Medlemslanda i Golfrådet (oransje) er Bahrain, Saudi-Arabia, Oman, Kuwait, Qatar og Dei sameinte arabiske emirata. I tillegg til dei desse landa grensar Iran og Irak til Persiabukta. Jemen blir på grunn av kultur og historie ofte òg rekna til området.

Persiabukta («golfen») og statane rundt bukta.

Av Store norske leksikon.

Lisens: CC BY NC SA 3.0

Golfstatane er dei arabiske landa ved Persiabukta: Bahrain, Kuwait, Dei sameinte arabiske emirata, Oman, Qatar og Saudi-Arabia. Somme tider blir Irak rekna med.

Med unntak av Irak er alle golfstatane monarki og har i tida etter andre verdskrigen utvikla seg frå relativt tynt folkesette land til å bli nokre av dei rikaste samfunna i verda, på grunn av deira sentrale rolle i den internasjonale handelen med olje. Det er stor ulikskap mellom lokalbefolkninga og dei mange migrantarbeidarane, som har vore sentrale i utbygginga av landa si sosiale og materielle infrastruktur.

Bahrain og Saudi-Arabia, Oman og Kuwait, Qatar og Dei sameinte arabiske emirata utgjer medlemmene av Golfrådet.

Historie

I områda rundt dei noverande golfstatane (i dagens Saudi-Arabia nordvest for byen Tabuk) har ein funne spor etter busetnad i førkeramisk neolitikum (den yngre steinalderen) for minst 10 300 år sidan. Sidan oldtida har områda i periodar vore sentrale for maritim handel og som handelsvegar mellom kontinent. I tillegg fanst jordbruk og ein beduin-nomadisk levemåte.

Under Det osmanske riket

Frå 1517 var området under ulike grader av kontroll frå osmanarane, først i konkurranse med portugisarane og seinare med britane, fram til britane tok kontrollen over området frå 1913 og fram til sjølvstendet.

Britisk påverknad og sjølvstende

Land som Kuwait, Bahrain, Qatar og det som i dag er Dei sameinte arabiske emirata, var lenge senter for perlefiske. Denne praksisen vart nesten utrydda frå 1930-åra på grunn av produksjon og utbreiing av kulturperler på den globale marknaden. Ei anna årsak var motstand mot lokal utvikling av perlefisket i dei britiske protektorata, som hadde handelsavtalar med sjeikdøma.

Jemen fekk sjølvstende i 1967. Kuwait, Qatar, Dei sameinte arabiske emirata og Bahrain vart sjølvstendige i 1971. Sultanatet Muscat og Oman vart anerkjent som sjølvstendig av britane i 1951. Saudi-Arabia vart eit samla kongedøme under Ibn Saud i 1932.

I tida rett før andre verdskrigen var golfstatane ei rekkje tynt folkesette samfunn under monarkisk styre av slekter med lange historiske band til områda. Etter sjølvstendet frå Storbritannia vart makta konsolidert i monarki i statane (Oman som sultanat), som alle byggjer på ein tett relasjon mellom dei leiande familiane og statsbudsjettet. Irak blir somme tider rekna som ein golfstat, men er ikkje medlem av samarbeidsrådet GCC. Likevel deler Irak kulturelle og historiske band med dei andre golflanda. Det same gjeld Jemen.

Funnet av olje

Olje vart funnen i fleire golfland alt i 1930-åra. Men større nasjonal kontroll over prissetjing og forteneste frå oljeproduksjon, og særleg oljekrisa i samband med den arabisk-israelske krigen i 1973, førte til at golfstatane gjekk gjennom ei omfattande økonomisk og infrastrukturell utvikling.

På tre tiår voks økonomiane i golflanda til å bli blant dei største per innbyggjar i verda, og dei er framleis heilt sentrale aktørar i den globale økonomien.

Klima og geografi

Klimaet i golfstatane er generelt svært tørt, med ekstremt varme somrar og milde vintrar. Eit unntak er Oman, som i enkelte område har periodar med regn. Dei store byområda krev mykje ressursar til nedkjøling og vassforbruk.

Samfunn, økonomi og religion

Golfstatane er generelt sosialt konservative, men det er store variasjonar når det gjeld religionsfridom, kvinner sine rettar, tilgang til fri presse og ytringsfridom frå land til land. Det er generelt avgrensa rom for politisk opposisjon mot monarkia, men til dømes i Kuwait er det større grad av borgarrettar enn i Saudi-Arabia og Bahrain.

Landa har internasjonalt orienterte økonomiar og godt utbygde velferdstilbod for statsborgarane. Statane spelar òg ei viktig regional rolle i Midtausten og den islamske verda. Særleg Saudi-Arabia er eit maktsenter i moderne islam og har i fleire tiår vore sentral i utbreiinga av wahhabismen. Dette heng mellom anna saman med rolla landet har som forvaltar av pilegrimsreisa hajj, sidan dei kontrollerer dei heilage byane Mekka og Medina.

Eit unntak er Oman, der fleirtalet er ibadiar, og Bahrain, der fleirtalet er sjia-muslimar.

Det finst større religiøse minoritetar i alle land, mellom anna sjia-muslimar, kristne, buddhistar og hinduar, der migrantarbeidarane utgjer ein stor del.

Statane sine regime er òg viktige bidragsytarar til utvikling av islamsk kunst og samtidskunst, museum, sport og turisme, og som långjevarar til infrastruktur- og tryggingsprosjekt i mindre velståande land i regionen. Qatar har mellom anna bidrege til humanitære prosjekt og bistand i Gaza.

Den arabiske våren i golfstatane

Etter den arabiske våren har fleire golfstatar kunngjort reformprosessar. Desse har mellom anna fokus på kvinner sine rettar og deltaking i arbeidslivet, samt betre vilkår for migrantarbeidarar, inkludert kafalasystemet – eit utbreidd sponsorsystem som bind arbeidstakaren til ein spesifikk arbeidsgivar under opphaldet i landet.

Desse reformene har kravd balanse i forhold til delar av samfunna som er uroa for brot med tradisjonelle familiestrukturar og religiøse normer, mellom anna knytte til wahhabismen, som ligg til grunn for lovgivinga i Qatar og Saudi-Arabia.

Golfstatane og Iran-krigen 2026

Golfstatane spelte ei viktig rolle som partar i USA og Israel sin krig mot Iran i 2026, både på grunn av oljehandelen gjennom Hormuzstredet og på grunn av tilstadeveret av amerikanske basar og militær i fleire av statane. Dette førte til iranske åtak på mellom anna energiinfrastruktur i fleire av landa.

Oman spela òg ei rolle som meklar mellom iranske og amerikanske styresmakter, fram til forhandlingane braut saman i februar 2026.

Kultur og utdanning

Golfstatane har godt utbygde utdanningssystem med både offentlege og private tilbod. Høgare utdanning er i vekst, med fleire internasjonale avdelingar av britiske, amerikanske og europeiske universitet, i tillegg til eigne institusjonar.

Utdanning har vore eit viktig satsingsområde for mange regime, særleg som ein måte å balansere unge generasjonar sine ønskje om endring med styresmaktene si maktkonsolidering. Saudi-Arabia si satsing Vision 2030 er eit døme på dette, spesielt når det gjeld kvinner si tilgang til utdanning.

Kunst, turisme, underhaldning og sport er òg viktige satsingsområde. Institusjonar for islamsk kunst og samtidskunst tiltrekkjer både regionale og internasjonale kunstnarar.

Sport har vore eit sentralt fokusområde. I 2022 fekk forholda for minoritetar og migrantarbeidarar i Qatar stor merksemd i samband med fotball-VM for menn, noko som førte til sterkare søkjelys mot dei menneskelege kostnadene ved utviklinga av underhaldnings- og kulturindustrien i golfstatane.

Språk

I golflanda er standard-arabisk skriftspråk, medan det blir tala arabiske dialektar. Engelsk er òg mykje brukt, særleg i utdanningssystema.

Les meir i Store norske leksikon

Kommentarar

Kommentarar til artikkelen blir synleg for alle. Ikkje skriv inn sensitive opplysningar, for eksempel helseopplysningar. Fagansvarleg eller redaktør svarar når dei kan. Det kan ta tid før du får svar.

Du må vere logga inn for å kommentere.

Fagansvarleg for Midtøsten

Jon Nordenson

Seniorrådgiver, Ph.d., Landinfo