Konferencja GLAM Wiki 2025 w Lizbonie była dla nas ważnym momentem zatrzymania się i spojrzenia z góry na to, co w ruchu GLAM-Wiki dzieje się dziś – i dokąd zmierza. Z perspektywy Wikimedia Polska to wydarzenie nie było tylko serią prezentacji, lecz przede wszystkim przestrzenią spotkań i rozmów, które pomagają lepiej rozumieć różne modele współpracy z instytucjami kultury i szukać sposobów na ich skalowanie. Wróciłyśmy z mocnym przekonaniem, że otwarty dostęp do zbiorów to temat, który wymaga jednocześnie dobrej strategii, dobrych narzędzi i – przede wszystkim – ludzi, którzy potrafią połączyć te elementy w praktyce.
Idea, wartość, cel
GLAM-Wiki (Galleries, Libraries, Archives, Museums) jest jednym z tych obszarów, w których idea wolnej wiedzy spotyka się z bardzo konkretną rzeczywistością instytucji: procedurami, prawami do treści, metadanymi, cyfryzacją i ograniczeniami zasobów. Dla odbiorców Wikipedii i Wikimedia Commons rezultaty bywają „oczywiste” – zdjęcia, opisy, uporządkowane informacje, linki do źródeł – ale droga do tych efektów nie jest ani krótka, ani prosta. Właśnie dlatego konferencje takie jak GLAM Wiki są potrzebne: pozwalają zderzyć doświadczenia z różnych krajów, zobaczyć, jak inni radzą sobie z barierami, i wrócić z pomysłami, które da się przełożyć na polskie realia oraz na nasze partnerstwa z instytucjami kultury.
Co wyniosłyśmy z Lizbony: różne modele GLAM-Wiki i jedna wspólna obserwacja
Najmocniej wybrzmiało dla nas to, że GLAM-Wiki nie ma jednego, uniwersalnego „przepisu”. W różnych krajach współpraca wygląda inaczej – zależnie od dojrzałości cyfrowej instytucji, systemu prawnego, doświadczenia afiliacji Wikimedia i relacji ze społecznością. Ta różnorodność jest jednocześnie wyzwaniem i wartością. Z jednej strony utrudnia szybkie kopiowanie rozwiązań („zróbmy tak jak oni”), z drugiej – daje poczucie, że nie jesteśmy jedynymi, którzy mierzą się z trudnościami, i że da się budować skuteczne programy także wtedy, gdy nie wszystko jest idealnie ułożone.
Ważnym kontekstem, który wracał w rozmowach, była kwestia przepływu wiedzy w ruchu globalnym. To naturalne, że w pracy operacyjnej łatwo utknąć w bieżących problemach, a mniej czasu zostaje na podsumowanie, refleksję i planowanie. GLAM Wiki 2025 była przestrzenią, w której takie „zatrzymanie” staje się możliwe — i dzięki temu łatwiej wrócić do codziennych zadań z poczuciem sensu oraz z nowymi kierunkami.
„Konferencja daje oddech: widać, jak różnorodne są modele GLAM-Wiki i że nie ma jednego sposobu. Ta wielość głosów pomaga wrócić z nadzieją, ale też z większą tolerancją na to, że te działania są z natury trudne.”
Otwartość jako polityka, nie tylko pojedyncze projekty: GLAM e-Lab i TAROCH
Drugim ważnym wątkiem było połączenie GLAM-Wiki z szerszymi politykami otwartości. W praktyce to oznacza odejście od myślenia: „zróbmy jedną akcję i gotowe” na rzecz budowania środowiska, w którym instytucjom łatwiej jest konsekwentnie otwierać zbiory i korzystać z otwartych treści. Dlatego szczególnie znaczące były rozmowy wokół inicjatyw takich jak GLAM e-Lab i TAROCH, które pomagają instytucjom — zwłaszcza mniejszym — lepiej rozumieć swoje prawa, porządkować podstawy (metadane, licencje, procesy) i pokonywać barierę wejścia do pracy z otwartością.
To temat bardzo „polski”, bo wiele blokad instytucji kultury nie wynika z niechęci do dzielenia się zasobami, tylko z niepewności: co wolno udostępnić, jak to opisać, jak zbudować zgodę wewnątrz organizacji i jak uniknąć błędów, które później trudno odkręcić. GLAM e-Lab i TAROCH pokazują, że ten etap „fundamentów” można potraktować jako pełnoprawną część procesu, a nie przeszkodę.
Content Partnership Hub i luki kompetencyjne
W rozmowach kuluarowych powracał także Content Partnership Hub — inicjatywa finansowana przez Wikimedia Foundation. Pojawiała się nadzieja, że może stać się miejscem realnego wsparcia w sieciowaniu i dzieleniu się specjalistyczną wiedzą, zwłaszcza w obszarach, gdzie wciąż widać luki kompetencyjne. W kontekście GLAM to szczególnie ważne, bo coraz więcej projektów idzie w stronę pracy na danych (Wikidane) i bardziej złożonych rozwiązań opartych o Wikibase, które mogą instytucjom pomagać realizować ich cele, ale wymagają zaawansowania technicznego i dobrego „tłumaczenia” między językiem instytucji a językiem narzędzi.
To prowadzi do ważnego pytania: na ile takie globalne inicjatywy będą działały w partnerstwie z afiliacjami i wzmacniały lokalne programy, a na ile staną się równoległą ścieżką. Dla WMPL to istotne, bo w Polsce budujemy kompetencje techniczne w zespole (m.in. wokół OpenRefine), ale jednocześnie widzimy, że potrzeba pogłębiania wiedzy jest stała — i że najbardziej wartościowe modele współpracy to takie, które nie omijają afiliacji, tylko wspierają je w pracy z instytucjami.
Dane, AI i instytucje wiedzy: dlaczego to nagle stało się tak pilne
Program konferencji wyraźnie pokazał też rosnące znaczenie danych dla przyszłości dziedzictwa cyfrowego — i dla przyszłości AI. Wątek „data is everything” działa tu jak mocny skrót myślowy: jeśli instytucje kultury chcą, aby ich zbiory były znajdowalne, poprawnie opisywane, odpowiedzialnie wykorzystywane i widoczne w narzędziach, z których korzystają ludzie, muszą zadbać o warstwę danych i metadanych. Dla ruchu GLAM-Wiki oznacza to, że współpraca będzie coraz częściej dotyczyć nie tylko „plików”, ale też struktury informacji, powiązań i standardów — czyli obszaru, w którym Wikidane stają się kluczowym narzędziem.
W tym sensie konferencja była także dobrym lustrem: pokazała nam różne poziomy zaawansowania w ruchu i to, jak inspirujące, ale i wymagające potrafią być projekty oparte na danych. To ważny sygnał dla naszych działań w Polsce — zarówno w kontekście współpracy z instytucjami, jak i w kontekście budowania kompetencji w zespole i w społeczności.
„Zobaczyłam środowisko GLAM na żywo i skalę pracy, której zwykły użytkownik Wikipedii nawet nie zauważa – a bez niej zasoby publiczne nie stają się naprawdę otwarte. Jednocześnie, mimo kilku świetnych keynote’ów zewnętrznych, konferencja była dość ‘wewnętrzna’. Brakuje mi większej liczby sesji z muzeami i innymi instytucjami: zarówno z tymi, które mają już współpracę GLAM, jak i z tymi, które dopiero zaczynają — żeby mogły nazwać swoje blokady. Patrzyłam też na to wydarzenie przez pryzmat naszych planów organizacji konferencji międzynarodowych w regionie CEE — każdy taki udział to ważne doświadczenie.”
Konferencja GLAM Wiki 2025 odbyła się w Lizbonie w dniach 30 października – 1 listopada 2025 r. Wikimedia Polska reprezentowały Kamila Neuman (Menadżerka ds. Otwartej Kultury) oraz Jolanta Drzewakowska (Menadżerka ds. Komunikacji i PR). Udział WMPL w konferencji był możliwy dzięki grantowi NIW.
Jeśli reprezentujesz muzeum, bibliotekę, archiwum albo galerię i myślisz o otwartym dostępie do zbiorów, udostępnianiu kolekcji online, uporządkowaniu metadanych (Wikidane) lub pierwszym kroku w stronę wolnych licencji — skontaktuj się z Wikimedia Polska. Chętnie porozmawiamy o możliwościach współpracy GLAM-Wiki.
