiếng Anh thì khi liên hệ họ cũng cử riêng một người nói tiếng Anh để trao đổi. Và anh này được chính quyền địa phương thuê để hỗ trợ khách hàng nước ngoài như mình.

Nói chung thì trải nghiệm mua trà ở vùng này có phần “dễ dàng” hơn ở những vùng khác. Có lẽ là họ cũng có thiện chí hơn để có thể quảng bá được hơn và bán được nhiều trà hơn.

Các nông hộ cũng liên kết thành hợp tác xã, mô hình phổ biến như bên Uji, để nhấn mạnh thương hiệu địa phương riêng. Đồng thời cùng định hướng để phát triển thương hiệu này.

Ở quán Danh Trà thì hiện đang giới thiệu 2 dòng trà ở Ōmi. Một dòng trà culinary tên là “Nami” để pha latte, trà có hương chính là hoa lá, có hương tảo và hạt rang nhẹ. Hợp với những người không thích trà quá nồng mùi tảo. Và cao cấp hơn thì có “Tsuyuhikari”. Đây là dạng giống đơn và có bộ hương vị khá thú vị: vị trà cân bằng, giữa hoa cỏ, hạt rang, umami và nước khoáng.

Nguồn bài viết: Omi: cái “nôi trà” bị lãng quên ở Nhật Bản