Eid (tidligere kommune)

Delar av Davik (i vest) og Hornindal (i aust) vart lagde til Eid i 1965, og i 1992 vart Lote og Hennebygda innlema i kommunen.

Eid er berglendt med fjell opp til 1297 meter over havet på Glitregga sør for Hornindalsvatnet. Berggrunnen består av gneis og gneisgranitt som tilhøyrer Gneisregionen. Det ligg lausavsetningar av sandhaldig moldjord langs fjordane og i dalane, ofte i terrassar. Hornindalsvatnet aust i den tidlegare kommunen er den største innsjøet i Vestlandet og den djupaste innsjøet i Noreg og Europa. Den er 514 meter djup.

Busetnaden i Eid var ved samanslåinga konsentrert til Eidsdalen. Nordfjordeid ved botnen av Eidsfjorden kommunesenteret. Den andre tettstaden i den tidlegare kommunen, Mogrenda, ligg like nedanfor Hornindalsvatnet. Ved samanslåinga budde over halvparten av innbyggjarane i kommunen i tettstadene. Det er elles relativt tett busetjing langs nordsida av Eidsfjorden.

Eid er ei viktig jordbruksbygd med hovudvekt på husdyrhald. Det er ein del frukt- og bærdyrking. Knapt halvparten av skogarealet er barskog og andelen er stigande. Industrien er variert med ein vesentleg konsentrasjon til Nordfjordeid.

Det er lite vasskraftproduksjon i Eid. Det er fire kraftverk i den tidlegare kommunen, og høgaste fallhøgd er 294 meter.

Trevare- og skipsbyggingsindustrien finst for ein stor del utanfor Nordfjordeid.

Riksveg 15 går frå Måløy gjennom Eid og Stryn over Strynefjellet til Otta i Gudbrandsdalen. Frå Stryn går fylkesveg 60 vidare langs Innvikfjorden og over Utvikfjellet til E 39 i Byrkjelo i Sunnfjord.

Eid har tre vegsamband med Ålesund, E 39 over Volda/Ørsta og fylkesveg 60 frå Hornindal over Hellesylt/Stranda, eller via den nye Kvivstunnelen ved Grodås ferjefritt til Volda langs Austefjorden og vidare til Ålesund.

E 39 held fram sørover frå Nordfjordeid og fører ved ferjesamband over Nordfjorden sørover til Sunnfjord og Sogn. Det er ferjesamband over Nordfjorden ved Stårheim til Isane i Bremanger og riksveg 614/5 sørvestover til Florø.

Eid høyrde til Vest politidistrikt, Fjordane tingrett og Gulating lagmannsrett.

Kommunen var med i regionrådet Nordfjordrådet saman med Bremanger, Gloppen, Hornindal, Selje, Stryn og Vågsøy.

Eid kommune svarte til dei tre soknene Eid, Kjølsdalen og Stårheim i Nordfjord prosti (Bjørgvin bispedøme) i Den norske kyrkja.

Mot slutten av 1800-talet høyrde Eid til Sønd- og Nordfjord fogderi i Nordre Bergenhus amt.

Det er gjort fleire funn frå stein-, bronse- og jernalder. Eid kyrkje er ei langkyrkje i tre, som vart oppførte i 1849 og påbygd i 1915. I Hjelmelandsdalen, ti kilometer nordvest for Nordfjordeid, ligg Harpefossen Skisenter.

Kommunevåpenet (godkjent i 1986) hadde eit hestehovud i gull mot ein raud bakgrunn og viste til den sterke tilknytinga fjordhesten hadde til kommunen.

Namnet kjem truleg ikkje av ’eid’, men av fjordnamnet Eidsfjorden, som inneheld eit norrønt fjordnamn Øygir, avleiing av Aug, bortkome namn på Eidselva, sannsynleg betydning ’elva som går i mange slyng’.

• Vestland
• Nordfjord
• Stad – kommune

• Stad kommune

• Aaland, Jacob: Eid – Hornindalen, 1909 (Nordfjord fraa gamle dagar til no, del 2: Dei einskilde bygder, bind 1).
• Fett, Per: Eid prestegjeld og Hornindal prestegjeld, 1960.
• Henden, Mons: Hennebygda: ei kultursoge, 1963.
• Os, Edvard: Eid og Hornindal: etter Jacob Aaland: Nordfjord frå gamle dagar til no. B.II/1 Eid – Hornindalen, 1953.
• Rindal, A.O.: Eid herad gjenom hundrad aar, 1837-1937, 1937.