Πώς βρέθηκε το Διδυμότειχο υπό κατηγορία, από τον πράκτορα της OSS Αλέκο Γεωργιάδη, το 1945!!!

*Το έγγραφο της OSS, που έθετε το Διδυμότειχο υπό κατηγορία.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

          Το Διδυμότειχο, ο μητροπολίτης του Ιωακείμ (κατά κόσμον Σιγάλας) αξιωματικοί και ηγετικές προσωπικότητες της πόλης, βρέθηκαν μετά την απελευθέρωση από το Ναζιστικό ζυγό, να κατηγορούνται- και αυτό είναι άγνωστο- ότι ήθελαν ακόμα και να εκτελέσουν τον Ελληνοαμερικανό πράκτορα της OSS Αλέκο Γεωργιάδη, ο οποίος από τα τέλη του 1943 έως την απελευθέρωση του 1944, δρούσε από την Αδριανούπολη.

Η βαριά αυτή κατηγορία, διατυπώθηκε από τον ίδιο τον Γεωργιάδη το 1945 και έφτασε στα γραφεία της OSS στην Αθήνα και είναι προφανές ότι υπηρεσιακά έφτασε τελικά στην Ουάσιγκτον. Όμως το μοναδικό στοιχείο, που προσκόμισε στην υπηρεσία του ο Γεωργιάδης, ήταν… μια κουβέντα καφενείου στην Νέα Ορεστιάδα!!!

Πριν εξιστορήσουμε την απίστευτη αυτή ιστορία, ας δούμε αρχικά τι σημαίνει OSS. Η οργάνωση αυτή ήταν η μυστική υπηρεσία των ΗΠΑ κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η οποία μεταπολεμικά εξελίχθηκε στην γνωστή μας σήμερα CIA. Ο Γεωργιάδης επιλέχθηκε λόγω της γνώσης της γλώσσας και άλλων προσόντων του και τοποθετήθηκε στην Αδριανούπολη. Του δόθηκε μάλιστα και διπλωματική κάλυψη και εμφανίζονταν ως γραμματέας του ελληνικού προξενείου.

Ο τότε διευθυντής του προξενείου Γ. Καλούτσης, με τον οποίο ο Γεωργιάδης ήρθε πολλές φορές σε ρήξη, σε έγγραφό του προς τον έλληνα πρεσβευτή Π. Ραφαήλ στην Άγκυρα, τόνιζε: «Ο διορισμός ούτος εγένετο ίνα διευκολυνθή η εγκατάστασις πράκτορος της Ο.Σ.Σ. πλησίον των τουρκικών συνόρων προς Ελλάδα και Βουλγαρίαν ίνα καταστή δυνατή εκ της επικαίρου εκείνης θέσεως, η οποία άλλως θα ήτο απρόσιτος εις αμερικανικήν υπηρεσίαν, δοθέντος ότι η Τουρκία δεν στέργει την ίδρυσιν νέων προξενείων εν Θράκη, η συλλογή πληροφοριών περί της εν Νομώ Έβρου και Βουλγαρία καταστάσεως!..».

Από τη θέση εκείνη στήριξε το αντιστασιακό κίνημα του νομού Έβρου ποικιλοτρόπως. Κυρίως με όπλα, αλλά και χρήματα, με φάρμακα και άλλα υλικά.

Ο Γεωργιάδης είχε άμεση επαφή με τους αντάρτες του Έβρου και ειδικά με τον γνωστό καπετάν Οδυσσέα, ο οποίος καταδικάστηκε από τους αντάρτες του για τα εγκλήματά του και μετά από ανταρτοδικείο εκτελέστηκε και τάφηκε στο χωριό Λευκίμη Σουφλίου. Προηγουμένως όμως είχε εκτελέσει τον ταγματάρχη Σταθάτο, που επιχειρούσε να δημιουργήσει αντάρτικο με εντολή της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης. Εκτέλεσε επίσης τον Πορτοκαλλίδη από τις Φέρες και την ομάδα του, συνολικά ένδεκα άτομα… Και πολλούς άλλους...

Οι σχέσεις πάντως του Ελληνοαμερικανού πράκτορα με τον πρόξενο Καμπαλούρη και το προσωπικό του προξενείου ήταν από την αρχή προβληματικές. Ο Γεωργιάδης θεωρούσε ότι όλοι ήταν όργανα των Βρετανών.

*Το Διδυμότειχο κατά την Κατοχή. Διακρίνεται χωρίς στέγη, το κτίριο που είχε καεί στη μεγάλη πυρκαγιά του 1933.

Η κατηγορία κατά του Διδυμοτείχου

 

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Με ημερομηνία 18 Ιουνίου 1945, έφυγε από την Αθήνα ένα έγγραφο για το Κάιρο. Συντάκτης ο Τσαρλς Φ. Έντσον (CHARLES F. EDS0N), λοχαγός, Αρχηγός OSS στην Αθήνα. Αποδέκτης ο  λοχαγός Λώρενς Ρ, Χιούστον, αναπληρωτής SSO/NETO (;) στο Κάιρο.

Από το έγγραφο του Έντσον προκύπτει ότι ο Γεωργιάδης τον είχε ενημερώσει με επιστολή του στις 12 Ιουνίου ότι:

«Στο Διδυμότειχο, πραγματοποιήθηκε συνάντηση μεταξύ ανώτερων Ελλήνων αξιωματικών, του Επισκόπου και εθνικιστών ηγετών. Κατά τη διάρκεια αυτής της συνάντησης, ο υπολοχαγός Γεωργιάδης έγινε αντικείμενο συζήτησης.

          Ελήφθη η απόφαση να συλληφθεί ο υπολοχαγός Γεωργιάδης στο επόμενο ταξίδι του στην περιοχή του Έβρου. Τέσσερις πρώην συνεργάτες του ενοχλήθηκαν ιδιαίτερα και διαφώνησαν έντονα με την απόφαση, υπενθυμίζοντας τον πραγματικό ρόλο που έπαιξε έναντι του λαού της επαρχίας κατά την περίοδο της εχθρικής κατοχής. Μερικοί από τους πρώην συνεργάτες του έφυγαν από τη συνάντηση θυμωμένοι. Αυτοί οι φίλοι του υπολοχαγού Γεωργιάδη πιστεύουν ότι πίσω από αυτή τη στάση βρίσκονται ο Νομάρχης (Επαρχιακός Κυβερνήτης) και ο Επίσκοπος. Υποψιάζονται επίσης βρετανική ενθάρρυνση από αυτούς τους άνδρες».

Εδώ να σημειώσουμε ότι νομάρχης Έβρου, που είχε διορισθεί από την κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου, ήταν ο Δημήτριος Μυτιληνιός (όπως ήταν το σωστό επώνυμό του και υπηρέτησε αρχικά στον Έβρο από 6 Μαρτίου έως 2 Οκτωβρίου 1945). Ο αναφερόμενος «Επίσκοπος» ήταν ο Μητροπολίτης Διδυμοτείχου, Ορεστιάδος και Σουφλίου Ιωακείμ, παλαιός αγωνιστής του Μακεδονικού Αγώνα και αργότερα μητροπολίτης Κερασούντος, όταν ο Τοπάλ Οσμάν έσφαζε τους Ποντίους.

*Ο Μητροπολίτης Διδυμοτείχου, Ορεστιάδας και Σουφλίου Ιωακείμ.

Ο Έντσον στο έγγραφό του ξεκαθαρίζει:

«Ειλικρινά, νομίζω ότι η συζήτηση για σύλληψη ήταν απλώς συζήτηση και τίποτα περισσότερο. Θεωρώ πολύ απίθανο ότι οποιοσδήποτε Έλληνας αξιωματούχος ή εθνικιστής εξτρεμιστής θα τολμούσε να συλλάβει έναν Αμερικανό αξιωματικό, αν και η πιθανότητα μιας τέτοιας υπερβατικής πράξης ίσως δεν μπορεί να αποκλειστεί εντελώς. Ο φόβος μου είναι μάλλον ότι ο υπολοχαγός Γεωργιάδης μπορεί να υποστεί όχι μόνο πράξεις εσκεμμένης παρεμπόδισης του έργου του (οι οποίες έχουν ήδη γίνει εμφανείς σε προηγούμενα ταξίδια πρόσφατα) αλλά και στην πραγματικότητα σωματική επίθεση. Δεν υπάρχει ακόμη πραγματική ασφάλεια στην ελληνική ύπαιθρο».

Συνεχίζοντας εκφράζει την άποψη πως αν συνέβαινε κάτι, όπως π.χ. πυροβολισμοί από μια πλαγιά κάπου σε μια απομακρυσμένη περιοχή, δεν θα υπήρχαν Αμερικανοί μάρτυρες του περιστατικού και των δραστών της επίθεσης, που θα μπορούσαν πολύ εύκολα να διαφύγουν. Ο υπολοχαγός Γεωργιάδης είναι ένας από τους πολύ λίγους, πιθανώς ο μόνος ικανός εξωτερικός παρατηρητής των ατυχών γεγονότων που συμβαίνουν τώρα σε αυτήν την περιοχή. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η παρουσία του στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη είναι εντελώς ανεπιθύμητη για τα στοιχεία, που βρίσκονται τώρα στην εξουσία, εννοώντας την κυβέρνηση Παπανδρέου, στον νομό Έβρου, συμπεριλαμβανομένων των Βρετανών!

Ο Έντσον υπενθυμίζει ότι διέταξε τον Γεωργιάδη να μην επιστρέψει στην Ανατολική Μακεδονία ή Θράκη χωρίς συγκεκριμένες εντολές από τον ίδιο. Προς το παρόν, θα επιχειρούσε μόνο στη Θεσσαλονίκη και την Κεντρική Μακεδονία. Εξετάζονταν μάλιστα στην OSS σχέδια για την κάλυψη της περιοχής από άλλον αξιωματικό. 

*Ο Αλέκος Γεωργιάδης

Ο ανταγωνισμός ΗΠΑ- Αγγλίας στη Θράκη

Ένα σημαντικό απόσπασμα, που δείχνει τον μεγάλο ανταγωνισμό των μυστικών υπηρεσιών των μεγάλων συμμαχικών δυνάμεων στη Θράκη, περιέχει μια αδρή εικόνα άγνωστων γεγονότων, που εξελίσσονταν πίσω από κλειστές πόρτες.

Ο Γεωργιάδης είχε ως έδρα το ελληνικό προξενείο στην Αδριανούπολη για κάλυψη και διέθετε ελληνικό διπλωματικό διαβατήριο. Εκείνη την εποχή, η OSS αναλάμβανε τις επιχειρήσεις πληροφοριών στον Έβρο από τους Βρετανούς με επίσημη συμφωνία με την ISLD/Κωνσταντινούπολη (σ.σ. άγνωστη βρετανική μυστική υπηρεσία), υπό τη διοίκηση του συνταγματάρχη Γκίμπσον. Οι Βρετανοί αντιμετώπισαν σοβαρές δυσκολίες στον Έβρο λόγω των προσπαθειών τους να συνδυάσουν την πολιτική δραστηριότητα, με τις επιχειρήσεις πληροφοριών. Ως μέρος της συμφωνίας, ο υπολοχαγός Γεωργιάδης ανέλαβε ό,τι είχε απομείνει από τα βρετανικά δίκτυα. Ήταν σαφώς κατανοητό ότι η OSS επρόκειτο να αντικαταστήσει την ISLD στην περιοχή.

Κατά τη γνώμη του Έντσον, η βρετανική πρόθεση ήταν να χρησιμοποιήσει τις επιχειρήσεις του OSS στην περιοχή ως «κόκκινη ρέγγα» (σ.σ. πρόκειται για μια μεταφορά, ένα αμερικανικό ιδίωμα, που σημαίνει, κάτι που αποσπά την προσοχή από το κύριο θέμα ή το στόχο).  Θα ήταν καλύτερα- έγραφε- να μπορούν να συνεχίσουν τις μέχρι τώρα ανεπιτυχείς δραστηριότητές τους, στόχος των οποίων ήταν να αντικαταστήσουν τους αντάρτες του ΕΛΑΣ στον Έβρο με μια «εθνικιστική» αντάρτικη ομάδα πιστή στην εξόριστη κυβέρνηση του Καΐρου. Ότι αυτή ήταν η πρόθεσή τους φάνηκε από τη συνέχεια.

*Ο Αλέκος Γεωργιάδης (πρώτος από αριστερά) με αντάρτες του Έβρου.

Οι βρετανικές προσπάθειες να αντικαταστήσουν τον ΕΛΑΣ στον Έβρο δεν σταμάτησαν. Οι διαταγές που είχε ο Γεωργιάδης από το Κάιρο ήταν σαφείς: Έπρεπε να απέχει απολύτως από την υποστήριξη οποιασδήποτε πολιτικής ομάδας και να περιοριστεί αποκλειστικά στη συλλογή πληροφοριών. Δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι αυτές οι διαταγές ανάγκασαν τον Γεωργιάδη να συναινέσει στην ύπαρξη του ΕΛΑΣ στον Έβρο, αλλά η συναίνεση δεν είναι συνώνυμη με την υποστήριξη, έγραφε ο Έντσον στο ίδιο έγγραφο. Οι Έλληνες προξενικοί υπάλληλοι στην Αδριανούπολη ήταν έξαλλοι με τον Γεωργιάδη για την άρνησή του να συνεργαστεί μαζί τους στα σχέδιά τους. Από καιρό σε καιρό υποβλήθηκαν καταγγελίες εναντίον του από το Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών, μερικές από τις οποίες έφτασαν στον Αμερικανό Πρέσβη στην Ελλάδα, στο Κάιρο. Αυτές οι καταγγελίες αποτελούν την αρχή της κατηγορίας ότι ο Γεωργιάδης είναι «αριστερός» συμπέραινε ο αμερικανός λοχαγός.

Η βρετανική και η ελληνική προσπάθεια αντικατάστασης του ΕΛΑΣ συνεχίστηκαν. Διείσδυσαν πράκτορες και έγινε προσπάθεια να δημιουργηθεί κρυφά μια άλλη οργάνωση, που θα αντιτίθεται στον ΕΛΑΣ. Αφού μελετήθηκαν προσεκτικά τα έγγραφα και εντοπίστηκαν τα άτομα που ανήκαν σ’ αυτήν την οργάνωση, ο ΕΛΑΣ σκότωσε όλους τους ηγέτες (σ.σ. κατά πάσα πιθανότητα ο Έντσον υπονοεί τις δολοφονίες Σταθάτου, Πορτοκαλλίδη και άλλων από τον Οδυσσέα κυρίως).  Αυτή η εξέλιξη φυσικά δεν ικανοποίησε τους Έλληνες προξενικούς υπαλλήλους στην Αδριανούπολη, ούτε αύξησε την συμπάθειά τους για τον Γεωργιάδη.

*Ο Οδυσσέας με αντάρτες του.

Σε ένα σημείο του εγγράφου αυτού ο Έντσον αποκαλεί τον επικεφαλής του ΕΛΑΣ Οδυσσέα, «χασισοφάγο»!!! (hashish-eating «Odysseas»). Επιπλέον σε ένα άλλο αμερικανικό έγγραφο, αναφέρεται ότι μετά την εκτέλεση του Οδυσσέα, βρέθηκαν στα προσωπικά του αντικείμενα, χασίς και ράβδοι χρυσού!!!

Συνεχίζοντας, υπενθυμίζει μεταξύ άλλων ότι ο Γεωργιάδης έκανε τις διαπραγματεύσεις για τη διείσδυση μιας αποστολής SO (Sicago Operation) στον Έβρο, η οποία έγινε με την έγκριση του Υπουργείου Εξωτερικών και ήταν η μόνη αμερικανική αποστολή SO που επιχειρούσε στην Ελλάδα, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τους Βρετανούς (σ.σ. πρόκειται για την αποστολή Κέλλις, που ανατίναξε γέφυρες στον Έβρο). Ο υπολοχαγός Γεωργιάδης κατηγορήθηκε τότε για «εξοπλισμό των κομμουνιστών».

«Κατά την παρούσα φάση- καταλήγει ο Έντσον- η κυρίαρχη φατρία στην ελληνική Θράκη αποτελείται ακριβώς από αυτά τα άτομα που αντιτάχθηκαν σφοδρά στον ΕΛΑΣ, που τους καταδίωξε από την περιοχή. Είναι πράγματι έκπληξη το γεγονός, ότι αυτοί οι άνθρωποι έχουν μια πολύ αρνητική άποψη για τον υπολοχαγό Γεωργιάδη. Σε αυτήν την περιοχή βρίσκεται τώρα, όπως λέει ο ίδιος, ως σεσημασμένο άτομο».

Αυτή την εντύπωση είχαν για την πλειοψηφία των κατοίκων της Θράκης (σ.σ. χρησιμοποιείται η λέξη κυρίαρχη) οι Αμερικανοί το 1945…

*Η επιστολή του Αλέκου Γεωργιάδη προς τον Τσαρλς Έντσον.

Τι συνέβη σε καφενείο της Ορεστιάδας;

 

Ας επανέλθουμε όμως στο θέμα της κατηγορίας κατά του Διδυμοτείχου από τον Ελληνοαμερικανό πράκτορα της OSS Αλέκο Γεωργιάδη.

Στις 5 Ιουνίου 1945, ο Γεωργιάδης σε επιστολή προς τον Έντσον εξιστορεί τι συνέβη, όπως του τα αφηγήθηκε ο έμμισθος πληροφοριοδότης του Χριστόδουλος Καραστεφάνου, κάτοικος Ορεστιάδας.

«Σε ένα καφενείο στη Νέα Ορεστιάδα- γράφει ο Γεωργιάδης- έγινα το θέμα της συζήτησης. «Ήταν ο Αλέκος ο Αμερικάνος Κουκουές;» (δηλαδή «κομμουνιστής») ήταν το ερώτημα που τέθηκε σε μια ομήγυρη. Όλοι οι πρώην πράκτορές μου και όσοι με γνώριζαν εκεί κατά τη διάρκεια της κατοχής και αργότερα, είπαν ότι ήταν δύσκολο ακόμη και να το σκεφτώ αυτό. Μερικοί εθνικιστές που ήταν είτε στη Θεσσαλονίκη είτε στην Αθήνα ως πρόσφυγες και πρόσφατα έφτασαν στη Νέα Ορεστιάδα, επέμειναν ότι ήμουν, επειδή βοήθησα το ΕΑΜ δίνοντάς τους όπλα. Όταν τους είπαν ότι δεν έπρεπε να μιλάνε έτσι, επειδή δεν γνώριζαν, όντας απόντες, είπαν ότι ο Αρχιεπίσκοπος από το Διδυμότειχο επισκεπτόταν το σπίτι ενός ντόπιου επιχειρηματία και εκεί έκανε τη δήλωση, ότι ο Αλέκος ο Αμερικάνος ήταν η αιτία για όλα αυτά, επειδή έδωσε στους κομμουνιστές όπλα.

Η παρέα στο καφενείο ρώτησε στη συνέχεια τον Καραστεφάνου αν με γνώριζε ως «Κουκουέ». Φοβούμενος ότι οι εθνικιστές και οι αξιωματικοί της Εθνοφρουράς που ήταν εκεί «θα του καταλόγιζαν φταίξιμο», μου είπε ο ίδιος, ότι τους είπε, πως «νόμιζε ότι ήμουν φιλο-κομμουνιστής». Εφόσον αυτό μπορεί να συμβεί στο εγγύς μέλλον, έχω μια περιγραφή της ιστορίας γραμμένη από τον ίδιο τον αφελή, την οποία σας στέλνω για τα αρχεία σας».

Συνεχίζοντας ο Γεωργιάδης εξήγησε ότι θεωρούσε όλο αυτό, μια εθνικιστική προπαγάνδα για να τους δυσφημίσει σε εκείνη την περιοχή, ώστε να μην μπορούν να παρακολουθούν τις πράξεις τους. Ταυτόχρονα, το θεωρούσε και ως δράση εναντίον τους, καθώς οι άνθρωποι του Έβρου, συμπεριλαμβανομένων των εθνικιστών, γνώριζαν τις δραστηριότητες τους εκεί και ήταν φιλικοί προς αυτόν.

Πίστευε απόλυτα, ότι η δουλειά του πρόξενου της Αδριανούπολης Καμπαλούρη, είναι αυτή που του έχει προκαλέσει πολλά προβλήματα στην Τουρκία. Τον βοηθούσε σε αυτή τη βρώμικη δουλειά ο Μητροπολίτης Ιωακείμ, του οποίου η φήμη κατά τον Γεωργιάδη, είχε  εδραιωθεί στον Έβρο ως φιλογερμανού, καθώς και ο νέος νομάρχης, Μυτιληναίος (σ.σ. Μυτιληνιός πιο σωστά), ο οποίος ήταν ηγέτης του ΕΔΕΣ και ένθερμος υποστηρικτής του Μεταξά.

*Η αναφορά για τις δραστηριότητες του Καραστεφάνου.

Ποιος ήταν ο Καραστεφάνου;

 

Ας δούμε τώρα ποιος ήταν ο Καραστεφάνου, που μετέφερε στο Γεωργιάδης τις καφενειακές συζητήσεις που είχαν γίνει στην Ορεστιάδα.

Σύμφωνα με έγγραφη αναφορά δραστηριοτήτων του ίδιου του Καραστεφάνου, που ο Γεωργιάδης την είχε επισυνάψει στην επιστολή του προς τον Έντσον ο Καραστεφάνου, τον Ιούνιο του 1945, προσλήφθηκε ως σύνδεσμος μεταξύ του Ελληνικού Προξενείου στην Αδριανούπολη και των πρακτόρων της υπηρεσίας σε Ορεστιάδα - Διδυμότειχο - Τρίγωνο.

Προσλήφθηκε από τον Έλληνα λοχαγό, Ιωάννη Δεμερτζή και υπηρέτησε μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου 1943, όταν η δράση αυτής της υπηρεσίας έγινε γνωστή στους Γερμανούς και διαλύθηκε. Στη συνέχεια προσλήφθηκε από μια νέα αμερικανική αποστολή υπό τον Γεωργιάδη. Αυτή η αποστολή είχε πάει στην Αίγυπτο στα μέσα Οκτωβρίου του ίδιου έτους, και από εκεί έφτασε στην Αδριανούπολη. Ο Καραστεφάνου υπηρέτησε ως σύνδεσμος μέχρι τον Φεβρουάριο του 1944, όταν έγινε γνωστή η δράση του στους Γερμανούς και αναγκάστηκε να καταφύγει στον ΕΛΑΣ (στον οποίο ανήκε ο αδελφός του), όπου υπηρέτησε ως ομαδάρχης.

Επειδή δεν συμφωνούσε- όπως έγραφε ο ίδιος-  με τους ηγέτες αυτού του σώματος και με την ιδεολογία τους, γιατί ήταν κομμουνιστές, και επειδή έμαθε ότι οργανωνόταν μια εθνικιστική ομάδα, απευθύνθηκε σ’ αυτήν την  ομάδα με σκοπό να συνεργαστεί μαζί τους. Αυτό έγινε γνωστό στους κομμουνιστές και μη έχοντας άλλη διέξοδο, διέφυγε στην Τουρκία. Οι Τούρκοι ήθελαν να τον επιστρέψουν στην Ελλάδα και τον κράτησαν περιορισμένο για οκτώ ημέρες. Ειδοποίησε τον Γεωργιάδη και ως αποτέλεσμα των προσπαθειών του μέσω των τουρκικών αρχών, στάλθηκε στην Αίγυπτο ως πρόσφυγας. Ζήτησε από τον Γεωργιάδη ένα πιστοποιητικό που να βεβαιώνει για τις υπηρεσίες μου, αλλά για λόγους ασφαλείας αρνήθηκε να του δώσει τέτοιο πιστοποιητικό.

Έφυγε από την Αδριανούπολη στις 24 Μαΐου και έφτασε στο Χαλέπι στις 31 Ιουλίου 1944. Στη συνέχεια, κατέληξε στην Παλαιστίνη με μια ομάδα 360 ατόμων. Από αυτούς, όλοι στρατολογήθηκαν από την ελληνική κυβέρνηση εκτός από τον Καραστεφάνου. Οι ελληνικές αρχές της Μέσης Ανατολής μπορεί να ήταν καχύποπτες σχετικά με τις σχέσεις του με τον ΕΛΑΣ.

Τελικά επιστρατεύτηκε τον Νοέμβριο του 1944, αλλά τον κράτησαν στο στρατόπεδο για μήνες ακόμη, ενώ άλλοι στάλθηκαν να ενταχθούν στις μονάδες τους. Γι' αυτό, ενημέρωσε τον Έλληνα πρόξενο στην Παλαιστίνη και του είπε την ιστορία του. Του είπε μάλιστα ότι είχε συνεργαστεί με τον Αμερικανό Γεωργιάδη στην Αδριανούπολη, ο πρόξενος σχολίασε, ότι συχνά ενημέρωνε πως ο Αμερικανός ήταν κομμουνιστής. Το ίδιο είπε και ένας Έλληνας που συνεργαζόταν με βρετανική υπηρεσία στην Παλαιστίνη. Ο Καραστεφάνου απάντησε: «Μας θεωρούσαν κομμουνιστές αφού είχαμε εκτελέσει τέτοια υπηρεσία και είχαμε κινδυνεύσει από τους Γερμανούς, τους ίδιους τους αντάρτες, τους Τούρκους και από μισθοφόρους;».

Όταν επέστρεψε στον Έβρο, άκουσε διαδόσεις  ότι ο Γεωργιάδης ήταν φίλος των κομμουνιστών και τους υποστήριζε. Πληροφορήθηκε ότι οι αναφορές προέρχονταν από βασιλικούς, που είχαν φτάσει πρόσφατα στον Έβρο. Συχνά, φοβούμενος τις ελληνικές και βρετανικές αρχές και για να καθησυχάσει τυχόν υποψίες που μπορεί να είχαν οι ανώτεροί του γι’ αυτόν, έλεγε ότι υποθέτει πως ο Αμερικάνος ήταν φίλος των κομμουνιστών.

«Καταλαβαίνοντας ότι είχα αδικήσει τον Γεωργιάδη, προσπάθησα να τον συναντήσω για να του ζητήσω συγγνώμη. Έμαθα ότι βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη και πραγματοποίησα μια συνάντηση μέσω του Αμερικανικού Προξενείου. Αυτή η κατάθεση είναι το αποτέλεσμα αυτής της συνάντησης και ελπίζω να ξεκαθαρίσει το θέμα» κατέληγε ο Καραστεφάνου.

Αυτό ήταν ένα άγνωστο περιστατικό, που το Διδυμότειχο, και ηγετικές προσωπικότητές του βρέθηκαν να κατηγορούνται για συνωμοσία με στόχο τη δολοφονία Ελληνοαμερικανού πράκτορα της OSS. Τα μόνα στοιχεία που προσκόμισε ο Γεωργιάδης στην υπηρεσία του, ήταν οι καφενειακές συζητήσεις της Ορεστιάδας.

Δεν πρέπει πάντως να λησμονείται η εθνική δράση του Μητροπολίτη Ιωακείμ Σιγάλα και το γεγονός ότι ο ΕΛΑΣ, που γνώριζε το ποιον του, πριν επιτεθεί για να ελευθερώσει το Διδυμότειχο από τους Ναζί, ζήτησε από τον Ιωακείμ να μεσολαβήσει για να παραδοθούν οι Γερμανοί ώστε να αποφευχθεί η αιματοχυσία. Ο Γερμανός διοικητής κράτησε αγέρωχη στάση και απέρριψε τη μεσολάβηση. Το αποτέλεσμα ήταν να συντριβεί η γερμανική δύναμη, κάποιοι να σκοτωθούν, άλλοι να μπορέσουν να ξεφύγουν μέσω του ποταμού Έβρου προς την Τουρκία και άλλοι να πνιγούν.

Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, από τις 28 έως τις 31 Αυγούστου 1944, οι αντάρτες συνέλαβαν 284 αιχμαλώτους και κατέλαβαν πυρομαχικά και όπλα από τις φρουρές του Διδυμοτείχου και των Φερών, 60 σιδηροδρομικά βαγόνια με τρόφιμα, τεθωρακισμένα οχήματα και 14 αυτοκίνητα.

Η ελευθερία, ήρθε δολιχοδρομώντας μέσα από δύσβατες ατραπούς και κακούς οιωνούς, για όσα θα ακολουθούσαν τα επόμενα χρόνια.

 

Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

ΠΗΓΕΣ

*Αμερικανικά Εθνικά Αρχεία (συλλογή εγγράφων Vlanton, ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ)

Οι μέρες της απελευθέρωσης του Έβρου το 1944. «Με σημαίες και με τραγούδια…».

*Ο κόσμος του Διδυμοτείχου γιορτάζει την απελευθέρωση από το Ναζιστικό ζυγό. Η μεγαλη εκδήλωση έγινε στο γήπεδο της πόλης. Εικονίζονται ο επικεφαλής του ΕΑΜ Μιχάλης Παρασχίδης και ο υπεύθυνος ασφαλείας Ανέστης Τάσιογλου.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

          Απελευθέρωση της Ελλάδας από του Ναζί, άρχισε από την νομό Έβρου, το καλοκαίρι του 1944.  Είναι γνωστό ότι το Διδυμότειχο- η πρώτη πόλη που απελευθερώθηκε με μάχη από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ- ένιωσε τον αέρα τη λευτεριάς στις 29 Αυγούστου. Ο κόσμος ξεχύθηκε στους δρόμους με σημαίες και με τραγούδια, ανύποπτος για το δράμα του εμφυλίου που θα έρχονταν λίγο αργότερα να βυθίσει τη χώρα, σε ερείπια. Μαζί με το θάνατο, το δάκρυ, την οδύνη και το μίσος.

          Πολλοί σήμερα, αγνοούν τα γεγονότα της απελευθέρωσης και την ατμόσφαιρα που επικράτησε τότε, τους πρώτους μήνες Θα επιχειρήσουμε σήμερα να αντιληφθούμε, τι επικρατούσε τότε στον Έβρο, με βάση τις πληροφορίες που ανιχνεύονται στα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ  (και στη συλλογή Vlanton). Είναι γνωστό ότι η περιοχή του νομού Έβρου, που είχε παραμείνει υπό Γερμανική κατοχή και δεν είχε παραχωρηθεί στη Βουλγαρία, βρέθηκε στο ενδιαφέρον των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, οι οποίες με αλλεπάλληλες αναφορές , ενημέρωναν την Ουάσιγκτον για τις εξελίξεις στον κρίσιμο αυτό νομό.

          Μέχρι τις 2 Σεπτεμβρίου 1944, o Bόρειος Έβρος συμπεριλαμβανομένων του Διδυμοτείχου, της Ορεστιάδας και του Πυθίου, είχαν απελευθερωθεί. Η πολιτική διοίκηση που ανέλαβαν οι δυνάμεις του ΕΑΜ λειτουργούσε στην αρχή ομαλά και αποτελεσματικά. Σύμφωνα με τον διοικητή των αντάρτικων δυνάμεων στο Διδυμότειχο, οι αντάρτες πολεμούσαν ακόμα κοντά στο Σουφλί ενάντια στη γερμανική φρουρά (εκτιμώμενη σε 200 άνδρες) και στις ενισχύσεις (500-600) που έφτασαν από την Αλεξανδρούπολη την 1η Σεπτεμβρίου.

Η πειθαρχία μεταξύ των ανταρτών έδειχνε να είναι καλή. Ήταν  ενθουσιώδεις και εκτελούσαν τα καθήκοντά τους πρόθυμα και δυναμικά. Ο νόμος και η τάξη επικρατούσαν σε κάθε γωνιά του Έβρου επειδή τα μέλη των επιτροπών, ήταν καλά οργανωμένα από τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, τόσο από ντόπιους όσο και από εισαγόμενους κομμουνιστές οργανωτές. Η πλειοψηφία του- έλεγαν οι Αμερικανοί- ήταν αντικομμουνιστική, αλλά ήταν ανοργάνωτη και όλοι φοβούνταν να αντιταχθούν ανοιχτά στα επιθετικά, καλά εκπαιδευμένα και πειθαρχημένα κομμουνιστικά στοιχεία. Αυτοί οι αντικομμουνιστές, ανέφεραν οι Αμερικανικές υπηρεσίες, έλπιζαν στην άφιξη των συμμάχων ώστε να μπορούν να εκφράσουν ανοιχτά τις απόψεις τους.

Οι ηγέτες των κομμουνιστών στον Έβρο,  γνώριζαν αυτή την αντίθεση και προωθούσαν μια έντονη προπαγανδιστική εκστρατεία, επαινώντας τον ρόλο που έπαιξαν κατά τις σκοτεινές μέρες της κατοχής, υπογραμμίζοντας μάλιστα ότι χωρίς εξωτερική βοήθεια έδιωξαν τον εχθρό από το νομό. Η προπαγάνδα που χρησιμοποίησαν οι κομμουνιστές ήταν αληθινή και ως εκ τούτου πολύ δύσκολο να αντιμετωπιστεί, παρατηρούσαν οι Αμερικανοί. Οι κομμουνιστές είχαν σημειώσει τη μεγαλύτερη πρόοδο στις οργανώσεις νεολαίας.

Τελικά ήρθαν Ρώσοι στον Έβρο και στη Βόρεια Ελλάδα, με την απελευθέρωση του 1944;

*Υποδοχή Σοβιετικών αξιωματικών στη Αλεξανδρούπολη, μετά την απελευθέρωση της πόλης από τις βουλγαρικές κατοχικές δυνάμεις, το φθινόπωρο του 1944 (Καθημερινή)

 

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

          Γύρω από τα γεγονότα της απελευθέρωσης από την Γερμανική Κατοχή, πλανάται πάντα ένα ερώτημα. Ήρθαν Ρώσοι στη Θράκη, αφού οι δυνάμεις του στρατηγού Τολμπούχιν, είχαν καταλάβει τη Βουλγαρία και ήταν εύκολο να προελάσουν και στη Βόρεια Ελλάδα;

          Είναι γνωστό ότι η απελευθέρωση με μάχες άρχισε από το Διδυμότειχο στις 29 Αυγούστου 1944, όταν έγινε η μεγάλη επίθεση των δυνάμεων το ΕΛΑΣ και η αμαχητί παράδοση της γερμανικής φρουράς των Φερών την προηγούμενη μέρα το απόγευμα.

          Οι Αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών ανέφεραν προς το Κάιρο, ότι από τις 28 έως τις 31 Αυγούστου οι αντάρτες συνέλαβαν 284 Γερμανούς αιχμαλώτους και κατέλαβαν πυρομαχικά και όπλα από τις φρουρές του Διδυμοτείχου και των Φερών και 60 σιδηροδρομικά βαγόνια τροφίμων, τεθωρακισμένα οχήματα και άλλα 14 αυτοκίνητα. Υπολογίζεται περίπου ότι οι ένοπλοι αντάρτες στον Έβρο αριθμούσαν πλέον πάνω από 25.000 άνδρες. Οι περισσότεροι ανήκαν στον λεγόμενο εφεδρικό ΕΛΑΣ  και ήταν οργανωμένοι σε ομάδες. 

*'Ενα από τα έγγραφα που αναφέρει την παρουσία Ρώσων στρατιωτικών στη Θράκη (συλλογή Vlanton)

Η Μαρία Κάλλας «Πηγή» της OSS, το 1945 στις ΗΠΑ

*Η δισέλιδη έκθεση της OSS, για τις πληροφορίες που εδωσε η Μαρία Κάλλας, όταν μετανάστευσε στις ΗΠΑ, στις 15 Οκτωβρίου του 1945.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

          

Η διεθνούς φήμης Ελληνίδα υψίφωνος Μαρία Κάλλας, υπήρξε «Πηγή» της αμερικανικής υπηρεσίας πληροφοριών OSS (Office of Strategic Services) το 1945. Η υπηρεσία αυτή κάλυπτε τον τομέα των πληροφοριών και των μυστικών επιχειρήσεων των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Δημιουργήθηκε το 1941 από τον πρόεδρο Ρούζβελτ και αντικαταστάθηκε το 1946 επί προεδρίας Τρούμαν, από την γνωστή μας CIA.

Η Μαρία Κάλλας, όπως είναι γνωστόν, εγκατέλειψε την Ελλάδα το 1945 και πήγε στις ΗΠΑ, όπου ζούσε ο πατέρας της, θέλοντας να κάνει καριέρα τραγουδίστριας της όπερας στο εξωτερικό.

Στα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ και στη συλλογή εγγράφων Vlanton, έχει διασωθεί μια έκθεση για όσα κατέθεσε για την πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα η Κάλλας, στην υπηρεσία πληροφοριών OSS, στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στην έκθεση αυτή εκτός από τα στοιχεία ταυτότητας της Κάλλας και του ονόματός της στη προμετωπίδα, η Ελληνίδα καλλιτέχνης χαρακτηρίζεται ως «Πηγή» (Source) και όχι ως «Πράκτορας» (agent). Αυτό σημαίνει ότι δεν είχε στην υπηρεσία αυτή θέση πράκτορα με αρμοδιότητες κατασκοπίας ή άλλου είδους επιχειρησιακές αρμοδιότητες, παρά μόνο την περιστασιακή παροχή κάποιων πληροφοριών, που προφανώς της ζητήθηκαν.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που καταγράφονται στο διασωθέν έγγραφο η «Πηγή» (Μαρία Κάλλας), ηλικίας 21 ετών τότε είχε γεννηθεί  στην πόλη της Νέας Υόρκης από Ελληνοαμερικανούς γονείς. Πήγε στην Ελλάδα το 1937 και διέμεινε εκεί έως την επιστροφή της στις ΗΠΑ στις 15 Οκτωβρίου 1945, με το πλοίο «M/S Gripsholm». Είχε φοιτήσει σε δημόσια σχολεία στη Νέα Υόρκη πριν πάει στην Ελλάδα, όπου σπούδασε μουσική και γλώσσα. Η «Πηγή» παράλληλα τραγουδούσε όπερα, αν και προς το παρόν ήταν άνεργη. Είναι έξυπνη- έγραψαν οι Αμερικανοί- και εμφανίστηκε συνεργάσιμη όταν έδωσε συνέντευξη στις 26 Νοεμβρίου 1945. Η «Πηγή» δεν δίστασε να δηλώσει ότι οι συμπάθειές της ήταν δεξιές.

Στην Ορεστιάδα, η παρουσίαση του βιβλίου "Η απώλεια της Ανατολικής Θράκης - Ο φοβερός Οκτώβριος του 1922"

Σε μια κατάμεστη από κόσμο αίθουσα της Βιβλιοθήκης του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Αδριανουπόλεως (Ευριπίδου 65, Νέα Ορεστιάδα) πραγματοποιήθηκε το Σάββατο ν11 Οκτωβρίου, η παρουσίαση του βιβλίου του Παντελή Στεφ. Αθανασιάδη: "Η απώλεια της ανατολικής Θράκης - Ο τρομερός Οκτώβριος του 1923".

 Κεντρικός ομιλητής ήταν ο συγγραφέας Παντελής Αθανασιάδης, ενώ συμμετείχαν και οι Γεώργιος Ρυζιώτης και Δημήτριος Κιηγμάς.

Κατά την παρουσίαση του βιβλίου φωτίστηκαν στιγμές από τις διπλωματικές κινήσεις πριν και κατά την υπογραφή συνθηκών στο Παρίσι, τη Λωζάννη, τα Μουδανιά κατά την περίοδο 1919-1923, οι οποίες οδήγησαν στην άδικη απώλεια της Ανατολικής Θράκης. Τονίστηκαν οι δύσκολες και απάνθρωπες στιγμές που έζησε ο ελληνικός πληθυσμός κατά τη διαδικασία του βίαιου  εκτοπισμού του από τα χωριά και τις πόλεις της Ανατολικής Θράκης από το 1914 (το λεγόμενο «Μαύρο Πάσχα των Θρακών») μέχρι και το 1923, με έμφαση τον στον φοβερό Οκτώβριο του 1922.

Η παρουσίαση ξεκίνησε με προλόγους των προέδρων των τριών συνδιοργανωτών Συλλόγων: του Δημητρίου Κιηγμά, προέδρου του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Αδριανουπόλεως, του Αθανασίου Λυμπερίδη, προέδρου του Συλλόγου Απογόνων Καραγατσιανών και Αδριανουπολιτών "Η Ορεστιάδα" και του Ιωάννη Σαρσάκη, προέδρου του " Ιστορικού και Πολιτιστικού Συλλόγου Διδυμοτείχου Καστροπολίτες - Γνώση και Δράση".

Μετά το πέρας της παρουσίασης του βιβλίου δόθηκε στο κοινό η δυνατότητα για ερωτήσεις προς τον συγγραφέα και ακολούθησε διάλογος.

Ορεστιάδα 11 Οκτωβρίου 2025

Αγωνιώδης έκκληση από το Διδυμότειχο προς το Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής

 *Απόσπασμα της άγνωστης έως σήμερα επιστολής του 1944

 

*Ανέκδοτη ιστορική επιστολή

από το 81 Σύνταγμα του ΕΛΑΣ

στις 6 Σεπτεμβρίου 1944.

*Πείνα στερήσεις και αθλιότης.

*Γύμνια και ανυποδησία.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

Το Διδυμότειχο, είχε την τύχη να απελευθερωθεί πολύ νωρίτερα από άλλες πόλεις, από την Γερμανική Κατοχή. Απελευθερώθηκε με επίθεση δυνάμεων της Αντίστασης στις 29 Αυγούστου 1944! Οι Γερμανοί αποχωρώντας άφησαν πίσω τους στερήσεις και αθλιότητα.

         Τα γεγονότα εκείνων των ημερών ήταν άκρως σημαντικά. Το απόγευμα της προηγούμενης μέρας 28 Αυγούστου 1944 είχαν απελευθερωθεί οι Φέρες του Έβρου, όταν οι Γερμανοί κυκλώθηκαν από πλήθος λαού πολιτών και κυρίως νεολαίας. Αντιλαμβανόμενοι το μάταιο της συνέχισης ενός αγώνα που είχε αρχίσει να χάνεται, κάποιοι παραδόθηκαν αυτοβούλως.

          Στο Διδυμότειχο όμως, όπου υπήρχε σημαντική δύναμη Γερμανών χρειάστηκε να διεξαχθεί μάχη μεταξύ των ανταρτών της Αντίστασης και των ναζιστών, που αρνήθηκαν να παραδοθούν, όταν τους πρότεινε ο μητροπολίτης Ιωακείμ (κατά κόσμον Σιγαλές) και επιτροπή προκρίτων. Στο Διδυμότειχο και τα πέριξ, υπήρχε το 81ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ με καπετάνιο τον Βαγγέλη Κασάπη- Κρίτωνα (σ.σ. το 81^ο Σύνταγμα υπήρχε και προ του πολέμου στον Έβρο και έτσι οι Ελασίτες ονόμασαν τις δυνάμεις τους 81ο Σύνταγμα Πεζικού για λόγους ιστορικούς). Οι αντάρτες κύκλωσαν την πόλη από το βράδυ της προηγούμενης μέρας.

          Οι συγκρούσεις πήραν έκταση και στην περιοχή του σιδηροδρομικού σταθμού, που βρίσκεται έξω από την πόλη.  Η μάχη κράτησε έως τη 1 μ.μ. Οι Γερμανοί που επιβίωσαν, αποπειράθηκαν να διασχίσουν τον κάμπο και να φτάσουν στο ποταμό Έβρο για να περάσουν στην Τουρκία.  Οι νεκροί και οι πνιγμένοι, υπερέβησαν τους 30.

Οι αντάρτες είχαν 4 νεκρούς και 7 ελαφρά τραυματίες. Νεκροί ήταν οι Γουρίδης Σταύρος (Μπάμπης) από την Ορεστιάδα, στρατιωτικός του 1^ου λόχου, Πολυσίδης Βαγγέλης (Βάγγος) διμοιρίτης από τους Πετράδες, Γκαρούδης Βαΐτσης εφεδροελασίτης από το Ελληνοχώρι και Μπακλαβάρας Λευτέρης από το Σουφλί.

 Τραυματίες ήταν οι Στεφάνου Χρίστος από το Σουφλί, Κόνσουλας Δημήτριος από την Κορνοφωλιά, Καρπούζας Χαράλαμπος από το Σουφλί, Δελημπαλτάς Γιώργος από το Διδυμότειχο, Τότιας Κωνσταντίνος από το Σουφλί, Σταματόπουλος Παύλος από το Χειμώνιο και  Γκίντσογλου Κώστας από το Διδυμότειχο. Η κηδεία των φονευθέντων υπήρξε πάνδημη. Αλλά και οι Γερμανοί θάφτηκαν. Οι τάφοι τους υπήρχαν σε ειδικό χώρο, δίπλα στο νεκροταφείο Διδυμοτείχου.

1943: Η μαύρη Ναζιστική Κατοχή στη Θράκη

*Ο νομάρχης Έβρου Σταύρος Ευταξίας, με Γερμανούς αξιωματικούς σε δημόσια εκδήλωση (Αρχείο Γιώργου Αγγέλη) 

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

 

Το 1943, ήταν ένας ακόμα χρόνος, που η Θράκη όπως και όλη η Ελλάδα, στέναζε κάτω από την μπότα τριών κατακτητών, Γερμανών, Ιταλών και Βουλγάρων. Ειδικότερα δύο νομοί της Θράκης (Ροδόπης και Ξάνθης) όπως και η Ανατολική Μακεδονίας, παραχωρήθηκαν από τους Γερμανούς στους συμμάχους τους Βουλγάρους, που προσπάθησαν να αλλοιώσουν ην εθνογραφική σύνθεση του πληθυσμού, εποικισμούς και άλλα βίαια μέτρα.

Κορυφαίο γεγονός του 1943  ήταν η άγρια εκτέλεση από τους αντάρτες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ του καπετάν Οδυσσέα (Γαλεάδη) Καυκάσιου καπνεργάτη από την Ξάνθη, του ταγματάρχη Γεώργιου Σταθάτου, με τρόπο ειδεχθή και παρά το γεγονός ότι ο Σταθάτος είχε συμφωνήσει να συνεργασθεί με τους αντάρτες (Λεπτομέρειες για το θάνατο του Σταθάτου μπορείτε να βρείτε στο https://sitalkisking.blogspot.com/2021/01/1943.html). Η φοβερή και βάρβαρη αυτή δολοφονία έγινε στις 23 Δεκεμβρίου 1943, στα υψώματα της Δαδιάς. Μαζί με το Σταθάτο εκτελέστηκαν με τον ίδιο τρόπο και άλλα 11 άτομα, που τελικά αποκεφαλίστηκαν και τα κεφάλια τους εκτέθηκαν στο δημόσιο δρόμο Σουφλίου- Αλεξανδρούπολης. Η σορός του αείμνηστου Σταθάτου, δεν βρέθηκε ποτέ!!!

Κατοχή 1942: Κραυγή από τον Έβρο. «Τσολάκογλου παραιτήσου»!!!

*Η πρώτη σελίδα της ανέκδοτης επιστολής του νομάρχη Σταύρου Ευταξία

 

 

*Αδημοσίευτα  στοιχεία

για  τις βουλγαρικές ωμότητες

*Ο νομάρχης Έβρου καλεί

τον πρωθυπουργό να παραιτηθεί

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

                Η Βουλγαρική κατοχή στην Θράκη και την Ανατολική Μακεδονία, από το 1941 έως το 1944, ήταν από τις χειρότερες που δοκίμασε ο πληθυσμός των άτυχων αυτών περιοχών. Ασκήθηκε κάθε είδους βαρβαρότητα, χωρίς έλεος με αντικειμενικό στόχο να αλλοιωθεί η φυσιογνωμία της περιοχής εθνογραφικά. Όπως είναι γνωστό, ο νομός Έβρου εξαιρέθηκε και παρέμεινε υπό Γερμανική κατοχή με ελληνικές πολιτικές αρχές (νομάρχης, δήμαρχοι και πρόεδροι κοινοτήτων). Σ΄ αυτό το κρίσιμο διάστημα, πρωτεύουσα του νομού  Έβρου, είχε καταστεί το Διδυμότειχο.

                Νομάρχης Έβρου είχε σταλεί από την κυβέρνηση της Αθήνας ο δημοσιογράφος Σταύρος Ευταξίας, μετά τη δολοφονία από αντάρτες του ΕΛΑΣ, το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης του προκατόχου του Ιωάννη Φραγκούλη. Οι νομάρχες, είχαν ως αποστολή μεταξύ άλλων να ενισχύουν ποικιλότροπα τον  Ελληνισμό των κατεχομένων από τους Βουλγάρους περιοχών. Έτσι είχαν επαφές, όσες μπορούσαν να έχουν στις συνθήκες της Κατοχής και να ενισχύουν τους συμπατριώτες μας. Κυρίως στη διατήρηση των ελληνικών σχολείων και στην αποφυγή της εγγραφής Ελλήνων στους καταλόγους των Βουλγάρων, με βουλγαρικά ονόματα πλέον!!! Ήταν οι λεγόμενοι περιφρονητικά «βουλγαρογραμμένοι».

                Στα έγγραφα της συλλογής Vlanton εντόπισα άγνωστες επιστολές του νομάρχη Έβρου Σταύρου Ευταξία προς τον πρωθυπουργό της συνθηκολόγησης Γεώργιο Τσολάκογλου. Προέρχονται τα έγγραφα των Αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών που ενημέρωναν την Ουάσιγκτον για την δραματική κατάσταση της Ελλάδας. Οι Αμερικανοί πράκτορες αποκαλούσαν σχεδόν σε όλες τις αναφορές τους τον στρατηγό Τσολάκογλου «Πρωθυπουργό μαριονέτα» (puppet Prime Minister).

Η συλλογή Vlanton φωτίζει πτυχές της ζωής στην Κατεχόμενη Θράκη του 1942

*Ένα από τα χαρακτηριστικά έγγραφα της συλλογής Vlanton.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

                Το Ελληνικό Λογοτεχνικό Αρχείο (ΕΛΙΑ) σε συνεργασία με το Μορφωτικό  Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας, προχώρησαν σε μια σημαντική πρωτοβουλία, που θα βοηθήσει αποφασιστικά τους ερευνητές, που ασχολούνται με την ιστορία της Γερμανικής Κατοχής στη Ελλάδα. Συγκεκριμένα ψηφιοποίησε τα χιλιάδες έγγραφα της συλλογής Vlanton και τα διαθέτει ελεύθερα στο Διαδίκτυο.

            Η συλλογή Vlanton αποτελείται από έγγραφα των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, τα οποία αφορούν την Ελλάδα κατά την περίοδο της Κατοχής και τα πρώτα χρόνια μετά την απελευθέρωση. Περιλαμβάνονται μαρτυρίες σχετικές με εγκλήματα των Ναζί, αναφορές πληροφοριοδοτών για τα σχέδια και τη δράση κομμουνιστικών και ακροδεξιών οργανώσεων και εμπιστευτικές εκτιμήσεις των Αμερικανών για τις παρεμβάσεις των Βρετανών στις πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα. Η συλλογή συγκροτήθηκε από τον ερευνητή Elias Vlanton (Ηλίας Βλαντανόπουλος) ο οποίος μελετά στις ΗΠΑ, επί τέσσερις και πλέον δεκαετίες, τα αποχαρακτηρισμένα αμερικανικά έγγραφα, που αφορούν την Ελλάδα.

            Οι επιμέρους πληροφορίες που μπορεί να αντλήσει κανείς μελετώντας τα πολύτιμα αυτά ντοκουμέντα, βοηθούν αποφασιστικά να ανασυσταθεί η ζοφερή ατμόσφαιρα της εποχής εκείνης σε όλο τον ελληνικό χώρο που είχα κατακτηθεί, είχε τεμαχιστεί και είναι διανεμηθεί σε Γερμανούς, Ιταλούς και Βουλγάρους.

            Ειδικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η περιοχή της Θράκης, δύο νομοί της οποίας, η Ξάνθη και η Ροδόπη, μαζί με νομούς της Ανατολικής Μακεδονίας είχαν παραχωρηθεί στη Βουλγαρία, ενώ ο νομός Έβρου παρέμεινε υπό την στρατιωτική διοίκηση των Γερμανών, ενώ οι πολιτικές αρχές (νομάρχης και δήμαρχοι) είχαν αφεθεί στους Έλληνες. Η περιοχή της Αλεξανδρούπολης ειδικά παραχωρήθηκε στους Βουλγάρους για να έχουν διέξοδο στο Αιγαίο. Πρωτεύουσα του νομού κατέστη το Διδυμότειχο.

Στη Θράκη των ονείρων, του 1920, με άλλη ματιά

*Τα ελληνικά στρατεύματα εισέρχονται στην Αδριανούπολη. Στιγμες ιστορικές.

 

 

Γράφει ο Παντελής Στεφ. Αθανασιάδης

 

 

                Το 1920, ήταν η χρονιά, που πήραν σάρκα και οστά τα όνειρα 500 και πλέον χρόνων, στην υποταγμένη στους Οθωμανούς Θράκη. Τα κύρια γεγονότα, που οδήγησαν στην απελευθέρωση διαδοχικά των μεγάλων πόλεων, είναι λίγο πολύ γνωστά. Άρχισαν από τις 14 Μαΐου 1920 με την απελευθέρωση της Δυτικής Θράκης και ολοκληρώθηκαν τον Ιούλιο με την απελευθέρωση της Ανατολικής Θράκης.

                Σήμερα θα επιχειρήσουμε μια διαφορετική προσέγγιση σε εκείνες τις δοξασμένες μέρες, με κάποια γεγονότα, όπως είχαν καταγραφεί από τον ελληνικό και διεθνή Τύπο και μας μεταφέρουν την ατμόσφαιρα που επικρατούσε τότε στη Θράκη, όπου οι πάντες αδημονούσαν να δουν την πατρίδα τους ελεύθερη.

Το ευτύχημα είναι ότι ο τόπος και ο πληθυσμός του, δεν ταλαιπωρήθηκαν από μακρές πολυήμερες και αιματηρές μάχες, διότι οι δύο δυνάστες του, Τούρκοι και Βούλγαροι, ως σύμμαχοι των Κεντρικών Αυτοκρατοριών της Τριπλής Συμμαχίας (Γερμανία, Αυστροουγγαρία και Ιταλία) ήταν ηττημένοι του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και δεν είχαν δυνάμεις αντιπαράθεσης στον προελαύνοντα ελληνικό στρατό. Ωστόσο υπήρξαν και περιστατικά ένοπλων συγκρούσεων, που δεν έκριναν το τελικό αποτέλεσμα ως προς τις ελληνικές απελευθερωτικές προσδοκίες. Όπως για παράδειγμα η αντίσταση που επιχείρησε από την Αδριανούπολη ο Τζαφέρ Ταγιάρ και είχε άδοξη και κωμικοτραγική κατάληξη, η αιματηρή επίθεση Τουρκοβουλγάρων κομιτατζήδων της συνεργασίας Φουάτ Μπαλκάν και Τάνε Νικολώφ στο χωριό Πετρωτά, η μάχη στη γέφυρα της Αδριανούπολης κ.λπ.

*Από την επίθεση τουρκοβούλγαρων κομιτατζήδων στο χωριό Τοκμάκιοϊ (σημερινοί Μεταξάδες) τις μέρες της Απελευθέρωσης (Εφημερίδα "Εστία")

Ας αρχίσουμε την προσέγγισή μας από το φημισμένο Καραγάτς το οποίο απελευθέρωσε στις 15 προς  16 Μαΐου 1920 η Μεραρχία Ξάνθης,  που διοικούσε ο υποστράτηγος Λεοναρδόπουλος.

Το Καραγάτς γιόρτασε την ελευθερία του με  μια σπουδαία πρωτοβουλία. Άλλαξε την ονομασία του με μια νέα ονομασία, που ανταποκρίνονταν στις ιστορικές του ρίζες. Η κίνηση αυτή επισημάνθηκε αμέσως από τον Τύπο. Κάποιες εφημερίδες έγραψαν ότι η πόλη που το όνομά της θυμίζει… ξέσχισμα του χασέ (!!!) επανέρχεται εις την ελευθερίαν με το παλαιό ωραίο της όνομα: Ορέστεια. Με αυτό το όνομα είδαν το φως της δημοσιότητας τότε διάφορες ανταποκρίσεις. Η Ορέστεια, που στη πορεία της έγινε Ορεστιάδα.