Barbarka

Tym razem krótka historia stołu wg. Marii Ziółkowskiej…

„STÓŁ

Należy niewątpliwie do najpotrzebniejszych sprzętów codziennego użytku. Wydaje nam się, że bez niego nie moglibyśmy się obyć. I dlatego aż trudno sobie wyobrazić, że przez bardzo długie wieki ludzie nie znali stołu w takiej postaci, jaką ma dzisiaj. Więcej – że są ludy, które jeszcze i teraz wcale stołu nie potrzebują.

Za wstęp do dziejów stołu niech posłuży nam ciekawostka, która dużo wyjaśni. Otóż filologowie są zdania, że wyraz „stół” nie wywodzi się od „stać”, lecz od „ściółka”. A skoro tak, to mamy już pierwotną formę stołu.

W najdawniejszych czasach stołem, tj. miejscem, gdzie układano jadło, była zwykła ściółka z trawy i liści, zabezpieczająca przed brudem ziemi. Niektórzy badacze dawnych obrzędów, obyczajów, folkloru usiłują dowieść, że praktykowany do niedawna zwyczaj podkładania siana pod obrus na stole wigilijnym jest odbiciem tamtego, prastarego zwyczaju. Utrzymują też, że jedną z pierwszych form stołu stanowi również obrus. Po ściółce z trawy przyszła bowiem kolej na płachtę. Rozpościerano ją na równym, ubitym kawałku ziemi i na niej ustawiano potrawy.

Następną postacią stołu była deska, która dla wygody kucających i klękających koło niej biesiadników otrzymała podstawki. Podstawki te z czasem wydłużały się, rosły, aż zmieniły się w normalne stołowe nogi (nie wiadomo dlaczego uznane w późniejszych wiekach za symbol krańcowej głupoty).

Nogi te i deska, zwana również płaścią stołu, wyglądały różnie, zależnie od zamożności i artystycznego smaku ich właściciela. O ile deski, przeważnie prostokątne, mogły współzawodniczyć ze sobą jedynie gładkością i urodą drzewnych słojów, o tyle nogi stołowe miały nieograniczone wprost możliwości prezentowania swoich walorów. Były tak zwane podwójne, misternie wycinane z jednej deski, cienkiej a mocnej, były pojedyncze, „rzeźbione w masywie”, czyli w pieńku drzewa, były wymyślnie łączone przyporami, klinami, zastawkami, jedne miały oparcie dla stóp, inne nie. Ale deska na podstawkach nie wszędzie przeobraziła się w stół. W niektórych krajach Azji i Afryki do dziś jest czymś w rodzaju przenośnej tacy, którą na czas posiłku stawia się na podłodze, a później odkłada wraz z innymi naczyniami.

(…)

Stół nabrał z czasem znaczeń przenośnych, przeszedł do przysłów i porzekadeł, z których liczne przechowały się do dzisiaj. Mówiono: „Już idzie sprawa na stół”, co znaczyło,  że szykuje się sąd. I zaraz przysłowie: „Już sprawa na stole, a patron poluje w pole”. Patron to obrońca, adwokat. „Weź to pod stół” – ukryj, zaniechaj, machnij na to ręką. „Stół królewski” – utrzymanie króla i jego dworu. „Stół Pański” – sakrament, komunia. „Narada okrągłego stołu” – narada, w której wszyscy są jednomyślni, pragną tego samego.

Najpopularniejsze ze wszystkich są oczywiście powiedzonka związane ze zwykłym stołem, przy którym się je i pracuje. Na przykład: „Kto robi – pójdź do stołu, kto próżnuje – za piec”, ” Wolę gęś na stole niż bażanta w polu”, „Uderz w stół, a nożyce się odezwą” i inne. Były też i zagadki, na przykład: „Co to jest – ma nogi, nie chodzi; ma rogi, nie bodzie?”.”

Napisane w notatki luźne, świeże

Rozważając różne problemy które ciągle są generowane w oparciu o przyszłą pracę dyplomową, dobrnęłam to niezwykle szerokiego pojęcia jakim jest STÓŁ.

W rozległym cieniu pozornej oczywistości tego za co go uważamy, kryje się to czym jest w istocie. Obecnie zdarza mu się przybierać tak przedziwnie różne formy, że tylko nazwa sugeruje że ciągle pozostaje stołem. Jest niezbędnym i bardzo ważnym elementem wielu kultów, rytuałów i tradycji – już od historii najdawniejszej, przez Chrześcijaństwo, aż do czasów obecnych. Ciężko wyobrazić sobie śniadanie Wielkanocne lu kolację Wigilijną bez stołu – z pewnością ktoś już tego próbował, ale chyba tylko z potrzeby podważania tradycji a nie z potrzeby „wyższej”…nieważne   : )

Stół posiada niezgłębioną mnogość funkcji, z czym związana jest również jego forma i symbolika. Może pełnić on funkcje rytualne, jako element uświęcony, stół liturgiczny, ołtarz. Potrafi być swego rodzaju insygnium władzy, jak również wysokiej pozycji społecznej czy naukowej – choćby jako ciężki, dębowy stół prezydenta. Jest bardzo przydatny podczas nauki i tworzenia jako biurko, stół kreślarski, podświetlany stół do kopiowania. Na pochodnej stołu ratuje się życie i dokonuje się sekcji zwłok. Stół to również niezbędny element kuchni, jadalni, salonu…przy nim się spożywa posiłki, spotyka zarówno z bliskimi jak i z wrogami. Można przy nim się uczyć, pracować, uprawiać hazard, prowadzić dyskusje. Niektórzy na nim śpią, inni pod nim, jeszcze inni kochają się na nim lub w jego otoczeniu. Na stołach się tańczy, wygłasza manifestacje. W niektórych kulturach nadal na stole składa się ciało zmarłego by odprawić przy nim ostatnie modlitwy i rytuały w miejscu jego zamieszkania. Stół potrafi dzielić i łączyć, może działać na zbliżenie ludzi, relacji, opinii, lub działać jak bariera, ochrona, barykada. Czasami jest też po prostu ozdobą, elementem dopełniającym architekturę lub pewien zestaw mebli tworzących wystrój wnętrza. Stół może być jednocześnie narzędziem kultu, narzędziem pracy, meblem, elementem architektury i dziełem sztuki. Wykonywany jest obecnie w każdym możliwym dostępnym materiale jak również we wszystkich kombinacjach na jakie pozwala wyobraźnia.

Przy stole Chrystus ustanowił Eucharystię. Przy okrągłym stole każdy był równy i miał prawo głosu, przy podobnym stole dokonywały się w Polsce  wielkie przemiany polityczne w ’89. Prostokątny stół dawał możliwość wyraźnego wyodrębnienia hierarchii, u jego szczytu zasiadała głowa rodziny, królowie, młoda para…Stół zawsze stanowił centrum życia rodzinnego, był symbolem jej jedności i ciepła, był świadkiem wszystkich najważniejszych uroczystości i rozmów. Dom bez stołu wydaje się zimny…jakby wymarły…

Napisane w notatki luźne, świeże