Austevoll

Berggrunnen i Austevoll høyrer til den kaledonske faldesonen og består for størstedelen av djuperuptiv. I nord, nord for ei line Matvika–Oterå på Huftarøy, er det mest granitt, i sør er det for størstedelen gabbro. I overgangen mellom dei to områda er det nord på Selbjørn ei stripe med fyllitt og glimmerskifer av kambrosilurisk alder, men sterkt omdanna i kaledonsk tid (sjå kaledonsk orogenese).

Landskapet er småkupert og skogbert. Berre på Huftarøy når det over 200 meter over havet. Høgaste topp er Loddo 244 meter over havet.

Steinevik naturreservat på vestsida av Selbjørn har til føremål å ta vare på det typiske landskapet for dei ytste kyststroka i Hordaland, med eit ope og ujamt lende med butte bergnabbar, torvmyr og lyngsletter. Dette landskapet er elles i ferd med å gro igjen. Det er sjøfuglvern, mellom anna for ein liten skarvekoloni, i Vestre og Indre Mågabøl, Myrbærholmen og Kvitingen naturreservat.

Dei største øyane er samanknytte med bruer. Der bur så å seie alle innbyggjarane. Av dei busette øyane er berre Møkster og Litlekalsøy utan fast vegtilknyting med resten av kommunen. Størst folketal har Huftarøy som med dei to tilliggande øyane Drøna og Rostøya har over halvparten av folketalet i kommunen.

Administrasjonssenteret Storebø, som ligg nord på Huftarøy, vart kommunesenter i 1964. Før dette var den gamle handels- og gjestgjevarstaden Bakholmen kommunesenter. Bekkjarvik ligg på Selbjørn.

Etter andre verdskrigen hadde Austevoll eit relativt stabilt folketal fram til midten av 1980-talet. Seinare viste det ein liten auke som vart sterkare frå siste halvdel av 1990-talet. I tiårsperioden 2007–2017 auka folketalet i kommunen med gjennomsnittleg 1,6 prosent årleg, mot 1,3 prosent i heile dåverande Hordaland.

Ifylgje definisjonen til Statistisk sentralbyrå er det tre tettstader i Austevoll. Tettstadene er til saman 3,2 km², og omfattar 3 % av arealet i kommunen.

Jordbruket i Austevoll er lite i omfang og er prega av ein gjennomsnittleg bruksstorleik på om lag halvparten av gjennomsnittet for fylket. Det vert hovudsakleg drive med saue- og storfehald.

På øyane Huftarøy og Selbjørn går den gamle nordeuropeiske sauerasen villsau i sin opphavlege genetiske form ute heile året.

Primærnæringane utgjer likevel mange av arbeidsplassane i kommunen grunna den omfattande fiskeriverksemda. Austevoll er den klart viktigaste fiskerikommunen i tidlegare Hordaland, rekna både etter sysselsetjing og fangstmengde. Berre ein mindre del av fangsten blir ilandført i kommunen. Også i landsmålestokk er fiskerinæringa i kommunen betydeleg. Austevoll har til dømes Noregs største ringnotflåte med om lag 25 store farty. Det vert også drive fiskeoppdrett i stor målestokk i kommunen.

Austevoll har tre store offshorereiarlag med DOF Rederi som det største, ved sida av North Sea Shipping og Shipman som også er store.

Industrien inkludert byggje- og anleggsverksemd, kraft- og vassforsyning omfattar rundt ein femtedel av arbeidsplassane i kommunen. Industrien er heilt dominert av næringsmiddelindustri (i fyrste rekkje fiskeforedling) og verkstadindustri. Innanfor fiskeforedlinga er Austevoll Seafood ASA største føretak. Det driv også med fiskeoppdrett og har dessutan verksemd i andre store fiskerinasjonar som Peru og Chile. Tekstilindustrien, i all hovudsak reparasjon og produksjon av garn og nøter, utgjer resten av industrinæringa i Austevoll.

Av dei busette yrkestakarane i kommunen har om lag ein tiandedel arbeid utanfor kommunen, flest i Bergen, men og i kommunar i Sunnhordland, i Fusa, Samnanger og Bjørnafjorden.

Austevoll vert kvart år vitja av mange frå inn- og utland, og reiselivet i Austevoll har hatt ei god utvikling. Det finst overnattingstilbod av ulik art på fleire av øyane, flest i sør. Bekkjarvik er den største gjestehamna, og Bekkjarvik Gjestgiveri har ein meir enn 300 år gamal, kontinuerleg drift. Kommunen har dei siste åra fått ei rekkje mindre utleigehytter.

Austevoll kommune kjøpte i 2005 Marstein fyr frå Kystverket, og ei stifting har blant anna utvikla fyret og holmen til eit reisemål.

Austevoll har hurtigbåtsamband med Bergen og Sunnhordland. Det er ferjesamband frå Hufthamar (Huftarøy) til Krokeide i Fana (fylkesveg 546) og fra Husavik (Huftarøy) til Sandvikvåg (E 39) på Stord. Det er hurtigbåtsamband til øyane Møkster, Litlakalsøy, Hevrøy (fritidsbustadøy), Sandtorv (fritidsbustadøy) og Lunnøy. Denne båten går både frå Hufthamar og frå Bekkjarvik.

Austevoll har med sine mange øyar hatt trong for å byggja bruer for å knyta kommunen saman. Kommunen har arbeidd med dette sidan 1950–1960-talet gjennom eit kommunalt selskap, Austevoll bruselskap AS. I 2007 vart dette arbeidet sluttført. Dei store bruprosjekta var:

• Selbjørnsbrua mellom Huftarøy og Selbjørn (1980)
• Stolmabrua mellom Selbjørn og Stolmen (1998)
• Bakkasundsbrua mellom Hundvåkøy og Storekalsøy (1999)
• Austevollsbrua mellom Huftarøy og Hundvåkøy (2007)

Austevoll vidaregåande skule / Austevoll maritime fagskule på Storebø (tidlegare Fiskarfagskulen i Austevoll) tilhøyrande Hordaland fylkeskommune vart bygd i 1978 og fekk ei større utviding i 2010. På Storebø ligg og Forskningsstasjonen Austevoll under Havforskningsinstituttet. Innseglingsfyret Marstein ligg på ei av småøyane i Krossfjorden ved det sørlege innløpet til Bergen.

Austevoll høyrer til Vest politidistrikt, Hordaland tingrett og Gulating lagmannsrett.

Kommunen er med i det interkommunale selskapet Region Sunnhordland (tidlegare Samarbeidsrådet for Sunnhordland) saman med Bømlo, Etne, Fitjar, Kvinnherad, Stord, Sveio og Tysnes.

Austevoll kommune svarar til soknet Austevoll i Fana prosti (Bjørgvin bispedømme) i Den norske kirke.

Mot slutten av 1800-tallet høyrde Austevoll til Nordhordland fogderi i Søndre Bergenhus amt.

Hundvåko var frå 1600-talet ein kyrkjestad i Austevoll og hadde frå 1600-tallet til 1891 hovudkyrkja i soknet. Før 1600-talet var kyrkja på øya Sandtorv, og i 1891 stod ny hovudkyrkje ferdig på Storebø. Kyrkjer finst også i Bekkjarvik og på Stolmen.

På Stolmen og fleire av dei andre ytre øyane er det gjort funn som viser at området vart busett kort etter at landet vart isfritt for rundt 10 000 år sidan. Like ved Fylkesveg 546 og ferjekaia på Hufthamar ligg Hufthamartunet, der det eldste huset er ei røykstove frå 1600-talet.

I den gamle handelsstaden Bekkjarvik ved Fylkesveg 546 ligg Bekkjarvik Gjestgiveri med røter tilbake til 1600-talet. Der ligg og kulturminnet Nothengja som eit viktig symbol på fiskerinæringa i kommunen. Nothengja er ein stor trebygning som blei reist for å tørke bomullsnøter. Det er i dag også ein kulturarena med scene.

På øya Stolmen ligg Kvalvåg, ein gamal handelsstad med bevilling frå 1731.

Marsteinen er lokalavis for kommunen og kjem ut ein gong i veka. Avisa vert redigert frå Storebø, og redaksjonsspråket er nynorsk.

Kommunevåpenet (godkjent i 1984) har fire sølvfarga sild på skrå oppover mot ein blå bakgrunn og viser til dei rike fiskeritradisjonane i kommunen. Kommunevåpenet er teikna av John Digernes frå Haugesund.

Namnet Austevoll er eigentleg eit gardsnamn frå øya Hundvåko og kjem av aust og voll, som mest truleg kjem av at garden ligg aust på øya.

• Vestland
• Noregs geografi

• Austevoll kommune sine nettsider
• Statistisk sentralbyrå: Kommunefakta Austevoll

• Tufteland, Johan m.fl. (1978, 1986). Austevoll og Austevollssoga (Kultursoge), 2 bind, Austevoll herad
• Fett, Per (1968): Austevoll prestegjeld og Åsane prestegjeld, bind 6 i Førhistoriske minne i Midhordland, Historisk Museum ved Universitetet i Bergen
• Tufteland, Johan (1978–91). Austevoll : gard og ætt, 3 bind, Austevoll herad