Blockchain, merkeziyetsizleştirme ve güvenlik vaatleriyle pek çok yenilik sunarken, ölçeklenebilirlik ve verimlilik gibi önemli zorluklarla da karşı karşıya kalmaktadır. Bu zorluklara çözüm üretmek amacıyla Nuffle Labs, 3–4 saniyede finality sağlayan Nuffle Fast Finality Layer (NFFL) ürünüyle blockchain alanında hızla öne çıkan bir çözüm olarak dikkat çekiyor. Bu yazıda, NFFL’nin ne olduğunu, mimarisini, kullanılan teknolojileri ve sunduğu faydaları teknik detaylarıyla ele alacağız.

Ethereum Rollup’ları ve Karşılaşılan Zorluklar

Ethereum rollupları, blockchain’in ölçeklenebilirlik sorunlarını çözmek için önemli bir çözüm yöntemi olarak öne çıkmakta. Temel olarak işlevleri, işlemleri ana zincirin dışında işleyerek Ethereum’un ana zincirindeki yükü azaltmaktır. Ancak, bu rollup’lar arasında likiditenin ve durumun (state) parçalanması gibi zorluklar ortaya çıkar. Ayrıca, rollup’lar arasındaki farklı işlem süreleri (extended finality time) de başka bir önemli sorundur.

Likiditenin parçalanması, aynı varlıkların farklı rollup’larda tutulması nedeniyle likiditenin dağılmasına yol açar. Bu durum, fiyat farklılıklarına ve verimsiz sermaye kullanımına neden olarak kullanıcılar için karmaşık ve maliyetli bir deneyim yaratır. Durum parçalanması ise rollup’lar arasındaki uyumsuzluklar nedeniyle zincirler arası işlemleri yavaşlatarak finality sürelerini uzatır. Bu zorluklar, işlem sürelerini uzatarak ve maliyetleri artırarak kullanıcı deneyimini olumsuz etkiler.

Rollup’ların verimliliğini ve kullanıcı deneyimini iyileştirmek için bu sorunların üstesinden gelmek zorunludur. Blockchain dünyasında bu tür ölçeklenebilirlik zorluklarını aşmak, rollup’ların etkin çalışmasını sağlamak için yenilikçi çözümler gerektirir.

NFFL ve Kullandığı Temel Teknolojiler

Nuffle Fast Finality Layer (NFFL), blockchain ağları arasında hızlı ve güvenli bir settlement katmanı sağlamak amacıyla tasarlanmıştır. Bu hedefe ulaşmak için iki temel teknoloji kullanır: NEAR Data Availability (DA) ve EigenLayer Actively Validated Services (AVS)

NEAR DA: Rollup verilerinin güvenli bir şekilde depolanmasını ve doğrulanabilir olmasını sağlar. Bu teknoloji, verilerin güvenilir bir ortamda tutulmasını ve rollup’ların state bilgilerini diğer ağlarla güvenli bir şekilde paylaşılmasını mümkün kılar. Relayer olarak adlandırılan node’lar, verileri sürekli olarak NEAR DA’ya aktararak rollup işlemlerinin hızlı ve güvenilir bir şekilde tamamlanmasını sağlar. Bu sistem, veri bütünlüğünün korunmasına ve doğrulama süreçlerinin etkin bir şekilde yürütülmesine katkı sağlar. Yakın zamanda NEAR DA hakkında daha detaylı bir yazı paylaşmayı planlıyorum.

EigenLayer AVS: Ethereum’da stake edilen ETH’nin yeniden kullanılarak (restaking) ekonomik güvenlik sağlanmasına ve veri doğrulamalarının desteklenmesine imkan tanır. Bu yapı, rollup’ların state bilgilerini güvenli bir şekilde doğrulamak ve paylaşmak için AVS operatörleri tarafından kullanılır. Operatörler, doğrulama işlemlerini gerçekleştirerek NFFL’nin güvenli ve tutarlı işlemler sunmasını sağlar. EigenLayer AVS, Ethereum ekosisteminde veri bütünlüğünü korur, doğrulama süreçlerini hızlandırır ve zincirler arası işlemler için güvenilir bir altyapı sunar.

Bu iki teknoloji, NFFL’nin hızını ve güvenliğini sağlamakta kritik bir rol oynar ve blockchain ağları arasında sorunsuz bir etkileşim sağlar.

NFFL’nin Mimarisi

NFFL’nin mimarisi, iki ana off-chain aktör üzerine kuruludur: Operatörler ve Aggregator’lar. Bu yapı, veri güvenliğini sağlamak, işlemlerin doğruluğunu garanti altına almak ve zincirler arası etkileşimi desteklemek için tasarlanmıştır. Ayrıca, Ethereum Mainnet’teki NFFL AVS kontratları, rollup ağlarında NFFL verifier kontratları ve NEAR ağında NEAR DA kontratları gibi bir dizi on-chain sözleşme içerir. Bu on-chain sözleşmeler, ağlar arasında veri paylaşımını ve doğrulamasını koordine eder.

Operatörler: Rollup’lardaki state root’ları doğrulayan operatörler, bu doğrulamaları Aggregator’lara iletir. NEAR DA üzerindeki verileri kendi full node’larıyla karşılaştırarak hataları tespit eder ve doğrulama sürecini tamamlarlar. Bu süreçte BLS (Boneh-Lynn-Shacham) imza algoritması kullanılır. BLS, birden fazla imzayı tek bir imzada birleştirerek doğrulama sürecini hızlandırır ve güvenliği artırır. Operatörler ayrıca, EigenLayer AVS kontratlatındaki güncellemeleri izler ve doğrulama sağlar, böylece sadece rollup state root’larını değil, AVS kontratlatındaki değişiklikleri de takip ederler.

Aggregator’lar: Aggregator’lar, operatörlerden gelen doğrulamaları birleştirerek zincirler arası güvenli veri paylaşımını sağlar. Birden fazla NFFL operatöründen gelen BLS imzalarını toplar ve yeterli quorum sağlandığında bu imzaları birleştirerek on-chain kaydeder. Bu birleşik imza, programlar tarafından doğrulanabilir ve bir rollup’ın diğer rollup’ların state root’larını güvenle kabul etmesine olanak tanır. Aggregator’lar, verilerin doğruluğunu on-chain olarak kaydeder ve bu verilerin farklı ağlar arasında sorunsuz bir şekilde paylaşılmasını sağlar. API üzerinden erişilebilir hale getirilen bu imzalar, zincirler arası işlemlerin güvenli ve tutarlı olmasını mümkün kılar.

ECDSA’ya Geçiş: BLS algoritmasının avantajlarına rağmen, ECDSA (Elliptic Curve Digital Signature Algorithm)’ya geçiş önerilmekte. ECDSA, BLS’nin avantajlarını kaybetmeden daha geniş operatör setleri ve heterojen ağ desteği sunar. Bu geçiş, NFFL’nin daha geniş bir ölçeklenebilirlik ve uyumluluk sağlamasına, ayrıca güvenlik ve esnekliğin artmasına olanak tanır. ECDSA imzaları, operatör seti güncellemelerinin daha kolay ve hızlı yönetilmesini sağlar. Bu değişiklik, blockchain’ler arasında daha sorunsuz veri akışı ve daha geniş bir operatör desteği sağlar.

Teşvik ve Ceza Mekanizmaları

NFFL, operatörlerin doğru işlemleri onaylamasını teşvik ederken hatalı işlemleri cezalandırmak için etkili bir mekanizma sunar. Bu sistem, sistemin doğru bir şekilde çalışmaya devam etmesi ve güvenliği için önemlidir.

Teşvik Mekanizmaları: NFFL, operatörleri doğru işlemleri onaylamaya teşvik eder. Bu teşvikler, operatörlerin ağa katkıda bulunma isteğini artırır ve ağın verimliliğini yükseltir. Özellikle Checkpoint Task’larını başarılı bir şekilde tamamlayan operatörler, ödüllerini challenge süreci sonunda ZK Proof sunarak alabilirler.

Ceza Mekanizmaları: NFFL aynı zamanda hatalı onaylar veren operatörler için bir ceza sistemi de uygular. Eğer bir operatör, hatalı bir Checkpoint Task’ı onaylarsa, diğer operatörler bunu Merkle Tree üzerinden tespit edebilir ve hatalı operatör cezalandırılır. Bu ceza sistemi, operatörlerin doğru ve güvenilir veri sunmalarını teşvik ederek sistemin bütünlüğünü korur.

Checkpoint Tasks ve Challenge Süreci

NFFL, veri bütünlüğünü sağlamak için Checkpoint Tasks ve Challenge Process gibi mekanizmaları da kullanmaktadır.

Checkpoint Tasks, operatörler tarafından belirli aralıklarla gerçekleştirilen ve mesajların Sparse Merkle Tree (SMT) kullanılarak birleştirildiği bir süreçtir. Bu birleştirme sonucunda oluşturulan veriler on-chain olarak kaydedilir. Bu mekanizma, ağdaki verilerin doğruluğunu sürekli olarak izler ve korur. Operatörler, Checkpoint Tasks aracılığıyla ağdaki tüm verilerin doğruluğunu düzenli olarak denetler, böylece sistemin güvenilirliği artar ve olası veri manipülasyonları önlenir. Eğer bir Checkpoint Task’ın hatalı olduğu tespit edilirse, bu durum diğer operatörler tarafından challenge edilebilir ve ZK proof ile kanıtlanarak ilgili operatör cezalandırılır.

Challenge süreci ise sadece Checkpoint Tasks ile sınırlı kalmaz; aynı zamanda bireysel mesajlar da bu süreçte incelenebilir. Her mesajın SMT’deki varlığı veya yokluğu doğrulanarak, sistemin hatasız çalışması sağlanır. Bu mekanizma, ağın güvenliğini ve bütünlüğünü artırarak, NFFL’nin zincirler arası etkileşimlerini sorunsuz bir sekilde gerçekleştirmesine olanak tanır.

HelloProtocol Örneği ile NFFL’nin İşleyişi

NFFL’nin mimarisi ve işleyişi, HelloProtocol adlı basit bir protokol üzerinden daha iyi anlaşılabilir. HelloProtocol, kullanıcıların bir ağdan diğerine “hello” mesajı göndermesini ve almasını sağlar. Bu örnek, NFFL’nin zincirler arası etkileşimi nasıl kolaylaştırdığını göstermek için idealdir.

Kullanıcı, Network #2'de bir “hello!” mesajı gönderir. ve bu mesaj, Network #2'nin durumuna kaydedilir. İlgili blok, NFFL tarafından işlenir ve Network #2'nin state root’u için bir doğrulama (attestation) toplanır. Bu doğrulama, herhangi bir ağa sunulabilir ve böylece Network #2'nin durumu diğer ağlarda da geçerli hale gelir.

HelloProtocol uygulaması, NFFL tarafından toplanan doğrulamayı alır ve arka planda bu doğrulama işlemlerini gerçekleştirir. Doğrulama tamamlandığında, kullanıcı Network #1'de “hello!” mesajını güvenle alabilir. Bu işlem, Network #2'deki mesajın saklama kanıtını ve NFFL’den gelen doğrulamayı içerir. UX bu süreçten olumsuz etkilenmez; tüm kanıtlar arka planda oluşturulur.

NFFL, Network #2'nin güncellenmiş state root’u için operatörlerden doğrulama toplar. Operatörler, bu yeni state root’u NEAR DA üzerindeki verilerle karşılaştırır ve BLS imzalarıyla onaylar. Onaylanan imzalar daha sonra on-chain olarak kaydedilir.

Aggregator, operatörlerden gelen bu doğrulamaları tek bir birleşik imza haline getirir ve diğer ağlara sunar. HelloProtocol uygulaması bu doğrulamayı alır ve “hello!” mesajını güvenli bir şekilde Network #1'e iletir. Network #1'deki NFFL Registry, doğrulamanın ve mesajın geçerliliğini kontrol eder.

Tüm bu süreç boyunca kullanıcı, karmaşık doğrulama işlemleriyle uğraşmak zorunda kalmaz; mesajlar hızlı ve güvenli bir şekilde diğer ağlara iletilir, böylece kullanıcı deneyimi olumsuz etkilenmez.

Gelecekte Bizi Ne Bekliyor? — NFFL Gelecek Gelişmeler

NFFL, gelecekteki gelişmelerle daha da güçlenecek ve esneklik kazanacak bir bir mimariye sahiptir. Dinamik operatör seti değişiklikleri ve heterojen ağ desteği gibi yenilikler, NFFL’nin farklı ihtiyaçlara ve risk profillerine uyum sağlamasını daha da kolaylaştıracak. Gelin bakalım bunlar nedir inceleyelim:

Dinamik Operatör Seti: Operatörler, kendi risk profillerine göre hangi ağları destekleyeceklerini seçebilirler. Bu yetenek, NFFL’nin daha geniş bir operatör tabanına ulaşmasını ve esnekliğini artırmasını sağlar. Operatör seti güncellemeleri dikkatlice izlenip yönetilerek, ağlar arasındaki senkronizasyon problemleri en aza indirilecektir.

ECDSA’ya Geçiş: Yazının daha önceki bölümlerinde bahsettiğimiz gibi, BLS algoritmasından ECDSA’ya geçiş önerilmektedir. ECDSA, daha geniş bir operatör desteği ve ağ uyumluluğu sunarken, operatör seti değişikliklerinin daha kolay ve hızlı bir şekilde yönetilmesini sağlar. Bu geçiş, NFFL’nin güvenliğini artıracak ve sisteme daha fazla operatörün katılımını sağlayacaktır.

Slashing ve Teşvik Mekanizmaları: EigenLayer ile entegre çalışan slashing mekanizmaları, hatalı veya kötü niyetli operatörlerin hızlı bir şekilde tespit edilip cezalandırılmasını sağlar. Doğru ve güvenilir işlemler gerçekleştiren operatörler için ise çeşitli teşvik mekanizmaları geliştirilmektedir. Bu gelişmeler, ağın genel güvenliğini ve performansını artıracaktır.

Relayer Teşvikleri: NEAR DA’ya veri aktaran Relayer’ların operasyon maliyetlerini karşılamak ve doğru veri akışını sürekli kılmak için özel teşvik mekanizmaları planlanmaktadır. Her ağ, kendi Relayer’larını bağımsız olarak teşvik edebilir veya NFFL genelinde bir teşvik yapısı oluşturulabilir. Bu teşvik yapısı şu anda geliştirilmektedir ve NFFL’nin başarısını destekleyecek önemli bir adım olarak öne çıkmaktadır.

Sonuç

NFFL, blockchain ekosisteminde hızlı finalite sağlayarak mevcut ölçeklenebilirlik ve verimlilik zorluklarının üstesinden gelmeye yardımcı olmaktadır. Hızlı finalite, özellikle zincirler arası etkileşimlerde büyük bir avantaj sunarak, daha verimli, güvenli ve kullanıcı dostu bir deneyim sağlamaktadır. NFFL, blockchain’in gelecekteki gelişiminde önemli bir rol oynayacak ve sektördeki standartları yeniden tanımlayacaktır.

Kısa süre önce duyurulan, Celestia’nın ilk büyük yükseltmesi olan Lemongrass, modüler ekosistemde kullanıcı deneyimini ve güvenliği artırmayı hedefleyen yeni özellikler getiriyor. 🍵

Bu yükseltme, topluluk tarafından koordine edilen 5 yeni Celestia Improvement Proposal (CIP) içeriyor. Bu CIP’ler, ağın geleceğini şekillendirmek ve performans, ölçeklenebilirlik ile güvenlik gibi alanlarda önemli iyileştirmeler sunmak üzere tasarlandı.

Şimdi, Şimdi Lemongrass kapsamındaki bu CIP’leri daha yakından inceleyelim ve hangi yeniliklerin ağda devreye gireceğine bir göz atalım:

CIP-6: Minimum Gas Ücreti Entegrasyonu ⛽

CIP-6, Celestia ağındaki tüm işlemler için konsensüsle belirlenmiş bir minimum gas ücreti uygulamasını zorunlu kılar. Bu sistem, işlemlerin ağda deşifre edilebilir olmasını ve yeterli bakiyeye sahip geçerli bir imza ile gerçekleştirilmesini güvence altına alır. Gas ücreti başlangıçta “0.000001 utia” olarak belirlenmiştir, bu da işlemlerin önceliğini garanti eden minimum seviyedir ve governance’la dinamik olarak ayarlanabilir.

Bu CIP, data availability hizmeti sunan validatörler ve rollup’ların adil ödüllendirilmesini sağlar ve işlem ücretlerini öngörülebilir hale getirir. Gas ücreti formülü “fee / gas” , öncelik ise “gasPrice * priorityScalingFactor” ile hesaplanır.

Minimum gas ücretinin belirlenmesi, ağın verimliliğini artırır ve off-chain anlaşmaların önüne geçer. Bu, yalnızca işlem spam’ını azaltmakla kalmaz, aynı zamanda daha dengeli ve sürdürülebilir bir gas ücreti piyasası oluşturur.

CIP-9: Packet Forward Middleware Entegrasyonu 🛠️

CIP-9, Celestia ağına IBC üzerinde Packet Forward Middleware (PFM) entegre eder. Bu entegrasyon, multi-hop iletişimi sağlar ve token transferleri sırasında varlıkların fonksiyonelliğini korur. PFM, IBC paketlerini source zincir’inden destination zincir’ine minimum gecikme ve ek yükle yönlendirir, böylece daha hızlı ve güvenilir transferler sağlanır.

PFM, Celestia topluluğunun ihtiyaçlarına göre “timeout”, “refund periods” ve “fee percentages” gibi parametrelerin esnek bir şekilde yapılandırılmasına olanak tanır. Bu parametreler, kullanıcı deneyimini iyileştirerek, tek bir işlemle varlıkların farklı zincirler arasında taşınmasını kolaylaştırır. Bu sayede, cross-chain likidite artırılırken, Celestia üzerindeki IBC işlemleri daha güvenilir ve etkili hale gelir. Ayrıca, işlemlerin sorunsuz bir şekilde yönetilmesiyle, ağ genelinde işlem sürekliliği ve güvenlik de artırılmış olur.

CIP-10: Koordineli Ağ Yükseltmeleri 🔄

CIP-10, Celestia ağına “in-protocol signaling” mekanizması entegre ederek ağ yükseltmelerini daha koordineli hale getirir. Bu mekanizma, validatörlerin bir yükseltmeye hazır olduklarını sinyal mesajlarıyla belirtmelerine olanak tanır. Yeterli çoğunluk (5/6 quorum) sağlandığında, ağ otomatik olarak yeni sürüme geçiş yapar, böylece ağ kesintisiz bir şekilde çalışır.

Her yükseltme için önceden belirlenmiş bir height kullanılarak, validatörlerin “MsgSignalVersion” mesajları gönderir ve bu sinyaller, On-chain Tallying Sistemi ile izlenir. Doğru quorum sağlandığında, ağ manuel bir müdahaleye gerek kalmadan otomatik olarak güncellenir.

Lemongrass sonrası Celestia, büyük hardfork’lar dahil tüm ağ güncellemelerini bu CIP’de belirtilen mekanizmayı kullanacaktır.

CIP-14: Interchain Accounts (ICA) Entegrasyonu 🧩

CIP-14, Celestia ağına ICS-27'e dayalı Interchain Accounts (ICA) entegrasyonunu getiriyor. Bu sistem, Celestia’daki hesapların diğer IBC zincirleri üzerinden kontrol edilmesini sağlayarak, cross-chain likiditeyi ve DeFi uygulamalarını güçlendirmeyi hedefliyor. ICA, kullanıcıların hesaplarını farklı zincirlerde güvenli bir şekilde yönetmesine olanak tanırken, özellikle likidite staking gibi uygulamalarda daha fazla esneklik sunuyor.

Celestia’ya ICA’nın host modülünü entegre ederken, belirli mesajların işlenmesine izin veren bir “allowlist” sunuluyor. Bu, ağ güvenliğini artırarak, Celestia’nın diğer IBC zincirleriyle uyumunu güçlendiriyor ve merkeziyetsiz, güvenilir likidite staking çözümleri sağlıyor. Ayrıca, multisig ihtiyacını ortadan kaldırarak, daha güvenli ve minimal bir stake deneyimi sunuyor.

CIP-20: Blobstream Modülünün Devre Dışı Bırakılması ❌

CIP-20, Celestia-app’deki eski Blobstream modülünün devre dışı bırakılmasını hedeflemekte. Başlangıçta Celestia’nın data availability’si için önemli bir bileşen olarak tasarlanan Blobstream, artık Succinct Labs‘in Blobstream X ve RiscZero’nun Blobstream Zero’su gibi çekirdek geliştirici topluluğu tarafından geliştirilen zk-light client’ları lehine kullanımdan kaldırılmıştır. Bu daha gelişmiş ve optimize edilmiş mimariler, eski Blobstream modülünü işlevsiz hale getirmiştir.

Bu CIP, Celestia ağı üzerinde tüm Blobstream işlemlerini ve sorgularını devre dışı bırakarak ağı daha verimli, yönetilebilir ve güvenli hale getirmeyi amaçlar. Ayrıca, Blobstream’e özgü parametrelerin kaldırılmasıyla, ağın hafif, modüler bir yapıya kavuşması sağlanırken, Ethereum üzerindeki Layer-2 çözümleri için daha basit ve düşük maliyetli işlemler sunarak ağın performansını ve ölçeklenebilirliğini artırmayı hedefler.

Diğer Detaylar

Celestia-app v2.0.0'ın yayınlanmasıyla birlikte Lemongrass yükseltmesi, Ağustos ayında Arabica Devnet’te aktif hale getirilecek. Mocha Testnet de kısa bir süre sonra aynı yükseltmede denenecek ve ardından Celestia Mainnet Beta’nın Eylül başlarında yükseltilmesi planlanıyor.

Lemongrass yükseltmesi sırasında, DA katmanında da toplulukla koordine edilen teknik değişiklikler yapılacak. Bu değişiklikler arasında CIP-4 ve Shwap (CIP-19) yer alıyor. Bu konu için dilerseniz ayrıca bir içerik hazırlayabilirim.

Herkese iyi günler, bu yazının paylaşılmasından birkaç gün önce ZKsync, Elastic Chain’i tanıttı. Bu blog yazısında, Elastic Chain’i 7 temel soru üzerinden inceleyeceğiz. Keyifli okumalar!

1) Elastic Chain Nedir?

Elastic Chain, ZKsync tarafından tanıtılan, sürekli olarak genişleyebilen ve matematiksel olarak güvence altına alınan bir blockchain’dir. Bu ağ, kullanıcılara kolay ve sezgisel bir deneyim sunmayı hedeflemektedir.

2) Elastic Chain Nasıl Ortaya Çıktı?

Ethereum’un işlem ücretlerini azaltmak için rollup teknolojisini kullanması, likiditeyi ve kullanıcı deneyimini parçalamıştı. Bu sorunları çözmek için, ZKsync 3.0 güncellemesi 7 Haziran 2024 tarihinde yayımlandı ve ZKsync’in L1 köprüsünü, birlikte çalışabilir ZK Chain’lerini destekleyen ortak bir router sözleşmesine dönüştürdü. Böylece, Elastic Chain, ZKsync’i tek bir Ethereum L2’den, birden fazla zincir ile çalışabilen bir ağa dönüştürdü.

3) Multi-Chain’in Problemi Nedir?

Etkileyici işlem kapasitesine rağmen, multi-chain ekosistemi kullanıcı deneyimi, sermaye verimliliği ve ağ bütünlüğü konusunda önemli eksikliklere sahiptir. USDT gibi varlıkları BSC’ye köprülemek karmaşık ve risklidir; güvenilir köprüler bulmak, onayları beklemek ve gas ücretleri için çeşitli tokenleri yönetmek gerekmektedir. Üçüncü taraf köprüler, cross-chain transferlerini kolaylaştırırken, hack’lere karşı savunmasızdır ve yüksek likidite gerektirir, bu da kullanıcılar için önemli ücretler doğurur. Blockchain ve rollup sayısı arttıkça, bu sorunların daha da kötüleşmesi beklenmektedir.

4) Elastic Chain Nasıl Çalışır?

Elastic Chain’in mimarisi üç ana bileşenden oluşur: ZK Router, ZK Gateway ve ZK Chains.

ZK Router, ağın temelini oluşturur ve Ethereum üzerinde bir dizi akıllı sözleşme olarak uygulanır. Ağın state’ini yönetir, zincir kayıtlarını işler ve shared liquidity’i korur.

ZK Gateway, Ethereum ve ZK Chains arasında ara katman (middleware) olarak işlev görür, tam birlikte çalışabilirlik sağlar ve etkileşimleri optimize eder. ZK Chains’in Ethereum üzerinde yerleşmesini sağlar, proof’ları ve verilerini Gateway aracılığıyla göndermelerine olanak tanır. Bu, L1 doğrulama maliyetlerini azaltmak, daha küçük partiler için state farklarını sıkıştırmak ve bunları daha büyük, daha verimli partiler halinde L1’e iletmek gibi avantajlar sağlar. Her ZK Chain’inin canlılığı, bağımsız validatorler tarafından yönetilir, bu nedenle Gateway bunu etkilemez ve zincirler isterlerse Gateway ağından ayrılabilir. Ayrıca, Gateway, cross-chain zorunlu işlemleri daha uygun fiyatlı hale getirerek sansür direncini artırır. ZKsync governance tarafından belirlenen bir ERC20 token kullanılarak merkezi olmayan, güvenilir bir validator grubu tarafından işletilir, validatorleri köprüleme ve state farkı verilerini yayınlama ücretleriyle teşvik eder, ağın dayanıklılığını ve güvenilirliğini sağlar. Bu, verilerin doğrudan Ethereum üzerinde yerleşmesinden daha ucuz hale getirir.

ZK Chains, ZK Stack framework’ü kullanılarak inşa edilir ve tamamen özelleştirilebilir, bağımsız olarak çalışır, ancak ZK Gateway ve L1 akıllı sözleşmeleri aracılığıyla birbirine bağlıdır. Bu, cross-chain işlemlerini güvenli ve uygun maliyetli hale getirir. ZK Chains, ZK Gateway’i kullanmak zorunda değildir; doğrudan Ethereum’a yerleşebilir ve istedikleri zaman Gateway kullanımı ile doğrudan Ethereum’da yerleşme arasında geçiş yapabilirler. Bu esneklik, ZK Chains’in spesifik ihtiyaçlarına ve tercihlerine göre operasyonlarını optimize etmelerini sağlar.

Elastic Chain’i daha iyi anlamak için günlük hayat örneğiyle somutlaştıralım: Elastic Chain’i akıllı evler ağı gibi düşünün. ZK Router, ağdaki tüm cihazları (zincirleri) ve enerji akışını (likiditeyi) yöneten kontrol sistemi gibi çalışır. Bu sistem, herhangi bir sorunu izler, ayarları düzenler ve tüm cihazların çalışmasını sağlar. ZK Gateway, farklı akıllı cihazlar (zincirler) arasındaki etkinlikleri ve veri transferini koordine eden komuta merkezi gibi işlev görür. Her ZK Chain, akıllı evin bağımsız bir cihazı veya odası gibi çalışır, ancak tüm ev ağı boyunca verimli ve güvenli bir işletim sağlar.

5) Elastic Chain’in Avantajları Nelerdir?

1. Kullanım Kolaylığı: Kullanıcılar, tek bir adres kullanarak birden fazla zincir üzerinde hızlı onaylarla işlem yapabilirler. Sadece tek bir imza gereklidir ve işlem ücretleri herhangi bir likit token ile ödenebilir veya dApp tarafından sponsor edilirse ücretsiz olabilir.
2. Düşük Maliyet: Cross-chain işlemleri, tek bir ZK Chain’i içindeki işlemler kadar uygun maliyetlidir. Zincirlerin sayısı ve kapasitesi artabilir, ancak bu, işlem maliyetlerini etkilemez.
3. Matematiksel Güvenlik: Tüm işlemler, dürüst çoğunluk varsayımlarına (honest majority assumptions) dayanmadan Ethereum tarafından doğrulanır ve zorlanır. Uzun vadede, kullanıcılar işlemleri akıllı telefonlarıyla doğrulayabilecekler.

6) Elastic Chain’de Kullanıcı Deneyimi Nasıl?

Elastic Chain, tek bir blockchain gibi hissettiren kesintisiz ve sezgisel bir kullanıcı deneyimi sunar. Kullanıcılar, FaceID veya Passkeys ile tek dokunuşla sisteme giriş yapabilir, herhangi bir ZK Chain’inde kripto varlıklarını köprüleme veya parçalanma (fragmentation) ile uğraşmadan kullanabilir ve Ethereum Multi-Chain Address (EMCA) standardı sayesinde hızlı ve ucuz işlemlerden faydalanabilirler. Örneğin, bir kullanıcı Lens destekli bir uygulama aracılığıyla $BONSAI kazanabilir ve ardından en iyi getiriyi sunan bir DeFi uygulamasına kolaylıkla geçiş yapabilir. Bu sadelik, kullanıcıların sevdikleri uygulamalara odaklanmasını sağlarken, ZK chain’lerinin birbirine bağlı ağından faydalanmalarını sağlar.

7) Elastic Chain Diğerlerine Kıyasla Nasıl?

Elastic Chain konsepti SmartCon 2022’de “Hyperchains without Bridges” olarak tanıtıldığından beri, Optimism (Superchain) ve Polygon (AggLayer) gibi çeşitli ekipler kendi “chain-of-chains” geliştirdiler. AMM testleri kullanılarak Uniswap V2 tarzı havuzlar ile yapılan son karşılaştırmalarda ZKsync Era, Polygon zkEVM ve OP Mainnet’in throughput kapasitesi ölçüldü. Test sonuçlarını aşağıdaki resimde bulabilirsiniz:

Kapanış

Umarım bu blog yazısı, Elastic Chain ve mimarisi hakkında faydalı bir kaynak olmuştur. Bu yazı, ZKsync tarafından paylaşılan “Introducing the Elastic Chain” kaynağından yararlanılarak hazırlanmıştır.

Fluent, “blended execution” teknolojisi ile blockchain teknolojisinin karmaşıklıklarını sadeleştiriyor ve Wasm, EVM ve SVM uygulamalarını tek bir platformda birleştirerek akıllı sözleşmelerin ve uygulamaların sorunsuz çalışmasını sağlıyor. Bu makalede, Fluent’in ne olduğunu, sunduğu temel özellikleri, mimarisini ve blended execution teknolojisini ele alacağız.

Öncelikle Fluent nedir?

Fluent, blockchain teknolojisini sadeleştiren ve farklı uygulamaların sorunsuz bir şekilde birlikte çalışmasını sağlayan bir platformdur. Genel amaçlı bir Layer-2 olarak, WebAssembly (Wasm) teknolojisini Web3'ün en izinsiz blockchain’i olan Ethereum’a getirir. Bu, geliştiricilerin Rust, Solidity ve TypeScript gibi programlama dillerinde ölçeklenebilir uygulamalar oluşturmasını sağlar. Ayrıca, Fluent, Ethereum Virtual Machine (EVM) uyumluluğunu garanti eder ve MetaMask gibi araçlarla kolay etkileşimi desteklerken, native Hesap Soyutlama (Account Abstraction) gibi yerleşik standartları destekler.

Günlük hayattan bir örnek verelim: Fluent, Google Translate gibidir (bu bir reklam değil :D). Farklı dilleri konuşan (Wasm, EVM, SVM) uygulamaların sorunsuz bir şekilde iletişim kurmasını sağlar. Herkesin farklı diller konuştuğu ve birbirini anlamakta zorlandığı bir toplantıyı hayal edin. Fluent, herkesin konuşmasını çevirerek sorunsuz ve etkili bir iletişim sağlar. Bu sayede geliştiriciler ve kullanıcılar, farklı programlama dillerinde yazılmış uygulamalarla kolayca çalışabilir ve birleşik ve verimli bir deneyim yaratabilir.

Fluent’in Temel Özellikleri

Geniş Programlama Dili Desteği: Fluent, Rust, Solidity ve TypeScript gibi çeşitli programlama dillerinde ölçeklenebilir uygulamalar oluşturmayı sağlar. Bu, geliştiricilere favori dillerinde blockchain uygulamaları oluşturma özgürlüğü sunar.

Uygulama Dağıtım Modelleri: Fluent, Shared ve Sovereign olmak üzere iki tür uygulama modelini destekler.

Shared Uygulamalar: Bunlar, Fluent’in akıllı sözleşme ortamında dağıtılan akıllı sözleşmelerdir ve programlama deneyimi Ethereum ile aynıdır. Fluent’teki tüm paylaşılan uygulamalar, farklı programlama dillerinde (örneğin, Rust ve Solidity) yazılmış olsalar bile birbirleriyle etkileşime girebilirler.

Sovereign Uygulamalar: Bunlar, Fluent’in proof toplama ve doğrulama hizmetine dayanan özelleştirilebilir, bağımsız state (durum) makineleridir. Geliştiriciler, sovereign uygulama çalışma zamanlarını, modüler layer’ları (örneğin DA, sequencing) ve daha fazlasını özelleştirebilirler.

EVM Uyumluluğu: Fluent, Ethereum Virtual Machine (EVM) standartları ile uyumludur. Bu uyumluluk, yerleşik standartları (örneğin, native Hesap Soyutlama) destekler ve MetaMask gibi popüler araçlarla kolay etkileşimi sağlar.

Geliştirici Dostu Ortam: Wasm kullanımı sayesinde Fluent, geliştiricilerin genel amaçlı programlama dillerinde uygulamalar oluşturmasını sağlar. Bu aynı zamanda geliştiricilerin Web2 kitaplıkları ve frameworkler ile çalışmalarını mümkün kılar.

Fluent’in Mimarisi

Fluent, geliştiricilerin favori programlama dillerinde (Rust, TypeScript ve Solidity) ölçeklenebilir blockchain uygulamaları oluşturmasına olanak tanıyan genel amaçlı bir rollup olarak tasarlanmıştır. Bu mimarinin ana bileşenleri arasında zkWasm VM, rWasm ve EVM uyumluluğu bulunur.

İşte bu bileşenlerin ayrıntıları ve nasıl etkileşimde bulundukları:

zkWasm VM

Fluent’in kalbinde, akıllı sözleşmelerin daha hızlı ve daha güvenli çalışmasını sağlayan özel bir virtual machine olan zkWasm bulunur. zkWasm, Fluent için özel olarak geliştirilen rWasm (Reduced-WebAssembly) teknolojisini kullanır. rWasm, orijinal Wasm ile uyumludur ve program execution’u basitleştirir, güvenlik ve performansı artırır.

rWasm (Reduced-WebAssembly)

rWasm, Wasm’in değiştirilmiş bir versiyonudur ve zkWasm VM’nin ayrılmaz bir parçasıdır. Wasm binary instruction formatının düzleştirilmiş bir temsilini sağlar, bu da program execution’u basitleştirir ve güvenliğini artırır. rWasm, Wasm ile geriye dönük uyumludur, bu da programların doğruluğunu kanıtlamayı kolaylaştırır ve daha öngörülebilir ve doğrudan bir execution flow’u sunarak doğrulama sürecini kolaylaştırır.

EVM Uyumluluğu

Fluent, Ethereum Virtual Machine (EVM) standartları ile tam uyumludur. Bu uyumluluk, geliştiricilerin Ethereum ekosisteminde yaygın olarak kullanılan araçlar ve standartlarla (örneğin, Solidity akıllı sözleşmeleri ve MetaMask) sorunsuz çalışmasını sağlar.

Bileşen Etkileşimi

Fluent’in mimarisi, bu bileşenlerin uyum içinde çalışmasını sağlar. zkWasm VM, akıllı sözleşmelerin verimli ve güvenli bir şekilde execution’u sağlarken, rWasm bu süreci daha da basitleştirir. EVM uyumluluğu, geliştiricilerin mevcut araçlar ve standartlarla Fluent üzerinde uygulama oluşturmasını sağlar. Bu bileşenler birlikte, geliştiricilere güçlü, esnek ve güvenli bir blockchain platformu sunar.

Blended Execution Nedir?

Fluent, Wasm, EVM ve SVM uygulamalarını tek bir birleşik (unified) execution ortamında entegre eden ilk blended execution ağıdır. Bir Layer-2 çözümü olarak Fluent, Solidity, Rust ve Vyper akıllı sözleşmeleriyle oluşturulan gerçek zamanlı birleşik uygulamaları destekler. Bu çok yönlü yaklaşım, geliştiricilere uygulamalarının her bileşeni için en iyi araçları kullanma olanağı tanır ve tanıdık kriptografik araçlar ve milyonlarca açık kaynak kitaplığı kullanmalarını sağlar. Bu, farklı VM’ler arasında sorunsuz etkileşimi ve gerçek zamanlı birleşikliği (composability) kolaylaştırır, köprüleme ihtiyacını ortadan kaldırır ve geliştiriciler ve kullanıcılar için karmaşıklığı azaltır.

Blended execution, mevcut blockchain’lerdeki tek execution ortamlarının sınırlamalarını ele alır. Geleneksel olarak, blockchainler yalnızca bir virtual machine hedefleyen uygulamaları destekler, bu da kullanıcıların ağlar arasında köprü kurmalarını ve çeşitli cüzdanlar ve token standartlarını yönetmelerini gerektirir. Bu süreç, kullanıcı sürtünmesi ve güvenlik endişeleri oluşturur. Fluent’in blended execution paradigması, VM’leri birleştirerek sorunsuz etkileşim ve gerçek zamanlı birleşikliği sağlar. Bu yaklaşım, geliştirme sürecini basitleştirir ve köprüleme ihtiyacını ortadan kaldırarak kullanıcı deneyimini geliştirir ve karmaşıklığı azaltır.

Günlük Hayatta Blended Execution

Blended execution’ı büyük bir uluslararası havaalanı olarak düşünelim. Her havayolu şirketinin kendi check-in, bagaj ve biniş işlemleri vardır ve her biri farklı sistemler kullanır. Normalde, yolcular her havayolu için farklı gişeler ve terminaller arasında hareket etmek zorunda kalır, bu da zaman alıcı ve kafa karıştırıcıdır. Ancak bu havaalanında, tüm havayolları ortak bir check-in, bagaj teslim ve biniş sistemi kullanıyor gibi hayal edin. Yolcular tüm işlemlerini tek bir sistem üzerinden kolayca gerçekleştirebilir ve uçuşlar arasında sorunsuz geçiş yapabilirler. Benzer şekilde, Fluent, farklı programlama dillerinde (Wasm, EVM, SVM) yazılmış uygulamaların tek bir platformda sorunsuz etkileşime girmesini sağlar, kullanıcılara birleşik ve verimli bir deneyim sunar.

Fluent Blended Execution’u Nasıl Sağlar?

Fluent, EVM, Wasm ve SVM tabanlı akıllı sözleşmeler arasındaki etkileşimlerin arka planda hem atomik hem de senkronize olmasını sağlar. Örneğin, bir Solidity programı, bir Solana Rust programını köprüleme olmadan tek bir işlemde çağırabilir. Her VM, executiom ortamı (EE) standartlarını tanımlayan ve bu işlevlere erişim sağlayan bir Wasm tabanlı sistem sözleşmesi ile temsil edilir. Sonuç olarak, Fluent’teki tüm VM’ler yürütme katmanında emüle edilir ve Fluent’in sıfır bilgi (zk) işlemleri için optimize edilmiş rWasm (Reduced-WebAssembly) VM’ine derlenir. Bu yapı, geliştiricilerin minimum friction ve maksimum birlikte çalışabilirlikle yüksek performanslı, güvenli uygulamalar oluşturmasına olanak tanır.

Kapanış

Fluent, mevcut execution ortamlarının karmaşıklıklarını ve sınırlamalarını ele alarak blockchain teknolojisinde önemli bir ilerlemeyi temsil eder. Yenilikçi blended execution teknolojisi ile Wasm, EVM ve SVM uygulamalarını tek, sorunsuz bir platformda birleştirir, geliştiricilerin projeleri için en iyi araç ve dilleri kullanmalarını sağlar. Farklı VM’ler arasındaki etkileşimleri kolaylaştırarak ve köprüleme ihtiyacını ortadan kaldırarak, Fluent hem geliştirme sürecini hem de kullanıcı deneyimini iyileştirir. İlk blended execution ağı olarak daha bütünleşik ve verimli bir blockchain ekosistemi için yolu açar ve çeşitli uygulamaların tek bir birleşik platformda uyum içinde ve güvenli bir şekilde çalışmasını vaat eder.

Fluent hakkında daha fazla bilgi edinmek ve keşfetmek için Discord’larına katılmanızı, Fluent Docs ve Fluent Mirror’a göz atmanızı öneririm.

In a period of rapid innovation in the blockchain space, Initia promises to simplify complex technologies, offering users and developers a seamless experience on a single platform. By leveraging an L1 orchestration layer, Layer-2 solutions, and Advanced Communication Protocols, it is poised to shape the future of blockchain. Today, we’ll explore what Initia is, how it works, and its unique architecture with examples.

What is Initia?

Initia is an innovative platform aiming to provide a seamless experience for users and developers by integrating interwoven modular networks during a time of rapid blockchain advancements. Simplifying complex technologies and the architecture of the L1 orchestration layer, Layer-2 solutions, and communication protocols, Initia is set to shape the future of blockchain. This is why it is referred to as an interwoven network.

Users and developers face the complexity of managing hundreds of chains, configuring new RPCs and wallets, using various bridges, and dealing with different gas fees. Initia overcomes these challenges by simplifying the user experience and providing a platform that is as intuitive and interconnected as using your favorite smartphone.

Inspired by Apple’s design philosophy, Initia envisions a world where each blockchain rollup is as accessible and integrated as an iPhone app. Despite different development frameworks, all applications provide access to core features. Initia brings this vision to life by integrating modular networks into a coherent system, thereby increasing the adoption of blockchain technology.

Some Innovations Brought by Initia

Enshrined Liquidity and Staking

Initia Layer-1 ensures security through Delegated Proof of Stake (DPoS). This mechanism, known as Enshrined Liquidity, allows staking of either solo INIT tokens or verified INIT-X LP tokens with validators. This system uses assets more efficiently, enhances security, and increases staking rewards. It also facilitates transfers between L2 chains while increasing liquidity on L1 and allowing LP tokens to be used for gas payments.

InitiaDEX

InitiaDEX is a native decentralized exchange (DEX) built on Layer-1 using the Move programming language. It offers various liquidity pools for different asset prices and efficient swaps for stable assets. Additionally, MinitSwap pools enhance interoperability within the Omnitia ecosystem. InitiaDEX supports liquidity and smooth interaction between Layer-1 and Layer-2.

Vested Interest Program (VIP)

VIP aligns the interests of all participants in the Initia ecosystem. This program works by distributing INIT tokens and allowing dApps to capture the value generated in their Minita. VIP adds value to all participants and encourages economic activity on L2s to align application developers with INIT in the long term.

Omnitia Mentality and Architecture

The Initia Platform, with its unified structure called Omnitia that seamlessly integrates Layer-1 and Layer-2 architectures, sets new standards in security, interoperability, and scalability within the blockchain world. At the heart of the platform lies the Initia Orchestration Layer (Layer 1), which manages network security, consensus, governance, interoperability, liquidity, and cross-chain messaging. Complementing this structure are the Layer-2 solutions, known as “Minitia,” designed to enhance scalability and transaction efficiency. These solutions operate on different virtual machines (VMs) such as EVM, MoveVM, or WasmVM, secured by the OPinit Stack, and ensure smooth data and asset transfers between different blockchain networks through the IBC Protocol.

Now, let’s delve into the architectures of Initia (Layer-1) and Minitia (Layer-2) mentioned above…

Initia (Layer 1)

The architecture of Initia Layer-1 is built on the Cosmos SDK and uses CometBFT for consensus. It also integrates Move VM for smart contract functionality. This design makes Initia L1 a robust, permissionless, and versatile smart contract platform, providing a solid foundation for all subsequent infrastructure and data management. The architecture of Initia L1 serves as an orchestration layer coordinating network security, consensus, governance, interoperability, liquidity, and cross-chain messaging.

Initia L1 includes a unique native DEX called the Omnitia Liquidity Hub. This DEX operates similarly to Balancer, allowing participation in liquidity pools for different token pairs. Users can thus engage in trading and earning yields. Additionally, the architecture of Initia L1 is secured by the OPinit Stack, a VM-Agnostic Optimistic Rollup framework supported by fraud proofs and rollback capabilities. Seamless asset and data transfer between different blockchain networks is facilitated through the Inter-Blockchain Communication (IBC) Protocol and bridge providers. These innovative features ensure that Initia’s L1 architecture provides a seamless, secure, and scalable foundation for the broader ecosystem.

We can think of Initia L1’s architecture as a city’s infrastructure system. Roads, bridges, electrical and water lines ensure the city’s security and operation. While each neighborhood (Minitia) manages its activities, all neighborhoods depend on the city’s overall infrastructure. Similarly, the architecture of Initia L1 provides the central infrastructure that enables various blockchain applications to operate smoothly and securely.

Minitia (Layer 2)

Minitia are the Layer-2 application chains within the Initia ecosystem. These chains, based on the Cosmos SDK, offer high performance with fast block times of 500 ms and a capacity of over 10,000 transactions per second (TPS). Minitia relies on Initia Layer-1 for security and data settlement without using its consensus mechanism. This structure ensures the secure and efficient operation of Minitia. Through the Optimistic Rollup framework known as OPinit Stack, Minitia can operate on different virtual machines such as MoveVM, WasmVM, and EVM. This flexibility offers developers a wide range of applications. Additionally, Minitia has many built-in features, such as native USDC, instant bridging, and cross-chain compatibility. Seamless data and asset transfers between different blockchain networks are achieved through the IBC protocol and bridge providers. With these innovative features, Minitia ensures the seamless, secure, and scalable foundation of a broader ecosystem.

We can think of Minitia as faculties within a university campus. Each faculty offers specialized courses in its field, but all are connected to the university’s overall management and security system. For example, the engineering faculty can collaborate on projects with the medical faculty, and students can take courses from different faculties. Similarly, Minitia are arranged to enable the seamless operation of various blockchain applications under Initia’s L1 security and management system.

Conclusion

Initia’s unique structure offers significant innovations in the blockchain space. Combined with features like Enshrined Liquidity and InitiaDEX, the security provided by the Delegated Proof of Stake (DPoS) mechanism creates a more efficient and secure environment for users and developers. As we have seen in this article, Initia offers various features that enhance network security and user experience. Especially the compatibility with different virtual machines (VM) and cross-chain compatibility extends Initia’s flexibility and scope. With the advancement of these technologies, the impact of Initia on the blockchain ecosystem is truly exciting. These innovations have the potential to shape the future of blockchain by providing users and developers access to a wider range of applications.

To explore and learn more about Initia, suggest you join the Discord, check out Initia Documentation.

Initia : An Interwoven Future was originally published in Huginn Tech on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Hızla gelişen blockchain dünyasında her geçen gün yeni mimariler ortaya çıkıyor. Bunlar arasında, Solana Virtual Machine (SVM) kullanan Layer-2 çözümleri gibi çeşitli yenilikçi tasarımlar da bulunuyor. Bugün, bu teknolojiyi benimseyen öncü proje, Eclipse’i ele alacağız. Eclipse’in ne olduğunu, nasıl çalıştığını, mimarisini ve daha fazlasını örneklerle inceleyeceğiz!

Eclipse Nedir?

Eclipse Mainnet, Solana Virtual Machine (SVM) kullanarak Ethereum için ilk Layer-2 ölçeklendirme çözümüdür. Bu çözüm, Ethereum işlemlerinin verimliliğini ve ölçeklenebilirliğini önemli ölçüde artırmayı amaçlıyor. SVM’nin yüksek performans özelliklerinden yararlanan Eclipse, geleneksel Ethereum blockchain’inin sınırlarını zorlamak isteyen geliştiriciler ve kullanıcılar için daha güçlü, daha hızlı ve daha uygun maliyetli bir bilgi işlem ortamı sunmaktadır. Eclipse, Ethereum ekosistemine yenilikçi çözümler getirmeyi, daha geniş bir kullanıcı tabanı tarafından benimsenmesine ve blockchain teknolojisinin evrimine katkıda bulunmayı hedefliyor.

Mimarinin ve teknik kısımların derinliklerine inmeden önce Eclipse’in kullandığı Solana Virtual Machine’in (SVM) ne olduğuna bir göz atmakta fayda var.

Solana Virtual Machine (SVM) Nedir?

Solana Blockchain’indeki işlemleri hızlı, verimli ve ölçeklenebilir bir şekilde işlemek üzere tasarlanan SVM, paralel işlemeye (parallel processing) olanak tanıyarak Sealevel adlı özelliğiyle birden fazla işlemin eşzamanlı olarak gerçekleştirilmesini sağlar. SVM üzerinde kullanılan akıllı sözleşmelerle Solana’nın hızı ve verimliliği artarken, paralel işleme kabiliyeti yüksek işlem hacimlerini destekleyerek tıkanıklıkları ve yüksek ücretleri önler.

SVM ayrıca geliştiricilere akıllı sözleşmeleri ve merkezi olmayan uygulamaları desteklemek için güçlü bir platform sağlar. Performansa odaklanan tasarımı, daha fazla ölçeklenebilirlik ve daha düşük işlem maliyetleri sağlayarak Solana’yı hızlı ve uygun maliyetli bir blockchain etkileşimi arayan geliştiriciler ve kullanıcılar için cazip bir seçenek haline getiriyor.

Solana Virtual Machine (SVM), Eclipse Mainnet’e en iyi SVM yürütme (execution) ortamını sağlayarak olağanüstü ölçeklenebilirlik sunuyor.

Eclipse’in Mimarisi

Settlement Layer — Ethereum

Eclipse, Ethereum’un yerleşik güvenlik protokollerini ve işlem sıralamasını ve doğruluğunu sağlamak için doğrulama köprüsünü kullanarak Ethereum’u settlement layer olarak kullanmaktadır. Bu entegrasyon, bir binanın temel desteğine benzer şekilde yüksek güvenlik standartları sağlıyor. Ek olarak, Ethereum’un yaygın kabulü ve likiditesi, ETH’yi birincil gas token olarak kullanarak DeFi ve NFT piyasalarında verimli işlemleri kolaylaştırıyor.

Data Availability — Celestia

Eclipse’in Data Availability için Celestia’ya olan güveni çok büyük önem taşımaktadır, çünkü Celestia, tüm işlem verilerinin erişilebilirliğini ve doğrulanabilirliğini sağlayarak ağın bütünlüğünün temel taşını oluşturmaktadır. Celestia’nın blok başına 8 MB’a kadar blobspace’i destekleyecek şekilde yükseltilmesiyle Eclipse, büyük miktarda bilgiyi yöneten iyi organize edilmiş bir halk kütüphanesine benzer şekilde yüksek işlem hacimlerini verimli bir şekilde yönetmek için gerekli kapasiteyi elde ediyor. Bu ilerleme yalnızca şeffaf ve hazır verileri garanti etmekle kalmayıp, aynı zamanda ağın genel verimliliğini güçlendirerek katılımcıları arasında güven sağlıyor.

Celestia on Twitter: "We are excited to be the data availability solution for Eclipse, who just announced funding to build customizable, modular rollups using the Solana VM. https://t.co/XijySlTSot pic.twitter.com/cybuFEXccb / Twitter"

We are excited to be the data availability solution for Eclipse, who just announced funding to build customizable, modular rollups using the Solana VM. https://t.co/XijySlTSot pic.twitter.com/cybuFEXccb

Execution — Solana Virtual Machine (SVM)

Eclipse’in mimarisinin merkezinde, son derece hızlı ve yüksek verimli işlem işlemesiyle bilinen ve yukarıda bahsettiğimiz Solana Virtual Machine (SVM) yer almaktadır. Tek iş parçacıklı bir şekilde çalışan Ethereum’un EVM’sinin aksine SVM, paralel işlemede üstünlük sağlayarak verim ve ölçeklenebilirlikte önemli bir artış sağlar. Bu paralel işleme özelliği, tek çekirdekli bir işlemciden çok çekirdekli bir işlemciye yükseltmeye benzer ve Eclipse’in temel aktarımlardan karmaşık dApp’lere kadar çok çeşitli uygulamaları zahmetsizce işlemesini sağlar.

Proving — RISC Zero

Eclipse, zero-knowledge proof’ları oluşturmak için RISC Zero’yu kullanır, state serialization ve geleneksel Merkle tree’leri bypass ederek doğrulama sürecini optimize eder ve böylece potansiyel performans etkilerini azaltır. Bu yaklaşım, tıpkı bir dedektifin gerçekleri gizlice doğrulaması gibi, temel verileri ifşa etmeden işlem doğruluğunu sağlayarak güvenliği artırır.

Eclipse Mainnet’te, RISC Zero, sahtekarlığın zero-knowledge proof’larını üretmek için kullanılır ve böylece state serialization’a gerek kalmadan işlem yapılmasını sağlar.

Cross-Chain ve İletişim Protokol’leri

Eclipse, Cosmos’un Inter-Blockchain Communication (IBC) Protocol’ünden yararlanır ve izne bağlı olmayan cross-chain etkileşimleri için Hyperlane ile birlikte çalışarak farklı blockchain ekosistemleri arasında birlikte çalışabilirliği artırır. Bu yapı, Eclipse’in bir köprü görevi görmesini, farklı blockchain ağlarını birbirine bağlamasını ve bir ülkedeki cihazların başka bir ülkede sorunsuz bir şekilde kullanılabilmesini sağlayan uluslararası seyahat adaptörlerine benzer şekilde sorunsuz bir şekilde işlem yapılabilmesini sağlar.

Topluluk ve Geliştirici Desteği: Eclipse, Ethereum ekosistemindeki geliştiricilerin ve kullanıcıların geçişlerini kolaylaştırmak için MetaMask Snaps gibi popüler araçları ve entegrasyonları destekleyerek kullanıcı merkezli yaklaşımını vurgulamaktadır.

Bir Eclipse İşleminin Yaşam Döngüsü

Eclipse’te bir işlemin yaşam döngüsünü günlük bağlamda açıklamak için bunu pizza sipariş etmeye benzetelim🍕:

İşlem Oluşturma (Pizza Siparişi Verme)

Bir pizza sipariş etmek istediğinizi düşünün. Bir yemek uygulaması (blok zincirindeki bir dApp ile benzer) aracılığıyla pizzanızı seçerek başlıyorsunuz. Malzemelerinizi seçiyorsunuz ve siparişinizi onaylıyorsunuz. Uygulama daha sonra sipariş bilgilerinizi (imzalı bir işleme benzer şekilde) pizza dükkanının sipariş sistemine (blok zincirindeki RPC node’una benzer şekilde) gönderir ve bu sistem siparişinizi doğrulayıp kabul eder.

İşlemlerin Sıralanması (Pizza Siparişlerinin Düzenlenmesi)

Pizza dükkanı siparişinizi aldığında, diğer siparişler arasında onu sıraya koyması veya önceliklendirmesi gerekir. Bu durum önemlidir çünkü pizzaların yapıldığı sıra, teslimat sürelerini etkileyebilir; bu durum, Eclipse Mainnet üzerinde işlem sıralamasının, işlemlerin ne zaman işleneceğini etkilemesine benzer. Dükkan, siparişler alındığı sırayla yapılacak basit bir sistem kullanabilir veya düzenli müşterileri veya daha büyük siparişleri önceliklendiren daha karmaşık bir sistem kullanabilir (blockchainlerdeki farklı sıralama stratejilerine benzer).

Sequencing ve Sequencer’lardan detaylı olarak bahsettiğim “Sequencer’lara Genel Bir Bakış” başlıklı yazıma göz atmanızı tavsiye ederim.

Blok Üretimi (Pizza Yapımı)

Sıralama işleminden sonra pizzanız yapılır. Blockchain terimleriyle bu, işlemlerin onaylandığı ve sonuçlarının hesaplandığı blok üretim aşamasına benzer. Şef (executor), pizzanızı hazırlar, istediğiniz tüm malzemeleri ekler ve istediğiniz şekilde pişirir. Tamamlanan pizza, teslim edilmeye hazır işlem bloğunu temsil eder.

İşlemi Sonuçlandırma (Pizzanın Teslim Edilmesi ve Doğrulanması)

Sonunda, pizza kuryesi pizzayı kapınıza getirir. Bu, blockchain’deki “settlement” aşamasına benzer. Tıpkı pizzanızın doğru şekilde yapıldığından emin olmak için kontrol etmeniz gibi (optimistic settlement), blockchain dünyasında doğrulayıcılar her şeyin doğru şekilde işlendiğinden emin olmak için işlem bloğunu kontrol eder. Her şey yolunda görünüyorsa (herhangi bir tutarsızlık bulunmazsa), tıpkı pizzanızı kabul etmeniz ve siparişin tamamlanması gibi işlem sonuçlandırılır.

Eclipse ile Neler Yeni?

1. Yüksek Performanslı Paralel İşleme: Eclipse, paralel işleme yetenekleri sağlamak için Solana Virtual Machine’i (SVM) kullanır. Bu yapı, işlem hızını artırmakla kalmaz, aynı zamanda yüksek trafik koşulları altında bile düşük işlem ücretleri ile büyük ölçekli uygulamaları destekler.
2. Data Availability Sampling (DAS): Celestia’nın DAS’ı tarafından desteklenen Eclipse, kullanıcıların blok verilerinin erişilebilirliğini bağımsız olarak doğrulamalarını sağlar. Bu özellik, ağın güvenliğini ve şeffaflığını artırırken, ölçeklenebilirliğini de güçlendirir.
3. Kod ve Kullanıcı Taşınabilirliği: Eclipse, Neon ve Solang gibi araçlar kullanarak kod taşınabilirliğini kolaylaştırır ve Metamask Snaps ile kullanıcı taşınabilirliğini artırır. Bu, çeşitli ekosistemler arasında sorunsuz geçişler ve entegrasyonlar sağlar.
4. Uygulamaya Özgü Rollup’lar: Eclipse, dYdX v4'te görülenlere benzer şekilde özelleştirilmiş çözümler sunan belirli uygulamalar için özelleştirilmiş rollup’lar oluşturur. Bu platform, sadece belirli ihtiyaçlar için uygun olmakla kalmaz, aynı zamanda genel kullanılabilirliği de destekler.
5. Optimize Edilmiş Kullanıcı Deneyimi (UX): Eclipse, kullanıcıların hesaplarını ve varlıklarını yönetmeyi kolaylaştırarak çoklu zincirler arası işlemleri basitleştirir. Bu, köprüleme ihtiyacını ve gas tokenları ile ilgili endişeleri azaltır.

Sonuç

Ethereum için Solana Virtual Machine (SVM) teknolojisiyle donatılmış ilk Layer-2 çözümü olarak Eclipse, blockchain dünyasında işlem hızını ve güvenliğini önemli ölçüde artırmayı hedeflemektedir. Bu yazıda gördüğümüz gibi, Eclipse farklı özelliklere sahip birkaç çözüm sunmaktadır ve her birinin kendi avantajları vardır. Özellikle bazı özellikler işlem hızını maksimize ederken, diğerleri daha yüksek güvenlik sağlar. Özellikle, SVM’nin paralel işleme kapasitesi Ethereum üzerindeki işlemleri daha da hızlandırır. Bu teknolojilerin gelişimi ile Eclipse’in blockchain ekosistemi üzerindeki etkisi gerçekten heyecan verici. Bu yenilikler, Ethereum’un sınırlarını zorlayabilir ve kullanıcılara ve geliştiricilere daha geniş bir uygulama alanı sunabilir.

Eclipse hakkında daha fazla bilgi edinmek ve keşfetmek için Discord’larına katılmanızı, Eclipse Docs ve Eclipse Mirror’a göz atmanızı öneririm.

Günümüzde, blockchain teknolojisi hızla gelişirken, monolitik ve modüler mimariler öne çıkan temel yapılar arasındadır. Bu yazıda, monolitik ve modüler blockchain mimarilerinin temel özelliklerini avantajları ve dezavantajlarıyla değerlendireceğiz.

Her Şeyin Başlangıcı: Monolitik Blockchain’ler

Monolitik blokchain’ler, blockchain teknolojisinin ilk halidir ve her şeyi tek bir zincir üzerinde gerçekleştirmeyi amaçlar. Bitcoin ve Ethereum gibi örnekler, bu yaklaşımın ilk örnekleridir. Bu blockchainler, işlemlerin işlenmesi, doğrulanması ve node’lar arasında anlaşmaya varılması gibi görevleri tek bir zincirde toplar. Gelin Monolitik yapılı bir blockchain nasıl çalışıyor hep beraber bakalım,

Blockchain’in Temel Yapı Parçaları

1. Execution (Yürütme): Blockchain’de gerçekleştirilen işlemlerin yürütülmesi aşamasını ifade eder. Örneğin, bir kullanıcının bir kripto para transferi yapması ve bu işlemin blokchain üzerinde gerçekleştirilmesi, execution aşamasını oluşturur.
2. Data Availability (Veri Kullanılabilirliği): İşlenmiş verilerin ağdaki tüm düğümlerle (node’lar ile) paylaşılabilir ve erişilebilir olma durumunu ifade eder. Her node, aynı veri setine güvenilir bir şekilde erişebilir. Örneğin, bir kripto para işlemi gerçekleştiğinde, bu işleme ait bilgiler ağdaki her node’la hemen paylaşılır ve her node bu verilere güvenilir bir şekilde ulaşabilir. Bu, ağın tutarlı ve güncel verilere kolayca erişebilmesini sağlar.
3. Consensus (Fikir Birliği): Ağdaki katılımcıların işbirliği yaparak yeni blokları eklemek veya işlemleri doğrulamak için anlaşmaya varmalarını sağlayan bir mekanizmadır. Bu sistem, veri bütünlüğünü ve güvenilirliği koruyarak blockchain’in güvenilir bir şekilde çalışmasını sağlar.
4. Settlement (Yerleşim): İşlemler tamamlandıktan sonra, bloklar kalıcı olarak eklenir ve transferlerin tamamlanması sağlanır. Örneğin, kripto para transferi onaylandığında hesap defteri güncellenir. Bu, işlemlerin nihai onaylandığı ve blockchain’e kalıcı olarak eklendiği aşamayı ifade eder.

Gelin küçük bir örnekle bu bilgileri pekiştirelim:

Kullanıcı bir işlem başlatır (execution) ve bu işlem blockchain’e eklenir, ardından ağdaki tüm node’larla paylaşılır (data availability). Node’lar, işlemin geçerliliğini onaylamak için konsensüs mekanizmalarını kullanarak fikir birliğine varırlar (consensus). Son olarak, onaylanan işlem blockchain’e kalıcı olarak eklenir ve transfer tamamlanmış olur (settlement). Bu süreç, Monolitik bir yapı içinde kripto para transferlerinin temel işleyişini özetler.

Monolitik Mimari’nin Sunduğu Avantajlar

1. Sadelik

Monolitik blockchainler’in kullanımı ve tasarımı basit olduğu için avantajlıdır. Tek bir yapıda bulunmaları, kodun bakımını kolaylaştırır ve tüm işlevselliğin tek bir uygulama içinde olması da kodun anlaşılabilirliğini artırabilir.

2. Güvenlik

Kendi node’larında işlemleri güvenli bir şekilde yürüten monolitik blokchain’ler, işlemlerin doğrulamasını gerçekleştirip fikir birliği sağladıktan sonra işlemleri doğrular. Bu, veri güvenliğini artırır ve blockchain’in bütünlüğünü sağlar.

Monolitik Mimari’nin Sunduğu Dezavantajlar

1. Ölçeklenebilirlik Sorunları

Monolitik uygulamalar genellikle büyüdükçe ve geliştikçe ölçeklenebilirlik sorunlarına yol açar. Bir bileşeni güncellemek veya ölçeklendirmek, tüm uygulamayı etkileyebilir ve bu da performans sorunlarına sebep olabilir.

2. Esneklik Eksikliği

Monolitik mimari, modüler mimarilere göre daha az esneklik sunar. Herhangi bir değişiklik veya güncelleme ile tüm sistem etkilenebilir ve geliştirme sürecini karmaşıklaştırabilir.

3. Durum Şişkinliği (State Bloat)

İşlem verilerinin zincir üzerinde saklanması, zamanla blockchain boyutunu çok artmasına yol açabilir. Bu durum, node’lar için yüksek donanım gereksinimleri getirebilir ve amaçlanan merkezi olmayan yapıya zarar verebilir.

Esnek ve Katmanlı Bir Yaklaşım: Modüler Blockchain’ler

Modüler blockchain’ler, monolitik yapının aksine blokchain teknolojisine katmanlı bir yaklaşımı getirir, temel görevleri farklı katmanlara ayırarak güvenlik, ölçeklenebilirlik ve merkeziyetsizliği dengelemeyi amaçlar. Kullanıcılara farklı bileşenleri birleştirme imkanı sunarak özelleştirilebilir bir blockchain oluşturur. Ayrı ayrı işlemlerin yürütülmesine izin verir, bu da verimli ve esnek bir yapı sağlar.

Modüler Mimari’yi Kullanan Bazı Blockchain Projeleri’ni İnceleyelim

1. Celestia

Celestia, modüler bir Data Availability ağıdır ve kullanıcıların düşük maliyetle kendi blockchainlerini başlatmalarına olanak tanır. Bu projenin öne çıkan özelliklerinden biri, işlemleri sıralama ve veri erişimini güvence altına alma konusuna odaklanarak consensus sürecini optimize etmesidir. Ayrıca, veri erişim örneklemesi (data availability sampling) ile ağın daha fazla veriyi güvenli bir şekilde işlemesine imkan vererek blok boyutunu artırmanın maliyetini azaltır.

2. Fuel Network

Fuel Network, Ethereum’dan bağımsız olarak çalışabilen modüler bir blockchain protokolüdür ve Sway yazılım dili sayesinde esnek ve ölçeklenebilir bir yapı sunarak kullanıcılara kendi blokchainlerini oluşturma imkanı tanır. Bu modüler yaklaşım, Fuel’in güvenliği ve performansı optimize ederek öne çıkmasını sağlar.

3. Avail

Avail, güçlü bir Data Availability katmanı sunarak, modüler bir yapıya sahiptir ve birden fazla Execution ortamına uyumlu bir şekilde çalışabilir. Data Availability’e odaklanan Avail, erasure code’lar ile blok doğrulamayı minimum hesaplama maliyetiyle gerçekleştirir.

Yukarıda anlattıklarımız projeler dışında onlarca modüler mimariyi kullanan proje geliştiriliyor ve geliştirilmeye devam edecek.

Modüler Mimari’nin Sunduğu Avantajlar

1. Esneklik ve Ölçeklenebilirlik

Modüler mimari, blokchain’i bağımsız modüller halinde ayrıştırarak esnekliği sağlar. Bu, sistemi kolayca ölçeklendirebilme ve yeni özellikler ekleyebilme yeteneğini beraberinde getirir. Her bir modülün ayrı olarak geliştirilebilmesi, ölçeklenebilirlik konusunda daha etkili bir çözüm sunar.

2. Yeniden Kullanılabilirlik

Modüler mimari, belirli modüllerin başka projelerde veya sistemlerde tekrar kullanılabilmesine olanak tanır. Bu, geliştirme sürecini hızlandırır, maliyetleri düşürür ve daha önce geliştirilen başarılı modüllerin avantajlarından yararlanılmasını sağlar.

3. Hata İzolasyonu

Modüler blockchain’lerde bir hata genellikle sadece ilgili modülü etkiler. Bu, hataların daha hızlı tespit edilmesini sağlar. Bir modüldeki bir sorun, diğer modüllerin işlevselliğini etkilemez, bu da genel sistem stabilitesini artırır.

4. Bakım Kolaylığı

Modüler mimarideki chain’lerde, her bir modülün bağımsız olarak geliştirilebilmesini ve bakımının yapılabilmesini sağlar. Bu, sistemdeki bir sorunu çözmeyi veya bir güncelleme uygulamayı kolaylaştırır.

Modüler Mimari’nin Sunduğu Dezavantajlar

1. Karmaşıklık

Modüler mimari, sistem yapısını karmaşık hale getirebilir, farklı modüller arasındaki etkileşim ve uyum sorunları geliştirme sürecini zorlaştırabilir.

2. Uyumluluk — Birlikte Çalışabilirlik Sorunları

Bağımsız olarak geliştirilen modüller arasında uyumsuzluk ve versiyon sorunları ortaya çıkabilir, bu da sorunlara neden olabilir.

Sonuç

Monolitik blockchain’ler basit tasarım ve güvenlik avantajları sunarken, ölçeklenebilirlik ve esneklik konularında sınırlamalara neden olabilir. Modüler blockchain’ler ise esneklik, ölçeklenebilirlik gibi avantajlar sunarken, karmaşıklık ve uyumluluk sorunları gibi dezavantajlara sahiptir. Proje ihtiyaçlarına ve hedeflerine bağlı olarak, geliştiriciler ve organizasyonlar uygun mimariyi seçerek avantajlarından en iyi şekilde faydalanabilirler.

Modüler ve Monolitik Blockchain’ler was originally published in ITU Blockchain on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Rollup, rollup ve daha fazla rollup… Eğer bu ekosistemin içindeyseniz, bu terimi her gün duyabilirsiniz. Peki bu rollup’lar gerçekten bu işlemleri nasıl topluyor ve ana zincir olan Ethereum’a gönderiyor? Bu soruları sorduğumuzda karşımıza çıkan ana kavramlardan biri “sequencer”. Hazırsanız sequencer’ların ne olduğunu, nasıl çalıştığını ve daha fazlasını örneklerle inceleyelim.

Nedir Bu “Sequencer”?

Blockchain’de sequencer, işlemlerin düzenli ve sorunsuz bir şekilde işlenmesini sağlayan önemli bir elemandır. Blockchain protokolü içinde, sequencer işlemlerin müdürü olarak görev yapar. Çatışmaları önlemek ve blockchain’in bütünlüğünü korumak için işlemleri düzenler. Bu, özellikle aynı tokenı aynı anda harcamaya çalışan iki farklı işlem gibi birden fazla işlem çakıştığında önemlidir. Sequencer, hangi işlemlerin önce işleme alınacağına karar vererek çifte harcama gibi sorunları önler ve Blockchain’in sorunsuz çalışmasını sağlar.

Şimdi, yoğun bir kahve dükkanında olduğumuzu hayal edelim ve sipariş vermek için bekleyen bir sıra insan olsun. Barista, blockchain’deki bir sequencer gibi, siparişleri tek tek alıyor ve her müşterinin talebinin not edilmesini ve en yüksek gaslı işlemden en düşük gaslı işleme göre sıralanmasını sağlar. Bu da hizmetin verimli, sorunsuz ve adil olmasını sağlamakta. Benzer şekilde, blockchain ağlarında, özellikle de Layer-2 çözümleri gibi katmanlarda, sequencer’lar işlem gruplarını alır ve bunları düzenli bir sıraya dizer. Bu yalnızca blockchain’in sorunsuz çalışmasını sağlamakla kalmaz, aynı zamanda işlem hızını artırır ve işlemleri gruplar halinde ele alarak maliyetleri azaltır.

Bir Sequencer Temel Olarak Nasıl Çalışır?

Blockchain’deki işlemleri düzenleyen ve sıraya koyan mekanizma olan Sequencer’ın nasıl çalıştığını yukarıdaki Barista örneğimizle inceleyelim:

1. İşlemlerin Alınması: Sequencer kullanıcılar tarafından yapılan işlemleri alır, bu süreç bir kahve dükkanındaki baristanın sipariş almasına benzetilebilir. Barista, müşterilerin isteklerini tek tek toplar ve kaydeder, tıpkı sequencer’ın kullanıcı işlemlerini alması ve kaydetmesi gibi.
2. İşlemlerin Sıralanması: Sequencer aldığı işlemleri sıralar. Bu, baristamızın siparişleri aldığı sıraya göre hazırlamasına benzetebiliriz; her sipariş sırasıyla ve düzenli bir şekilde hazırlanır ve servis edilir. Sequencer da aynı şekilde her bir işlemi belirli bir sıra ve düzen içinde işler.
3. İşlemlerin İşlenmesi: Sequencer işlemleri işler ve bunları bloklara ekler. Bu, müşterilere kahve servisi yapan bir baristamız gibidir; her sipariş belirli bir sırayla hazırlanır ve müşteriye servis edilir. Sequencer da işlemleri işleyerek bunları blockchain’e ekler.

Sequencer’ların bu işlemleri yapması blockchain’in hem daha verimli hem de daha güvenli çalışmasını sağlar. Sequencer olmadan, birçok işlem çakışabilir ve bu da güvenlik sorunlarına yol açabilir. Sequencer, çakışmaları önleyerek ve işlemleri düzenleyerek blockchain’in sorunsuz çalışmasını sağlar.

Sequencer Türleri

Merkezi Sequencer’lar

Merkezi sequencer’lar, blockchain işlemlerinin yönetilmesi ve sıralanması için tek bir otorite veya kurum tarafından kontrol edilen sistemlerdir. Bu tür sequencer’lar genellikle bir şirket ya da geliştirici ekibi tarafından yönetilir ve tüm işlem sıralama ve işleme görevlerini merkezi bir noktada gerçekleştirir.

Merkezi sequencer’lar hızlı ve verimli işlem işleme avantajları sunarken, tek bir noktadan hata riski, sansür potansiyeli ve merkeziyetsizlik ilkelerine uyumsuzluk gibi dezavantajları da beraberinde getirmekte. Mevcut tüm Layer-2'ler şu anda Merkezi Sequencer teknolojisini kullanmaktadır. Bu yapı, işlemleri hızlı bir şekilde işleyerek ağın verimliliğini artırır, ancak aynı zamanda merkezi kontrol ve tek noktadan arıza riski gibi sorunları da beraberinde getirir.

Merkeziyetsiz Sequencer’lar

Merkezi olmayan sequencer’lar, işlem sıralama ve yönetimine birden fazla yetkilinin yer aldığı blockchain sistemleridir. Çoklu kontrol noktalarında çalışarak tek hata noktalarıyla ilişkili riskleri azaltır ve blockchain’in güvenilirliğini ve adilliğini artırırlar. Merkezi kontrol ve tek hata noktası sorunlarını en aza indirirken, sansüre karşı direnç ve adil işlem sıralaması sağlarlar, böylece ağın merkeziyetsizliğini ve güvenliğini artırırlar.

Shared Sequencer’lar

Shared sequencer’lar çeşitli blockchain ve Layer-2 ağlarında kullanılan ortak sequencer sistemleridir. Bu yapı, farklı ağlar arasında daha iyi uyumluluk ve etkileşim sağlayarak geliştirme süreçlerini hızlandırır. Ayrıca bu sistemler işlem sıralamasını ve veri doğrulamasını birden fazla katılımcı arasında paylaştırarak merkeziyetsizliği ve güvenliği artırır. Özellikle rollup’lar arasında daha hızlı ve verimli işlem sıralama süreçleri sağlar.

Shared Sequencer denildiğinde akla gelen ilk projelerden biri olan Astria, blockchain ağlarının güvenliğini ve merkeziyetsizliğini artırmak için geliştirilmiş bir shared sequencer ağıdır. Proje, farklı Layer-2 ağlarının daha verimli çalışmasına ve birbirleriyle entegre olmasına yardımcı olmak için tasarlanmıştır.

Astria hakkında daha fazla bilgi için buraya göz atabilirsiniz.

Schnorr Sequencer’lar

Schnorr Sequencer, Ethereum’daki işlemleri hızlandırmayı ve güvenliğini artırmayı amaçlayan bir teknolojidir. Her işlem için benzersiz bir Schnorr imzası kullanarak işlemlerin blockchain’e güvenli ve doğru bir şekilde eklenmesini sağlar. İşlem göndericisi ve sequencer, Schnorr imzasını her işlem için belirli bir dizinde tamamlar, bu da her işlemin belirtilen sırayla doğru bir şekilde eklenmesini sağlar. Eğer sequencer eksik veya hatalı işlem yaparsa cezalandırılabilir. Bu teknoloji Ethereum’un ölçeklendirme sorunlarını çözmek için tasarlanmıştır ve özellikle düşük işlem hacimli sistemler için uygulanabilir ve ekonomik bir çözümdür. Ayrıca “timelock” kriptografisini kullanarak olası MEV saldırılarını da azaltabilmektedir. Birden fazla düğüm (node) arasında hızlı durum senkronizasyonu sağlayarak yüksek verimli sistemlerde de kullanılabilir ve böylece Ethereum’un ölçeklendirme ve güvenlik sorunlarına yenilikçi bir çözüm sunabilir.

Sistemi ve işleyişini daha iyi anlamak için bir örnek üzerinden gidelim:

Bu sefer de Schnorr Sequencer’ı kahve dükkanımızdaki baristamıza benzetelim. Bu durumda, müşteri (işlem göndericisi) ve barista (sequencer) her kahve siparişi (işlem) için bir sipariş formu (Schnorr imzası) doldurup imzalar. Form, siparişin ayrıntılarını ve hangi sırayla hazırlanacağını belirtir. Barista siparişi yanlış veya eksik hazırlarsa, yani sipariş sırasını doğru şekilde uygulamazsa, bir cezaya (slash) çarptırılır. Bu sistem, her siparişin doğru ve zamanında yapılmasını, böylece müşterilerin memnun olmasını ve işlerin sorunsuz yürümesini sağlar.

“Schnorr Sequencer” hakkında daha fazla bilgi için buraya göz atabilirsiniz.

Sequencer’ların Avantajları

1. İşlemlerin Düzeni ve Güvenliği: Sequencer’lar blockchain’deki işlemleri düzenleyerek ve çakışan işlemleri çözerek blockchain’in güvenliğini ve bütünlüğünü korur. Özellikle, aynı token’ı harcamaya çalışan çakışan işlemleri çözerek çifte harcamayı önlerler. Bu da blockchain’in hem doğruluğunu hem de güvenilirliğini artırır.
2. Verimlilik ve Hız: Sequencer’lar, özellikle Layer-2'lerdeki işlemleri hızlı ve verimli bir şekilde işleyerek blockchain ağının performansını artırır. Yoğun trafik dönemlerinde bile blockchain ağının hızlı çalışmasını sağlayarak kullanıcı deneyimini iyileştirirler.
3. Maliyetlerin Azaltılması ve Adil İşlem Sıralaması: Sequencer’lar işlemleri gruplar halinde işleyerek blockchain’deki iş yükünü azaltır ve böylece işlem maliyetlerini düşürür. Ayrıca işlemleri alındıkları sıraya göre işleyerek her kullanıcıya adil bir hizmet sağlarlar. Herkese eşit ve adil bir şekilde hizmet verilir.

Sequencer’ların Dezavantajları

1. Merkezileşme ve Sansür Riskleri: Sequencer’lar genellikle merkezi bir şekilde çalışırlar, bu da işlemlerin sansürlenmesi veya manipüle edilmesi riskini artırır. Merkezi bir sequencer kötü niyetle hareket ederse, işlemleri yavaşlatabilir veya MEV (Maksimum Çıkarılabilir Değer) çıkarları için işlemlerin sırasını değiştirebilir. Bu durum blockchain’in güvenilirliğini ve şeffaflığını tehlikeye atabilir.
2. Tek Noktadan Hata Riski: Merkezi bir sequencer, tek bir hata noktası olarak hareket edebilir. Sequencer arızalanır veya çevrimdışı olursa, tüm sistemin çalışması aksayabilir ve kullanıcılar işlemlerini gerçekleştiremeyebilir. Bu durum, özellikle de yoğun trafik dönemlerinde ciddi sorunlara neden olabilir.
3. Yetersiz Güvenlik Önlemleri: Bazı rollup ağlarında, sequencer’lar eksik güvenlik tedbirlerine sahip olabilir. Örneğin, bazı rollup’larda, Layer-1 zincirindeki Layer-2 işlemlerinin gerçekliğini “Kanıtlayabilen (Prove)” mekanizmalar olan dolandırıcılık kanıtları (fraud proofs) eksik olabilir. Bu eksiklik, kullanıcıların fonlarının güvenliğini tehlikeye atabilir ve Ethereum’un güvenlik mekanizmalarının tam olarak kullanılmasını engelleyebilir.

Bu dezavantajlar, blockchain’de bir sequencer kullanımının dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Özellikle, merkezileşme ve güvenlikle ilgili sorunların birçoğu merkezi bir sequencer’ın olmasından kaynaklanmaktadır.

Kapanış

Blockchain ve Ethereum’da sequencer’lar işlemlerin daha hızlı ve daha güvenli hale getirilmesinde çok önemli bir rol oynar. Bu yazıda gördüğümüz gibi, her birinin kendine özgü avantajları ve dezavantajları olan farklı sequencer türleri vardır. Bazıları hız için idealken bazıları daha fazla güvenlik sunar. Özellikle Schnorr Sequencer gibi yenilikçi türler Ethereum üzerindeki işlemleri daha da hızlandırmaktadır. Bu teknolojilerin gelişmesiyle birlikte sequencer’ların sahip olacağı etki oldukça heyecan verici.

Bu yazımda kullandığım kaynaklardan bazıları ve daha fazla bilgi için göz atmanızı tavsiye ettiğim kaynaklar:

Decentralized Sequencers

https://blog.bingx.com/blockchain-en/what-are-sequencers-in-ethereum-network/#:~:text=A%20sequencer%20refers%20to%20a,and%20integrity%20of%20the%20blockchain.

• Sequencers
• A Deep Dive into Shared Sequencers: The Future of Decentralization in the Blockchain Ecosystem
• The Shared Sequencer

Sequencer’lara Genel Bir Bakış was originally published in ITU Blockchain on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.

Blockchain dünyasının sürekli olarak gelişmesiyle birlikte, interoperability (birlikte çalışabilirlik) ve key management (anahtar yönetimi) gibi önemli zorluklar ortaya çıkmıştır. Bu yeniliklerin öncülerinden biri olan Warden Protocol, blockchain teknolojisinde yeni bir dönemin habercisidir. Bu yazımda Warden Protocol’ün kısaca ne olduğundan, amacından, nasıl çalıştığından ve sunduğu avantajlardan bahsedeceğim. Herkese iyi okumalar!

Warden Protocol Nedir?

Warden Protocol, Cosmos SDK kullanılarak oluşturulmuş intent-centric bir blockchain platformudur. Birden fazla blockchain ağında kullanıcılar ve sistemler arasında daha verimli etkileşimleri kolaylaştırmak için tasarlanmıştır. Protocol, kullanıcıların intent’lerine dayalı işlemleri anlayarak veya yürüterek blockchain alanına yenilikçi bir yaklaşım getirmektedir.

Daha derine inmeden önce, Intent, SpaceWard ve Modular Key Management nedir?

Intent, bir blockchain protokolünde bir işlemin ilerleyip ilerlemeyeceğini belirleyen kurallar ve koşullardır. Bu, bir işlemin blockchain’e eklenmeden önce karşılaması gereken kriterleri ifade eder. Intent’ler, işlemlerin amaca uygun ve geçerli olmasını sağlayarak blockchain’in güvenliğini ve düzenini korur.

SpaceWard, Warden Protocol’ün front-end arayüzüdür ve multi-chain cüzdan yönetimini ve Web3 alanı ile etkileşimi kolaylaştırır. Kullanıcıların cüzdanlarını yönetmelerine, güvenli ortamlar oluşturarak cüzdanlarını korumalarına ve merkezi olmayan uygulamalarla (dApps) etkileşime girmelerine olanak tanır.

SpaceWard hakkında daha fazla bilgi için buradaki dokümana bakabilirsiniz.

Modular Key Management (Modüler Anahtar Yönetimi), kullanıcıların birden fazla anahtar yönetimi çözümü veya keychain arasından seçim yapmasına olanak tanıyan bir blockchain yöntemidir. Bu yaklaşım, anahtar yönetimini farklı platformlara dağıtarak güvenliği artırır ve böylece tek bir hata noktası riskini azaltır. Kullanıcılara esneklik ve kontrol sağlayarak kriptografik anahtarlarını daha etkili ve güvenli bir şekilde yönetmelerine olanak tanır.

Modular Key Management hakkında daha fazla bilgi için buradaki dokümana bakabilirsiniz.

Burada önemli terimleri öğrendiğimize göre devam edebiliriz.

Warden Protocol’ün Amacı

Warden Protocol, blockchain dünyasındaki iki ana zorluğu ele almak üzere tasarlanmıştır: interoperability (birlikte çalışabilirlik) ve key management (anahtar yönetimi). Protokol, blockchain ağları arasında daha akıcı ve sorunsuz etkileşimi kolaylaştırmak ve kullanıcıların güvenlik anahtarlarını daha etkili bir şekilde yönetmelerini sağlamak için yenilikçi çözümler sunar. İşlemleri kullanıcıların gerçek ihtiyaçları ve hedefleriyle uyumlu hale getirerek blockchain teknolojisini daha kullanıcı dostu hale getirmeyi amaçlamaktadır.

Nasıl Çalışır?

1. Merkezi Olmayan Uygulamalardan Başlatma: İşlemler, kullanıcının seçtiği Ethereum Sanal Makinesi (EVM) veya Cosmos tabanlı olabilen merkezi olmayan uygulamadan (dApp) başlatılır.
2. Intent’lerin Rolü: İşlem başlatıldığında, bir dizi intent’ten geçer. Bu intent’ler, belirlenen kriterlere göre işlemi onaylamak veya reddetmek için kontrol noktaları olarak hareket eden önceden tanımlanmış koşullardır.
3. Birlikte Çalışabilir Execution Katmanları: Warden Protocol, farklı blockchain ağları arasında birlikte çalışabilirliği artıran çeşitli execution katmanları kullanır.
4. Modüler Anahtar Yönetimi: Protokol modüler anahtar yönetimini entegre eder. Intent’ler bir işlemi onayladığında, kullanıcının keychain’i aracılığıyla doğrulanır.
5. Akıllı Sözleşme Yürütme: İşlem kullanıcının keychain’i tarafından imzalandıktan sonra, protocol’ün akıllı sözleşme özelliklerinden yararlanılarak ilgili blockchain ağı üzerinde yürütülür.

Bu “intent-centric” yaklaşım, yalnızca birden fazla blockchain üzerindeki işlemleri kolaylaştırmakla kalmaz, aynı zamanda güvenlik ve kullanıcı deneyimini de geliştirerek Warden Protocol’ü gelişen blockchain teknolojisi ortamında önemli bir araç haline getirir.

Faydaları

1. Birlikte Çalışabilirlik ve Uyumluluk:
   Warden Protocol, farklı blockchain ağları arasında kolay ve sorunsuz etkileşim sağlayarak kullanıcıların çeşitli ağlarda rahatça işlem yapabilmelerine olanak tanır.
2. Geliştirilmiş Anahtar Yönetimi:
   BYOK (Bring Your Own Keychain) sayesinde kullanıcılar ve kurumlar kendi anahtar yönetim sistemlerini entegre edebiliyor, böylece daha güvenli ve kontrol edilebilir bir deneyim sunuyor.
3. Kullanıcı Intent’lerine Uygun İşlemler:
   Protokol, kullanıcıların intentlerine göre işlemleri anlayıp biçimlendirerek daha anlamlı ve hedef odaklı hale getiriyor.

Özet

Sonuç olarak Warden Protocol, işlemler ve anahtar yönetimi için daha verimli ve intent centric bir yaklaşım benimseyerek blockchain alanında yenilikçi bir role sahiptir. Bu gelişme, farklı ağlar arasında daha basit ve daha güvenli etkileşimler sunan blockchain topluluğu için özellikle önemlidir. Warden Protocol’ün ortaya çıkışı, daha kullanıcı dostu ve birbirine bağlı bir blockchain geleceğine doğru atılmış umut verici bir adımdır.

Warden Protocol: Website | Twitter | Discord | Telegram | Github | Docs