Norbert Wiener

Norbert Wiener
Persona informo
Norbert Wiener
Naskiĝo	26-an de novembro 1894 (1894-11-26) en Columbia, Misurio,  Usono
Morto	18-an de marto 1964 (1964-03-18) (69-jaraĝa) en Stokholmo
Tombo	Vittum Hill Cemetery (en) 43.8096669 °N, 71.35785 °U / 43.8096669; -71.35785 (mapo) vd
Religio	judaismo vd
Etno	aŝkenazo vd
Lingvoj	angla • usona angla vd
Ŝtataneco	Usono vd
Alma mater	Universitato de Göttingen (1914–1915) Universitato de Kembriĝo (1913–1914) Universitato Harvard (1911–1913) universitato Cornell (1910–1911) Universitato Harvard (1909–1910) Universitato Tufts (1906–1909) Ayer High School (en) (1903–1906) Peabody School (en) (1901–1903) Tufts University School of Engineering (en) vd
Subskribo
Familio
Patro	Levi Wiener vd
Gefratoj	Constance Wiener (mul) kaj Bertha Wiener (mul) vd
Edz(in)o	Margaret Engemann (mul) vd
Parencoj	Leon Lichtenstein (mul) (unuaranga kuzo) Philip Franklin (en) (bofrato) vd
Profesio
Okupo	matematikisto komputosciencisto fondinto psikologo aŭtobiografo universitata instruisto sciencisto vd
Laborkampo	matematiko, kibernetiko, informadiko, aplika matematiko, probabloteorio, stokasta procezo kaj filozofio vd
Doktoreca konsilisto	Josiah Royce • Karl Schmidt vd
Verkado
Verkoj	abstrakta spaco de Wiener ❦ classical Wiener space ❦ teoremo de Paley-Wiener ❦ Wiener algebra ❦ Wiener filter ❦ God & Golem, Inc. ❦ Ekvacio de Wiener ❦ The Human Use of Human Beings ❦ The Theory of Ignorance vd
Honorigoj Honorigoj (1965)  Nacia Libra Premio, kialo de la premio God & Golem, Inc. (en) (1963)  Nacia Medalo de Scienco Premiata de Lyndon B. Johnson (1951)  Honorary Doctorate from the National Autonomous University of Mexico (en) (1949)  Josiah Willard Gibbs Lectureship (en) (1933)  Bôcher Memorial Prize (en) (1926)  Guggenheim-stipendio vd
Membrecoj Membrecoj Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj (1926–) Usona Nacia Akademio de Sciencoj vd
vd	Fonto: Vikidatumoj

Norbert WIENER (naskiĝis la 26-an de novembro 1894 en Columbia, Misurio, Usono; mortis la 18-an de marto 1964) estis usona matematikisto kaj unu el la fondintoj de kibernetiko kaj la teorio de artefarita intelekto. Li estis profesoro ĉe MIT, kie li laboris ekde 1919. Li estis premiita per la usona Nacia Medalo de Scienco. La verko Cybernetics (Kibernetiko) de Wiener estis publikigita en 1948 sub la titolo Cybernetics: Control and Communication in the Animal and the Machine.

Biografio

Norbert Wiener naskiĝis en juda familio. Li estis la unua filo de Bertha Kahn kaj Leo Wiener. Leo estis tiam docento pri slava lingvaro en la Universitato Harvard. Lia patro, Leo Wiener (1862–1939), naskiĝis en Bjalistoko, Rusia Imperio, estis samtempulo kaj samurbano de L.L. Zamenhof.

Wiener estis edukita hejme ĝis li atingis 7 jarojn. Poste li eniris lernejon sed dum mallonga tempo, kaj finis plejparton de siaj studoj endome. Li abiturientiĝis kiam li estis 11-jara en 1906, kaj en septembro de la sama jaro li eniris en la Universitaton Tufts kie li studis matematikon.

Norbert Wiener eniris la Teknologian Universitaton de Berlino, kie post kompletigo de sia dua jaro, li transloĝiĝis al Usono, En la aĝo de 18 jaroj, Norbert Wiener ricevis sian doktorecon de Harvard. La ĉefaj rezultoj de lia disertacio pri filozofio, dediĉita al formala logiko, estis publikigitaj en la Proceedings of the Cambridge Philosophical Society. Li poste fariĝis profesoro en la Fakultato de Slavaj Lingvoj kaj Literaturo ĉe la Universitato Harvard.

N. Wiener pri la sociaj konsekvencoj de aŭtomatigo

Ni imagu, ke la dua revolucio estas kompleta. Tiam la averaĝa homo kun averaĝaj aŭ eĉ pli malgrandaj kapabloj havos nenion indan vendi. Ekzistas nur unu elirejo: konstrui socion bazitan sur homaj valoroj krom aĉetado kaj vendado. Konstrui tian socion postulos konsiderindan preparon kaj grandan lukton, kiu, sub favoraj cirkonstancoj, povas esti farata sur ideologia nivelo; alie, kiu scias kion?

Memoro

Kratero sur la alia flanko de la luno estis nomita laŭ Norbert Wiener en 1970.

Vidu ankaŭ

• 18182 Wiener, asteroido