To, co zostaje na zawsze

Styczeń jak zawsze przyszedł hucznie, głośny od fajerwerków, śmiechu, głośnych odliczeń, życzeń.... Wpadł przez otwarte okna niczym zimny powiew.

Jednak gdy nastał poranek Nowego Roku, gdy sylwestrowy gwar wreszcie opadł, Pan Styczeń powoli milknie, spowalnia, odnajduje swój prawdziwy, trochę zamyślony rytm. Dla Małej Dziewczynki to zawsze czas pełen wspomnień. Jak bowiem  wiadomo, był to miesiąc jej Dziadków. Oboje w tym miesiącu świętowali swoje urodziny, imieniny. No i jeszcze ten Dzień Babci i Dziadka...

Wspomnienia

Odwiedzaj swoje wspomnienia,

Uszyj dla niech płócienne pokrowce.

Odsłoń okna i otwórz powietrze.

Bądź dla nich serdeczny i nigdy

nie daj im poznać po sobie.

To są twoje wspomnienia.

Myśl o tym, kiedy płyniesz

w sargassowym morzu pamięci

i trawa morska zarasta ci usta.

To są twoje wspomnienia, których

nie zapomnisz aż do końca życia.

Zagajewski Adam

Tego roku wspomnienia nie czekały, aż Mała Dziewczynka otworzy ich szufladę. Same wysunęły się na światło, jakby wiedziały, że są jej potrzebne bardziej niż kiedykolwiek.

Najpierw pojawił się więc zapach, otulając ją niczym ciepły szal.

Babcia pachniała zawsze swoją ulubioną Panią Walewską i nieodłącznym kremem  Nivea.

W jej kuchni unosił się zapach, rosołu, pieczonego mięsa, drożdżowego ciasta, maślanych bułeczek które parowały jakby były jeszcze ciepłe od jej serca....

A kiedy przez drzwi wchodził Dziadek, dom pachniał także jego wodą kolońską, koperkiem,  ziemniakami, kapustą lub kalafiorem, jabłkami, truskawkami,  które przynosił w wiklinowym koszu z działki. Nie zapominał też o pachnących kwiatach dla Babci, zwłaszcza tych różowych różach.

Ten dom pachniał latem, bezpieczeństwem, spokojem, miłością... Te zapachy Mała Dziewczynka od lat niesie w sobie jak najcenniejsze i najpiękniejsze na świecie. I u niej od zawsze pachnie krem Nivea, a ostatnio podarowana jej przez Mamę Pani Walewska.

Za zapachem przychodził dźwięk. Taki trochę cichy, jakby wspomnienia nie chciały wyrywać Małej Dziewczynki z zamyślenia, zanurzenia w zapachach. Dźwięki po chwili były już jednak wyraźne, rozpoznawalne. Pierwszy to szum pracującej Frani i dzwonek tak rzadkiego wówczas telefonu.

Kroki Dziadka na ganku, brzęk kluczy w kieszeni, otwieranie kramy garażowej, warkot jego samochodu, pogwizdywanie, szuranie laczkami w domu i to najważniejsze: „Już jestem”.

Babcia delikatnie stukała naczyniami w kuchni, włączała radio, które tak lubiła słuchać. Babcia lubiła śpiewać. Śpiewała niezbyt głośno, jakby piosenka przeznaczona była tylko dla domowników. A popołudniu przy pobrzękiwaniu drutów Babcia snuła opowieści. Opowieści te prawdziwe, ale i trochę przez nią ubarwione, zaczarowane. Ale w uszach Małej Dziewczynki nadal jeszcze brzmi wołanie Babci przed obiadem lub kolacją, gdy wychlała się przez okno i wołała: "Do domu..."

Niezmiennie pojawiał się odgłos pociągów. Najpierw ten dobrze znany stukot kół i ciężkie westchnienia parowozu, którym dawno temu  jeździła Małą Dziewczynka do Małego Miasteczka. Rytmiczne „tak–tak” przeplatające się z sykiem pary, jakby pociąg też cieszył się, że wiezie ją do Babci i Dziadka. A potem był ten drugi, ten słyszany z kuchennego okna Dziadków. W oddali słuchać było przede wszystkim częste głośne gwizdy pociągów. Do tej pory Mała Dziewczynka uważa, że w okolicach Małego Miasteczka te pogwizdywania są najgłośniejsze.

Na końcu za zapachem i dźwiękiem zawsze przychodziły obrazy.

Najpierw nieśmiałe, jakby malowane akwarelą, potem wyraźniejsze, nabierające barw i kształtów.

Pierwszy, to obraz Babci i Dziadka na peronie dworca Małego Miasteczka, jakby całe życie czekali tylko na ten jeden pociąg z którego wysiądzie także Małą Dziewczynka.

Wspomnienia różnie płyną

nie bacząc na nasze oczekiwania

mieszają dźwięki zapachy i kolory

a może inna jest kolejność tylko my nie wiemy

falami łez i uśmiechów zalewają drogi istnienia

wdzierają się do mózgu mimo braku zaproszenia

łamią serce albo je leczą zupełnie za darmo

nieuporządkowane natarczywe i wytrwałe drążą bruzdy i szczeliny

zmuszają do przystanku niecierpliwych przechodniów 

potrafią przycupnąć na zakrętach i rozstajach

albo ukryć się pod starą deską i na popękanych szybach

kocham je miłością trudną i stałą

przytulam ostre krawędzie i wygładzam je o swoje zwyczajne życie…

Basia Wójcik

Potem przyfruwał obraz mieszkania Dziadków.

Kuchnia z piecem pod którym Babcia rozpalała ogień. Pokoje z kaflowymi piecami, o które dbał Dziadek. No i przedpokój z dużym lustrem i czerwonym telefonem. Duży pokój z owalnym stołem, na którym leżał biały koronkowy obrus, który Babcia najpierw wygładzała dłonią, choć i tak leżał równo. Potem stawiała na nim wazon ze świeżymi kwiatami. Do tego pokoju Mała Dziewczynka wchodziła rzadko. Dopiero jak pojawił się telewizor zaglądała tam częściej. Przede wszystkim w mieszkaniu bawiła się z bratem w małym pokoju wujka, a najchętniej na balkonie, gdzie królowały babcine pelargonie.

Pojawiała się też działka Dziadków, z gankiem, altanką i stołem również przykrytym obrusem. Na stole Babcia kładła talerz maślanych bułeczek, czy też czasem biszkopt z galaretką, zwłaszcza gdy Mała Dziewczynka jeszcze w lipcu obchodziła swoje imieniny. Ale Działka to przede wszystkim praca. Dlatego Mała Dziewczynka widzi Dziadka w kapeluszu wykopującego młode ziemniaczki lub Babcię z haczką, która walczyła z chwastami. Widzi także samą siebie, gdy pomagała zbierać porzeczki, najchętniej te czerwone, bo szybko zapełniały wiaderko. Zdecydowanie wolała to bardziej niż zbieranie do słoiczka stonki.  Najwyraźniej widać jednak jak razem z Babcią siedzi przy stole i obierają zielony groszek. który w przypadku Małej Dziewczynki tylko w połowie trafiał do miseczki. Reszta bowiem była pałaszowana z apetytem. 

Oczywiście nie można zapoznać o widoku Naszej Dróżki. Tak ją nazywała Babcia.  Dróżka najpierw prowadziła powoli pod górę, między polami, które miejscami były wyższe niż Babcia. Szło się niczym w niecce, dookoła na wysokości oczu tylko maki, chabry, kłosy zbóż... Na szczycie czekał widok rozległej przestrzeni. W dole sunęły i pogwizdywały pociągi.

Ta dróżka została w pamięci na zawsze. Mała Dziewczynka za każdym razem, gdy jest w Małym Miasteczku wędruje nią, wspomina i zachwyca się nadal widokami

Chwila

Idę sto­kiem pa­gór­ka za­zie­le­nio­ne­go.

Tra­wa, kwia­tusz­ki w tra­wie

jak na ob­raz­ku dla dzie­ci.

Nie­bo za­mglo­ne, już błę­kit­nie­ją­ce.

Wi­dok na inne wzgó­rza roz­le­ga się w ci­szy.

Jak­by tu­taj nie było żad­nych kam­brów, sy­lu­rów,

skał war­czą­cych na sie­bie,

wy­pię­trzo­nych ot­chła­ni,

żad­nych nocy w pło­mie­niach

i dni w kłę­bach ciem­no­ści.

Jak­by nie prze­su­wa­ły się tędy ni­zi­ny

w go­rącz­ko­wych ma­li­gnach,

lo­do­wa­tych dresz­czach.

Jak­by tyl­ko gdzie in­dziej bu­rzy­ły się mo­rza

i roz­ry­wa­ły brze­gi ho­ry­zon­tów.

Jest dzie­wią­ta trzy­dzie­ści cza­su lo­kal­ne­go.

Wszyst­ko na swo­im miej­scu i w układ­nej zgo­dzie.

W do­lin­ce po­tok mały jako po­tok mały.

Ścież­ka w po­sta­ci ścież­ki od za­wsze do za­wsze.

Las pod po­zo­rem lasu na wie­ki wie­ków i amen,

a w gó­rze pta­ki w lo­cie w roli pta­ków w lo­cie.

Jak okiem się­gnąć, pa­nu­je tu chwi­la.

Jed­na z tych ziem­skich chwil

pro­szo­nych, żeby trwa­ły.

Wisława Szymborska

Wspomnienia pozostają z Małą Dziewczynką jeszcze przez jakiś czas. To one prowadzą ją przez czas, przypominając, że to, co najcenniejsze, zostaje w nas na zawsze.

Po chwili do drzwi puka codzienność. Wspomnienia na pożegnanie jeszcze raz uśmiechają się i wracają do swojej szuflady. Ciekawe na jak długo?

Mały liść, wielki smak

To już moja 400 opowieść. Będzie ona jednak zwykła, z roślinnego cyklu.  

Dzisiaj o przyprawie, która jest znana od wieków i chociaż została wymieniona nawet w Inwokacji, to  nadal wciąż jest rzadko używana w naszej kuchni. A może się mylę?

A przecież ta niepozorna roślina, która czasem rośnie skromnie na uboczu za lubczykiem lub melisą, jakby nie chciała się narzucać. Jednak ma w sobie wielką siłę, zaklętą w drobnych listkach.

Litwo, Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie;

Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie,

Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie

Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie.

Panno święta, co Jasnej bronisz Częstochowy

I w Ostrej świecisz Bramie! Ty, co gród zamkowy

Nowogródzki ochraniasz z jego wiernym ludem!

Jak mnie dziecko do zdrowia powróciłaś cudem

(— Gdy od płaczącej matki, pod Twoją opiekę

Ofiarowany martwą podniosłem powiekę;

I zaraz mogłem pieszo, do Twych świątyń progu

Iść za wrócone życie podziękować Bogu —)

Tak nas powrócisz cudem na Ojczyzny łono!...

Tymczasem, przenoś moją duszę utęsknioną

Do tych pagórków leśnych, do tych łąk zielonych,

Szeroko nad błękitnym Niemnem rozciągnionych;

Do tych pól malowanych zbożem rozmaitem,

Wyzłacanych pszenicą, posrebrzanych żytem;

Gdzie bursztynowy świerzop, gryka jak śnieg biała,

Gdzie panieńskim rumieńcem dzięcielina pała,

A wszystko przepasane jakby wstęgą, miedzą

Zieloną, na niej zrzadka ciche grusze siedzą.

Dzięcielina czyli po prostu cząber.

Naturalnym środowiskiem występowania cząbru ogrodowego są kraje rejonu Morza Śródziemnego i Azji Zachodniej.

Zioło to znano już w starożytnym Egipcie, gdzie stosowano cząber do konserwacji pożywienia i aromatyzowania win. Starożytni Grecy zachwycali się jego miłosnym aromatem – cząber uznawany był za afrodyzjak, wg legendy uprawiali go sami bogowie Olimpijscy, by dodać smaku swoim potrawom.

W starożytnym Rzymie gałązki cząbru były częścią składową wieńców laurowych, które były symbolem zwycięstwa.

Zanim na kontynent europejski trafiły zamorskie przyprawy korzenne, cząber uchodził za jedno z najbardziej intensywnych w smaku ziół dodawanych do potraw.

Tak dzisiaj opowieść o cząbrze.

Inne nazwy tej rośliny to: cząberek, pieprzyk, ziele fasolowe, satureja (od nazwy łacińskiej) i oczywiście dzięcielina.

Cząber znany był starożytnym Rzymianom i Grekom. Stosowano go nie tylko w kuchni, ale też w medycynie. Hipokrates i Dioskurides zalecali cząber w chorobach pęcherza moczowego i żołądka oraz w przypadku zapalenia płuc.

Zioło to znano już w starożytnym Egipcie, gdzie stosowano go do konserwacji pożywienia i aromatyzowania win.

Starożytni Grecy uznawali cząber za afrodyzjak. A wg legendy uprawiali go sami bogowie Olimpijscy, by dodać smaku swoim potrawom.

Do Europy północnej przeniosły go legiony rzymskie.

Cząber szybko rozprzestrzenił się do Europy Środkowej i Zachodniej, stając się jedną z ulubionych przypraw kuchni polskiej, niemieckiej i francuskiej.

W średniowieczu był nieodzownym elementem przyklasztornych ogrodów zielnych. Mnisi cenili cząber ogrodowy jako roślinę ułatwiającą strawność tłustych mięs, a także naturalny środek wspierający walkę z przeziębieniem. Marcin z Urzędowa pisał, że: „cząber jest pospolite ziele, że je też w serzech jedzą w Polszcze". Wspomina go też Syreniusz. Ongiś wierzono w jego magiczną moc, jak również w to, że spożywanie cząbru pobudza do podejmowania szlachetnych czynów. Wchodził w skład tzw. afrodyzjaku. Był wówczas zarówno rośliną leczniczą, jak i przyprawową.

Według nauk św. Hildegardy, spożywany na surowo, wzmacniał serce i żołądek, pomagał na melancholię oraz poprawiał wzrok.

Ostra Brama

Modlitw ludzkich macierzanko wonna,

Gorzki cząbrze, woni serc najprostszych ,

Przeciw złu – najhartowniejsze ostrze,

Przeciw wrogom – Wieżo Obronna.

O, Najświętsza Panno Ciemnolica,

Zasłuchana w powszednie modlitwy,

W ich treść prostą, codzienną, pilną

Odgrodzona od ziemi – księżycem,

Gdzie jest napis : Dzięki Ci za Wilno.

Matko…

Matko Polski i Litwy

Krystyna Krahelska

Jego nazwa łacińska "satureja"oznacza pełny, obfity, nasycony, co bardzo trafnie sugeruje, do jakich potraw warto go dodawać.

W języku niemieckim nazywany jest Bohnenkraut – ziele fasolowe – ponieważ łagodzi skutki spożycia roślin strączkowych. Cząber zawiera bowiem wysokie ilości olejków eterycznych, które korzystnie wpływają na trawienie i pracę jelit.

Cząber zawiera właśnie przede wszystkimolejki eteryczne. W jego składzie można także znaleźć garbniki, flawonoidy, witaminę C oraz sole mineralne (m.in. wapń, magnez, żelazo).

Zawarte w nim substancje działają przeciwzapalnie, antyseptycznie, wiatropędnie i przeciwbiegunkowo. Ziela cząbru używa się jako składnika mieszanek ziołowych pobudzających wydzielanie soków żołądkowych i przeciwskurczowych. Stosuje się je przy braku apetytu, niestrawnościach, bólach brzucha, biegunkach i wzdęciach. Zewnętrznie ziela cząbru używa się jako dodatku do kąpieli, zwłaszcza małych dzieci, przy stanach zapalnych skóry. Zaleca się picie naparu z ziela cząbru. Jest on bowiem skutecznym środkiem przeciwrobaczym, działa także wykrztuśnie.

Jednak cząber ogrodowy ma współcześnie większe znaczenie w sztuce kulinarnej niż w medycznej.

Właśnie w kuchni pokazuje swoje najważniejsze oblicze – ostre, pikantne, gorzkie, zdecydowane. Jest on świetną przyprawą wykorzystywaną podczas przyrządzania ciężkostrawnych posiłków. Ponieważ ma specyficzny smak, to nadaje potrawom wyrazistości. . Najczęściej dodaje się go właśnie do roślin strączkowych, stąd jego dawna nazwa „fasolowe ziele”. Jest nieodłącznym składnikiem fasolówki i grochówki. Warto go też dodać do ciecierzycy i soczewicy. Nadaje ciekawy aromat zupom o mało wyraźnym zapachu, takim jak krupnik lub ziemniaczana. Dobrze komponuje się też z pomidorami, ziemniakami... Dodawany jest do tłustych mięs i ryb, gęstych sosów i farszy. Wchodzi w skład ziół prowansalskich, czubrycy zielonej i pieprzu ziołowego. Bez cząbru strączki bywają ciężkie, a potrawy... po prostu nudne. Z cząbrem wszystko nabiera głębi...

Cząber może zastąpić w kuchni dietetycznej sól i pieprz.

Dodanie go do marynat, kiszonek czy mięs przedłuża ich trwałość i chroni przed rozwojem drobnoustrojów.

W kosmetyce cząber znalazł także swoją niszę jako środek do pielęgnacji i dezynfekcji skóry tłustej lub trądzikowej.

Co jeszcze potrafi ta niepozorna przyprawa?

Można dodać go do kąpieli dla dzieci, gdy ich skóra potrzebuje ukojenia – albo po prostu, by zapach ogrodu przeniósł się do łazienki i ukołysał do snu. Zawarte w cząbrze terpeny wykazują delikatne działanie uspokajające, pomagają rozładować napięcie i poprawić jakość snu.

...

Śpiąca nocka, śpiąca,

Gwiazdy z nieba strąca

Tuż przed wschodem słońca.

Szuka miejsca do snu

Pod filarem mostu

W cienistym zaroślu.

Gdzie ciemno i mrocznie

Tam nocka odpocznie

Gdy się słońce schowa,

Obudzi ją sowa,

Znów będzie wędrować.

Dylu, dylu, na badylu,

Śpij biedronko, śpij motylu.

Śpij lebiodo i cząbrze,

Nocko snów im nie skąpże.

Ześlij baśnie i dziwy

Dla ostu i dla pokrzywy.

Niech się w całym ogrodzie

Rozsiądzie sen dobrodziej.

Przyszły liski do kołyski,

Miały bardzo senne pyski,

Senne łapki, senne nosy

I ziewały wniebogłosy

Aaaa Aaa____Aaaa Aa

Niech już śpi dziewczynka mała,

Niech już zaśnie, nie kaprysi.

Darujemy jej sen lisi,

Mocny, smaczny i głęboki,

Cichy jak te lisie kroki.

Jest w nim pięknych rzeczy wiele:

Zapach trawy, listek rdzawy,

Piasku szelest, głosy pszczele,

Nad polami księżyc blady

I na śniegu drobne ślady…

Joanna Papuzińska

To zioło naszych babć, to skarb dawnych spiżarni... To smak tradycji zamknięty w niepozornym liściu. Prosty, a jakże wyrazisty...

Może warto zaskoczyć czasem swoich gości wyjątkowym aromatem serwowanych dań?  Szczypta cząbru potrafi przemienić prostą potrawę w aromatyczną i rozgrzewającą, która pachnie domem i tradycją.

Dziś, w świecie pełnym sztucznych dodatków i szybkich rozwiązań, warto wrócić do tego, co sprawdzone i prawdziwe.

Na brzegu styczniowego poranka

Stary Rok wyszedł. Zamknął za sobą drzwi cicho, niemal niepostrzeżenie. Wszyscy bowiem z nadzieją wypatrywali już tego, który nadchodził. Nikt więc nie zwracał już na niego uwagi. Zabrał swoje ciężkie walizki pełne radości i łez, spokoju i zamętu, słów wypowiedzianych i tych przemilczanych. Był już naprawdę zmęczony. Jak każdego jednak Sylwestra zostawił za sobą kawałek przytrzaśniętego drzwiami płaszcza, niczym wspomnienie tego, co minęło. Zawsze mu wówczas za to dziękuję, bo nie wierzę, że robi to przez przypadek. Staruszek Czas dobrze wie, że trudno mi jest żegnać przeszłość, chociaż nie zawsze jest ona kolorowa. Z kawałków tych płaszczy mogłabym już uszyć jeden porządny, ale niestety jak powszechnie wiadomo mam dwie lewe ręce...

ZAPROSZENIE

Rozlewam ciszę do kubków poranka

delikatny aromat

błądzi pod sufitem serca

ustawiam w rzędzie moje oczekiwanie

na ciebie

i na ciebie

i jeszcze na ciebie

serce rozrasta się do rozmiarów olbrzyma

wypchane czekaniem

wspomnieniami

pragnieniem

wdycha aromat miłości ukrytej

w każdym opuszczonym kąciku

stuk stuk

wejdź proszę

rozsiądź się wygodnie

wybierz kubeczek

ten który zechcesz

miłość sama dokona wyboru

Gdy tylko Stary Rok zatrzasnął za sobą drzwi, przez otwarte okno (zawsze je otwieram o północy) zajrzał Nowy Rok. Rozejrzał się, wskoczył na parapet i po chwili znalazł się w moim mieszkanku. Jeszcze nieśmiały, trochę zagubiony... Jak każdy gość, który nie wie, jak zachować się w nowym miejscu.  Trochę niepewnie postawił pierwszy krok. Spojrzał na mnie z ciekawością, jak na kogoś, kogo dopiero trzeba poznać. I ja patrzyłam z zainteresowaniem, nadzieją...

Chłopaczek nie miał przy sobie dużego bagażu. W małej walizeczce można znaleźć tylko marzenia, obietnice, zagadki...

Wierzę, że właśnie dla mnie przyniósł jednak ciszę poranka, odrobinę nieśmiałego światła...  Dla mnie to najważniejsze w tych pierwszych, styczniowych dniach. Wszyscy bowiem witają Nowy Rok hucznie. A ja nigdy nie lubiłam Sylwestra. Czekanie do północy, gdy oczy same się zamykają, zawsze sprawia, że pierwszy stycznia mam zwykle stracony. Ratuje go tylko Koncert Noworoczny z Wiednia i kilka chwil ciszy o poranku. Bo pierwszego stycznia o poranku jest wyjątkowo cicho. Miasto śpi jeszcze po nieprzespanej nocy.

Na dachach biały śnieg, na ulicy ciapa. Radio cicho mruczy, jakby bało się zakłócić spokój świtu. Winda szumi leniwie, po klatce schodowej niosą się pojedyncze, senne głosy. W dole jadą pociągi... Pod delikatnym woalem poranka kryje się świat, jeszcze senny, jeszcze cichy.

Patrzę na ten świat w dole, kubek z gorącą herbatą grzeje mi ręce.

Odwracam głowę i spoglądam ponownie na mojego gościa. I on patrzy na mnie wyczekująco, jakby pytał, czy może tu zostać, czy znajdę dla niego miejsce między tym, co było, a tym, co dopiero się wydarzy.

Po chwili zastanowienia uśmiechnęłam się do niego i zrobiłam mu miejsce. Takie jeszcze niewielkie. Nowy Rok jakby odetchnął z ulgą. Usiadł nieśmiało na brzegu mojego poranka, taki jeszcze cichy, niewinny...

I szepnął:

— Zaczynajmy powoli. Nie musisz się spieszyć.

Od dawna już nie zaczynam Nowego Roku od rewolucji. Nie robię już wielkich postanowień. Chcę po prostu czasem przestać ciągle „musieć”, spojrzeć w niebo, dookoła, ale i pod nogi. Tam przecież Mała Dziewczynka, potrafi znaleźć drobne skarby.

OPOWIEŚĆ O ZNALEZIENIU PERŁY

Znalazłam perłę

choć nie wiedziałam

że jej szukam

nic nie wskazywało drogi

trafiłam przypadkiem

leżała przysypana brudem świata

nawet nie wiedziałam

że nie ma blasku

nie wiedziałam też

że odarto ją ze wszystkiego

znalazłam ją

jak inni los szczęśliwy

przygarnęłam

nie mając pojęcia

o jej prawdziwej wartości

jestem bogata

dzięki tym co wyrzucili perłę

na składowisko niepotrzebnych rupieci

wystarczył jeden ruch serca

by zaczęła żyć nowym życiem

teraz ogrzewam ją myślami

niczym oddechem każdego dnia

bo perły żyją tylko wtedy

gdy są zanurzone w miłości

jestem bogata

nie mówię nikomu

gdzie ukrywam szkatułkę

z drogocennym klejnotem.

I chyba właśnie o to chodzi, aby częściej je zauważać. Te maleńkie drobiazgi, chwile, które nie domagają się głośno naszej uwagi. Jednak składają się na coś ważnego, istotnego w naszym życiu. Bez nich byłoby tak pusto.

To one wypełniają moje dni miękkością, przywracają oddech, przypominają, że nie wszystko trzeba osiągać, zdobywać, udowadniać... Czasem wystarczy tak po prostu być. Czy to z kubkiem gorącej herbaty patrzeć przez okno, tylko z własnymi myślami, które wreszcie nie gonią. A może na spacerze pozwolić sobie na zwolnienie kroku i dostrzeżenie czegoś, co zazwyczaj mijam -  błyszczący kamyk, ciekawy liść, odbicie słońca w kałuży. Zawsze jednak zauważam leżące na mojej drodze pieniądze:))) Ale nie o tym dzisiaj.

I może właśnie na tym polega moja mała, prywatna noworoczna "rewolucja". Bo może największą zmianą jest pozwolić sobie na brak dużych zmian. Po prostu na byciu tu, gdzie jestem. Na byciu sobą, to nic że czasem zbyt konkretną, ale i trochę pogubioną... Jednak obecną tu i teraz. Tą Małą Dziewczynką jest we mnie, która wciąż potrafi się zachwycać, znaleźć skarb tam, gdzie inni go nie zauważają.

Nowy Rok patrzy na mnie z łagodnością, jakby chciał powiedzieć, że wszystko, co naprawdę ważne i tak mnie znajdzie. Niczego nie muszę łapać na siłę, czy też wyznaczać sobie ambitnych celów.

Wiem, że ten mały chłopaczek mnie rozumie bez zbędnych słów. Chociaż dopiero przyszedł, to dobrze już wie, że moje tempo bywa zmienne, czasem chaotyczne, czasem zadziwiająco spokojne. Czuje moje wahania, moje ciche pragnienia i te wszystkie niepewności, które potrafią schować się głęboko pod uśmiechem.

- Idź swoim tempem, niczego nie musisz udowadniać.

Uśmiecham się na te słowa.

Więc kiedy tak siedzimy razem, czuję, że między nami rodzi się umowa. On obiecuje dawać mi czas. Ja obiecuję go nie marnować.

Więc pozwalam mu zostać. Robię mu więcej miejsca nie tylko dzisiaj, ale również w kolejnych dniach, tygodniach, miesiącach. W moim życiu.... Niech rozgości się powoli. Bez pośpiechu, bez huku fajerwerków.

Nowy Rok siedzi obok mnie, jeszcze trochę nieśmiały, ale już pewny, że znalazł tutaj miejsce. Wie, że nie oczekuję od niego cudów, że wystarczy mi jego spokojna obecność.

W końcu odkładam pusty kubek i spoglądam uważniej na mojego gościa. Kiwa mi głową z uśmiechem.

- Damy radę - mówi

A ja…?  Ja postaram się w tym wszystkim po prostu być. Słuchać bardziej niż planować, patrzeć częściej niż oceniać, oddychać głębiej niż gonić. Bo może właśnie życie polega też na zwykłych, szarych dniach, które dopiero z perspektywy czasu okazują się niezwykłe.

MILCZENIE

Rozumiemy się bez słów

w milczeniu wymieniamy spostrzeżenia

obiecujemy sobie wzajemną troskę

te obietnice pozwalają nam się rodzić na nowo

w rozczuleniu żegnamy się jesienią

by z radością witać się znów wiosną

kwiaty z mojego ogrodu

kwiaty z mojego życia...

wiersze Basia Wójcik

Przez chwilę patrzymy więc razem przez okno na budzący się biały świat, jeszcze cichy, niepewny...

I choć przede mną dwanaście zupełnie nowych miesięcy, nie czuję lęku. Raczej łagodną ciekawość taką, którą ma się wobec kogoś, komu postanawia się zaufać.

Zatem odpowiadam cicho, trochę już pewniej:

— No to chodź. Zaczynajmy ten rok tak, jak lubię — powoli, delikatnie, po mojemu.

I razem stawiamy pierwszy krok w stronę tego, co dopiero ma nadejść.

Po obu stronach lustra

List

nadawca: wiatr jesienny, odbiorca: poranna

chmurka

Przyfrunę do ciebie w jesienny poranek.

Czy chcesz?

– Chcę.

Bardzo chcę.

– Więc przyfrunę by cię objąć ciepłym dotykiem

musnąć szeptem słów niewypowiedzianych

objąć rękoma pełnymi marzeń

przytulić w przestworzach nieba

i zanucić kołysankę pragnień.

– A jeśli nie przyjdziesz?

Jeśli noc cię zatrzyma?

– Rozproszę mrok silnym podmuchem

słońcu wykradnę promienie

przemknę po różanych autostradach poranka

poszybuję z ptakami

wzrok utkwiwszy w błękicie

odnajdę cię pośród innych obłoków

choćbyś odpłynęła daleko

dosięgnę ogromnym sercem

zbudowanym z miliona powiewów … 

Stary Rok siedzi już na walizkach. Jeszcze nie wyszedł, jeszcze przestępuje z nogi na nogę w przedpokoju. Widzę, że jest już zmęczony tym, że dał radę pomieścić w nich aż tyle. Tyle radości i tyle łez, tyle spokoju i tyle zamętu, tyle słów....  A jednak powoli przemija. Zdecydowanie za szybko.

Pod koniec grudnia, jeszcze przed świętami miałam urodziny, więc może dlatego o tej porze szczególnie czuję upływający czas, jak szybko mijają dni, tygodnie, miesiące.

Zbliżający się Sylwester ma w sobie coś wyjątkowego. To chwila, w której można się na moment zatrzymać między „było” a „będzie”.

Chciałabym zachować w sobie kilka kadrów z minionego roku. Nie wszystkie. Tylko te, które, które pachną Domem, które wzruszyły lub rozśmieszyły mnie do łez, które dały nadzieję, przywróciły wiarę... Ułożę je w mojej szufladzie wspomnień, która jakimś cudem, nigdy nie mówi: „Dość”. Zawsze robi miejsce. Bo wspomnienia to jedyny skarb, który nie zajmuje zbyt wiele miejsca, a potrafi ogrzać bardziej niż najgrubszy koc.

LUSTRO

Każdego dnia

oglądam swoje serce

nawet kryształowe lustro

nie zdoła go upiększyć

wszystkie pęknięcia i blizny

wychodzą poza ramy

jakby chciały uciec w inny wymiar

drążę głębię szkła

ciągle ciekawa

i ciągle niespokojna.

Bez obawy jak zawsze popatrzę w lustro. Nie smucą mnie zmarszczki, pierwsze siwe włosy... Pogodziłam się z tym. Czas rzeźbi mnie, maluje moją duszę... Każda zmarszczka, siwy włos są jak zapis doświadczeń, których nikt nie może mi odebrać. Właśnie kiedy patrzę na te zmiany, widzę w nich nie tylko upływ czasu, lecz także drogę, którą przeszłam. Drogę nie zawsze prostą, bo pełną zakrętów, ale prawdziwą.

I wtedy dociera do mnie, że przecież nie muszę wyglądać tak, jak kiedyś. Wystarczy, że wciąż potrafię być sobą.

Nic dziwnego, przecież to spotyka każdego. Jesteśmy cząstką świata, życia... Czy mam z tym walczyć, czy poddać się? Staram się akceptować siebie taką, jaka jestem oraz czas, który idzie ze mną jak cień. Bo on wcale nie jest moim przeciwnikiem, raczej cichym 

towarzyszem, który przypomina, jak wiele już uniosłam.

I może właśnie dlatego potrafię dziś spojrzeć na siebie łagodniej, z większym zrozumieniem niż kiedykolwiek wcześniej.

Dlatego staram się po prostu przyjąć to spokojnie, jak kolejny rozdział, który dopiero zacznie się pisać. W końcu każdy mijający rok zostawia w nas nie tylko ślady, ale też siłę, której wcześniej nie dostrzegaliśmy. Może właśnie po to przemija, by zrobić miejsce na nowe marzenia, nowe zachwyty, nowe lekcje... 

Piszę do ciebie

który szukasz w ciemnościach

światełka wiary

i do ciebie

który łamiesz nadłamaną gałąź

szukający prawdy

i do ciebie też piszę

który poplątałeś ścieżki bez blasku

wołam o dar pieśni

granej w strunach serca

o gest

wyciągniętej dłoni

szukam cię

w radości poranka

w obłoku rzucanym pod stopy

w pajęczej nici moich myśli

w okruchach twojej dobroci. 

Patrzę w lustro. Ale jest nas dwie. Ta nastoletnia Mała Dziewczynka z nadziejami i planami na życie. I ta druga, obecna teraz, która czasem nie może nadążyć. Świat w przeciągu chwili potrafi być już w innym miejscu, nie można go dogonić, odzyskać utraconych minut.

Patrzę na tą nastolatkę. Jestem nią, ale i nie jestem. Patrzę z czułością na tą nieśmiałą nastolatkę. Dlaczego ludzie nie odradzają się co roku jak przyroda?

Staram się przypomnieć chociaż jedną myśl tej dziewczynki. Czy ona naprawdę istniała? 

Urszula Kozioł w jednym wierszy napisała:

„jest nas dwie: widzialna i niewidzialna. rozmawiamy ze sobą, czasem się spieramy muszę wyznać, że darzę zaufaniem mnie niewidzialną"

Jaki będzie ten Nowy Rok dla tej starszej Małej Dziewczynki? Na pewno będzie to rok przełomowy, w którym zamknie się jeden etap, a otworzy kolejny. Może Ty to wiesz Nastoletnia Mała Dziewczynko? 

Kochana Starsza Mała Dziewczynko

Piszę do Ciebie na chwilę przed tym, jak Stary Rok zamknie za sobą drzwi. Piszę ten list, abyś pamiętała o mnie, kiedy będziesz robić miejsce dla nowego „jutra”.

Piszesz, że w jednym roku potrafi zmieścić się tyle radości, łez, spokoju i zamętu. Piszesz o tym tak pewnie, jakbyś wiedziała, gdzie każde z tych uczuć ma swoje miejsce. Ja dopiero robię na nie półeczki. Uczę się, że warto zapamiętać śmiech przy kuchennym stole, grudniowy zapach domu, ciepłe dłonie mamy...

Piszesz, że patrzysz w lustro i widzisz mnie.  Ja też patrzę, ale Ciebie jeszcze tam nie widzę. Tylko domyślam się, że gdzieś jesteś tam schowana. I wiesz co? To mnie uspokaja. Bo jeśli Ty nadal  jesteś ze mną, to znaczy, że nie zgubiłaś mnie po drodze. Że nie zostawiłaś mnie w przeszłości, że pamiętasz, że nadal jestem Ci potrzebna... 

Chciałabym Ci powiedzieć, że naprawdę istnieję. Właśnie taka nieśmiała, trochę zagubiona dziewczynka, która nosi w sobie nieporadne marzenia i obawy, ale też tyle wiary w świat. Wiem, że może czasem zapominasz o mnie, kiedy biegniesz za tym, co pilne. Jednak pamiętaj, że jestem: w Twoich wzruszeniach, w Twoim śmiechu, w Twoim sercu...

Pytasz dlaczego nie odradzamy się co roku, jak przyroda? Tego nie wiem, ale na pewno zmieniają nas zdarzenia, które przeżywamy, ludzie, których spotykamy...

Jednak Ty już wiesz, że zmarszczki nie są naszym wrogiem. Ja dopiero muszę się tego nauczyć, ale już wierzę Ci na słowo.

Ty  już tyle wiesz. Dla mnie wszystko jest nowe, tak wiele muszę się nauczyć. Chociażby tej odwagi i cierpliwości, chociaż patrząc na Ciebie, wiem, że nie będzie to łatwe. 

Już wiem, że w nadchodzącym roku czeka Cię coś ważnego. Zamkniesz jeden etap i  otworzysz nowy. 

Niech to będzie Twój Rok.  Taki, którego nikt inny nie mógłby przeżyć za Ciebie. Taki, w którym pójdę z Tobą, pełna jeszcze młodzieńczej ufności. Będę Ci przypominać, że wciąż potrafisz się cieszyć. Pamiętaj, że wciąż masz we mnie oparcie.

Pomiędzy nami będzie nadal ta cieniutka, ale mocna nitka, nazywana czasem, dojrzewaniem, życiem....

Zabierz mnie ze sobą, dobrze?

Z miłością, czułością i odrobiną nastoletniego chaosu,

Twoja młodsza Mała Dziewczynka

Stary Rok w końcu westchnie cicho, wstanie, poprawi kołnierz, weźmie  walizkę i wyjdzie w noc zostawiając za sobą lekko uchylone drzwi, a przez próg wejdzie ten Nowy.

A ja będę wiedziała, że ani ja, ani ta dawna ja nie zostaniemy same.

Dlatego obiecuję Ci, Nastoletnia Mała Dziewczynko, że nie zostawię Cię w przeszłości. Czasem ktoś musi mi przypomnieć, jak to jest wierzyć jeszcze zanim pojawi się dowód. Jak to jest śmiać się do łez i płakać tak samo szczerze. Jak to jest zachwycić się chwilą, która trwa krócej niż mrugnięcie.

Chodź, Mała Dziewczynko. Przejdźmy ten próg razem. Bo cokolwiek przyniesie Nowy Rok, uniesiemy to we dwie.

Piszę

Piszę do ciebie

bo czekasz

cichutko wypatrujesz słowa

które z szelestem przypadnie do stóp

piszę dla ciebie

bo otwierasz serce

na dźwięk zwyczajnych brzmień

piszę o tobie

bo jesteś również

cząstką moich dni

zamkniętych w słowie szkoła

bez której nie ma

tych zwyczajności

zapisywanych na trwałe

na dysku serca

piszę z tobą

na wspólnych kartkach kalendarza

choć czasem

brakuje atramentu

chcę pisać do ciebie

bo ty lubisz czytać

zamieniając

ten czasownik

na tysiące pięknych odmian. 

wiersze Basia Wójcik

Puste miejsce pełne obecności

CIEPŁY GRUDZIEŃ

Czasami nasza zima wygląda jak jesień

zamiast szukać ciepłych bamboszy

otula się z radością promykami słońca

budzi do życia uśpione

potrzebnie czy nie- któż to wie

chyba ona sama 

gdy maluje złotem zimowe zachody

lub rozrzuca szkarłaty wieczorową porą

dźwiga wtedy stosy książek

i przez słowa mi podpowiada

że w życiu oczywiste wcale nie jest oczywiste.

Kończy się Adwent, a to znaczy, że Pani Zima również powoli nadchodzi. Zapewne jak ostatnio co roku bez śniegu i mrozu… Ale kto wie? Może tej nocy z nieba spadnie choć kilka płatków, by zatańczyć w blasku latarni?  Przecież tak było po północy, te... lat temu, gdy na świat przyszła Mała Dziewczynka.

W tym przedświątecznym czasie świat chciałby już zwolnić, zadumać, otulić się w ciepły koc z kubkiem gorącej herbaty, odpocząć...  Ale przecież za chwilę Święta.

Jeszcze tylko ostatnie zakupy, ostatnie kartki w skrzynce, ostatnie wstążki przewiązujące prezenty. W powietrzu miesza się zapach grzybów i kapusty, goździków, wanilii i pomarańczy... A w naszym sercu zmęczenie z radosnym oczekiwaniem.

To moment, gdy świat stara się zatrzymać w tej zabieganej codzienności, aby przypomnieć sobie, co w nim najważniejsze.

Za chwilę, zanim rozbłyśnie choinka i zabrzmią kolędy, Mała Dziewczynka zdmuchnie świeczki na torcie, witając kolejną zimę swojego życia. Tak, tak jak co roku o tej porze urodziny znowu stoją już u jej drzwi.  Niezmiennie towarzyszy im królewna Zima w białej sukni utkanej z błyszczących perełek mrozu i płatków śniegu. 

Mała Dziewczynka uśmiecha się do nich nieśmiało i szepcze:

— Wejdźcie, skoro już przyszliście. Rozgośćcie się. Jak zawsze marzę przede wszystkim o spokoju, zdrowiu...

I jakby w odpowiedzi, Pani Zima spojrzała w niebo i zapaliła gwiazdkę dla Małej Dziewczynki. Taką, która pojawia się tylko wtedy, gdy ktoś naprawdę na nią czeka. A przecież wiadomo, że nawet najmniejsze światełko potrafi ogrzać duszę.

GRUDNIOWA NOC

Są takie chwile

co na zawsze zapadają

w kalendarz cichych cudów

bezszelestnie wchodzą do serca

by zamieszkać tam na wieki

są balsamem na piekące rany

i pozwalają cieszyć się życiem mimo wszystko

chwile ulotne jak motyle

co przysiadają na rzęsach marzeń

i radością wypełniają każdy skrawek duszy

dotykają myśli i pragnień

wiodą bliskie osoby na trakty miłości

wyzłocone dobrocią i łagodnością

skradzione zabieganemu światu

i ukryte przed dotykiem zazdrości

nieśmiertelne i wieczne

roztańczone w migających światełkach wieczoru

zaczarowane jak grudniowa noc.

Gołąbki pocztowe jak co roku przyfrunęły już życzeniami. Usiadły na parapecie i lekko zapukały w szybę na ostatnim piętrze. Przyniosły życzenia na karteczkach, drobne prezenty, a wśród nich jak zawsze piękne kalendarze i różne postaci aniołów, które dołączyły do swoich starszych braci w kolekcji Małej Dziewczynki. 

Mała Dziewczynka czuje wdzięczność. Nie tylko za te spokojne chwile przy oknie z ciepłym kubkiem herbaty z miodem i miękkim, puszystym kocem... Ale przede wszystkim za to, że ktoś wciąż o niej pamięta.

Za kilka dni przyjdą Święta. Wokół krzątanina, dźwięk miksera ubijającego białka, odkurzania dywanów, śpiewu kolęd... Na stole piętrzą się listy ostatnich zakupów, karteczki z przepisami...

Również Mała Dziewczynka przystroi swoje mieszkanko. W Domu natomiast zapali lampki, położy biały obrus, a na nim dodatkowo jeden pusty talerz. Zatrzyma się na chwilę i pomyśli o wszystkich, którzy kiedyś śpiewali z nią kolędy.

Ten pusty talerz przypomina o tych, którzy odeszli i nie zapukają już do naszych drzwi.

Napełniony pusty...

Stół już nakryty i pachnie sianem

strwożone serca powtarzają teksty życzeń

jakby od nich zależało istnienie świata

ostatnie spojrzenia w lustro czy aby...

czas przystaje na moment by powstrzymać

przychodzącą nieśmiało pierwszą gwiazdę

błyszczy bielą bielszą nad biel opłatka pusty talerz

nikt przy nim nie usiądzie choć tak bardzo chcemy

znów uścisnąć kochanych Nieobecnych...

pierwsza gwiazda odbija się już w zamglonych oczach

i oto cud się staje

łza bolesnej tęsknoty ciężka od miłości

toczy się wolno po policzku

spada samotnie na pusty talerz i napełnia go

czy to świerkowa gałąź zapukała w okno

czy Nieobecni pochylili się na moment

nad pustym talerzem, który nie jest już pusty

Pusty talerz... Jeden ze zwyczajów wigilijnych kultywowanych w naszych domach . Zostawiany go dla niespodziewanego „gościa", miejscem dla wędrowca szukającego ciepła i schronienia... Ma on nam przypominać o tym, by dzielić się z ludźmi będącymi w potrzebie. Nikt nie powinien być sam w ten wieczór. Taki sens tego zwyczaju jest tłumaczony współcześnie.

Jednak nasi przodkowie kultywowali go jednak z zupełnie innego powodu.

Jeszcze do XIX wieku ludzie uważali, że dodatkowe nakrycie jest „zaproszeniem” do stołu dla przodków i bliskich osób, które niedawno zmarły. Wierzono, że ich dusze w czasie przesilenia zimowego przychodziły na ziemię i były obecne podczas kolacji wigilijnej. Dmuchano na krzesła i ławy, by nie przysiąść odpoczywającej tam zbłąkanej duszy. Natomiast na stole stawiano talerz, aby mogły się one posilić. Ofiarowano duchom  część jedzenia, aby mieli domowników pod swoją opieką.

Przez wiele lat dodatkowe nakrycie było też przeznaczone dla członków rodziny, którzy nie mogli spędzić wspólnie świąt. Rodzina mogła w ten sposób łączyć się myślami z tymi, którzy zostali rozdzieleni od swoich bliskich przez zabory, zesłania czy wojnę, a później również przez więzienie.

Ślady tych wierzeń przetrwały w folklorze, ale też w naszych współczesnych tradycjach rodzinnych. Sama pamiętam, jak moja mama zawsze mówiła i nadal mówi, że ten pusty talerz jest przeznaczony dla śp. babci, dziadka... Podejrzewam, że nie tylko w mojej rodzinie tak jest...

Zwyczaj pustego przetrwał do dziś i ma charakter symboliczny. Jak podejrzewam zapewne wiele osób nie zaprosiłoby do wigilijnego stołu obcej osoby. Ale to temat na inną opowieść...

Ten pusty talerz to nie tylko znak braku. To także symbol pamięci i wdzięczności. To przesłanie, że nikt w tym dniu nie powinien być sam

Za każdym razem, gdy Mała Dziewczynka rozkłada biały obrus, ma wrażenie, że nie tylko Dziadkowie są gdzieś obok. Pomimo upływu lat słyszy ich głosy, śmiech....

A potem rozbrzmiewa jej ulubiona kolęda:

A nadzieja znów wstąpi w nas

Nieobecnych pojawią się cienie

Uwierzymy kolejny raz

W jeszcze jedno Boże Narodzenie

I choć przygasł świąteczny gwar

Bo zabrakło znów czyjegoś głosu

Przyjdź tu do nas i z nami trwaj

Wbrew tak zwanej ironii losu

Daj nam wiarę, że to ma sens

Że nie trzeba żałować przyjaciół

Że gdziekolwiek są dobrze im jest

Bo są z nami choć w innej postaci

I przekonaj, że tak ma być

Że po głosach tych

wciąż drży powietrze

Że odeszli po to by żyć

I tym razem będą żyć wiecznie

Przyjdź na świat

By wyrównać rachunki strat

Żeby zająć wśród nas

Puste miejsce przy stole

Jeszcze raz

pozwól cieszyć się dzieckiem w nas

I zapomnieć, że są

puste miejsca przy stole

A nadzieja znów wstąpi w nas

Nieobecnych pojawią się cienie

Uwierzymy kolejny raz

W jeszcze jedno Boże Narodzenie

I choć przygasł świąteczny gwar

Bo zabrakło znów czyjegoś głosu

Przyjdź tu do nas i z nami trwaj

Wbrew tak zwanej ironii losu

Przyjdź na świat

By wyrównać rachunki strat

Żeby zająć wśród nas

Puste miejsce przy stole

Jeszcze raz

pozwól cieszyć się dzieckiem w nas

I zapomnieć, że są

puste miejsca przy stole

Przyjdź na świat

By wyrównać rachunki strat

Żeby zająć wśród nas

Puste miejsce przy stole

Jeszcze raz

pozwól cieszyć się dzieckiem w nas

I zapomnieć, że są

puste miejsca przy stole

... i nagle coś w środku drga, jakby ktoś dotknął duszy. Nie sposób śpiewać spokojnie, kiedy każde słowo przypomina, jak wiele w nas tęsknoty. Mała Dziewczynka uśmiecha się wtedy przez łzy, bo czuje, że te chwile nie zniknęły tak do końca. Są, ale zmieniły miejsce.

I choć wokół niej świat dorósł i poszarzał, w tym jednym momencie znów staje się dzieckiem. Czuje zapach makowca, dźwięk porcelany i miękki szept wspomnień unoszących się w powietrzu. A potem zamyka oczy i z cichym westchnieniem dziękuje za to, że nadal potrafi wierzyć w cud.

BÓG SIĘ RODZI

Bóg się rodzi dla mnie i dla ciebie

dla każdego z nas

wymyka się z betlejemskiej stajenki

by zamieszkać pod dachem twojego serca

przychodzi cichutko

omija hałaśliwe miejsca

i szuka ciepła pośród trudnych ludzkich spraw

cisza tak wielka że słyszysz

gdy mróz na szybach pisze litanię naszych próśb

by z pierwszą gwiazdką

mały Jezus mógł przynieść z nieba odpowiedź

wiersze Basia Wójcik

Szara eminencja ziół

Eminencja

Mówią tarnina kwitnie

będzie zimno

Jeśli poznałeś szałwię

jej liście szarozielone

jej fioletowe kwiaty

jeśliś się w jej obecność wczuł

możesz ją nazwać

szarą eminencją ziół 

ksiądz Jan Twardowski

Dzisiaj opowieść o roślinie znanej, często stosowanej, ale czy przeze mnie? Raczej nie. Dlaczego? Sama nie wiem... A przecież to roślina niezwykła. Może nie tak pospolita jak mniszek, rumianek, czy też pokrzywa, ale równie ważna i pełna tajemnic.

Szałwia. Już sama jej nazwa brzmi dumnie i dostojnie. Pochodzi od łacińskiego salvia, salvare – „ratować”, „uzdrawiać”. Już w tym jednym słowie kryje się cała jej moc. Od wieków bowiem wierzono, że szałwia nie tylko leczy ciało, ale też przynosi mądrość i chroni przed złymi mocami.

Ojczyzną szałwii lekarskiej jest obszar Morza Śródziemnego, w tym kraje takie jak Albania, Grecja i Włochy. Tam, na słonecznych, wapiennych zboczach rozpościera swoje srebrzysto zielone liście. Do Polski trafiła w średniowieczu wraz z mnichami, którzy sprowadzali ją do klasztornych ogrodów, by leczyć chorych i wyrabiać lecznicze mikstury.

W zależności od regionu ma różne nazwy ludowe:  szalawij, szałwija, sołwijo, szaluzjaa, salwacja. 

Szałwia lekarska była popularnym i bardzo cenionym zielem leczniczym i magicznym od czasów starożytnych. Jej . W Grecji i Rzymie szałwia stanowiła główny symbol zdrowia i długowieczności, dlatego napary z jej ziela spożywano jako codzienną herbatę. Wierzono nawet, że roślina ta może wskrzeszać zmarłych. Starożytni Rzymianie uważali, że roślina ta została podarowana ludziom przez bogów, by mogli cieszyć się długim życiem.

Szałwię cenili również Egipcjanie i Celtowie, a także Hindusii.  

Celtowie używali jej podczas rytuałów oczyszczania. Palili suszone liście szałwii, by odpędzić złe duchy i oczyścić dom z negatywnej energii.

W każdym regionie uchodziła za ziele święte i uznawana była za boski atrybut. 

Kronika Olsztyńska  

(...)

A w tych borach olsztyńskich

dobrze z psami wędrować.

A w tych jarach olsztyńskich

sośnina i dąbrowa.

Tęcza mosty rozstawia.

Jak Wenus pachnie szałwia.

Ptak siada na ramieniu.

Komar płacze w promieniu.

W dzień niebo się zaśmiewa,

a nocą się rozgwieżdża,

gwiazdy w gniazda spadają.

Żal będzie stąd odjeżdżać.

(...)

Konstanty Ildefons Gałczyński

W dawnej medycynie traktowano ją jako uniwersalny lek na większość dolegliwości. Bo szałwia to nie tylko magia. To także  cud natury w medycynie. Już w starożytności Teofrast, Hipokrates i Dioskurydes opisywali jej działanie przeciwzapalne i odkażające. Stosowano ją na rany, gorączkę, bóle gardła i dolegliwości kobiece.

W IX wieku była pospolicie uprawiana w przyklasztornych ogrodach. Mnisi średniowieczni przygotowywali z niej wywary, które pomagały przy kaszlu, problemach z trawieniem i zbyt obfitym poceniu się. Była też szałwia jedną z głównych roślin w klasztornych ogrodach. Mnisi używali jej także do konserwacji żywności.

Hildegarda wskazywała na jej działanie wzmagające apetyt i pobudzające trawienie. Kąpiele szałwiowe miały chronić niemowlęta przed epidemiami. Świeżymi liśćmi czyszczono zęby. Włożone między karty książek do nabożeństwa gałązki szałwii, podobnie jak te wrotyczu, o czym już pisałam, zapobiegały zasypianiu w kościele podczas nudnych kazań.

W Polsce uprawa szałwii na szerszą skalę została zapoczątkowana dopiero w czasie I wojny światowej.

W lecznictwie ludowym stosowana była przede wszystkim jako lek na ból gardła. Roślinę gotowano, dodawano octu i miodu i otrzymanym płynem płukano gardło. Płukanki z odwaru wodnego lub na mleku były również stosowane przy zapaleniu dziąseł lub bólu zębów. 

Wdychanie dymu z szałwii zalecane było przeciw astmie. 

Czasem również dymem z niej okadzano osłabione zwierzęta gospodarskie.

Chciałabym grządkę szałwii.

Chciałabym widzieć, jak to wygląda,

pole z samą szałwią,

w stałości i zmienności,

wśród zrządzeń losu.

Chciałabym się tym napawać… 

Elke Erb

W wielu krajach roślinę tę wiązano z nabożeństwem do Matki Boskiej. Szałwia jak wiele innych ziół była święcona w dniu Matki Boskiej Zielnej, a następnie wsadzana pod strzechę, by chronić domostwo od złego. W obrzędzie sobótek była palona aby odpędzić czarownice i czary.

Może wiązało się to z legendą o ucieczce Świętej Rodziny do Egiptu, Maryja schroniła się z Dzieciątkiem właśnie w krzewie szałwii. W nagrodę za tę przysługę Bóg obdarzył roślinę niezwykłymi właściwościami leczniczymi. Od tamtej pory szałwia miała chronić przed chorobami, złymi duchami i złem wszelakim.

Szałwia działa uspokajająco na pszczoły, dlatego pasiecznicy nacierali jej liśćmi ręce, ubranie i siatkę na głowie.

Szałwia jest bogata w witaminę C, niacynę, wapń, żelazo, potas i magnez. Jednak jej główne zalety przypisuje się zawartej w roślinie mieszaninie olejków eterycznych. Szałwia zawiera również garbniki.

Właśnie zawarte w roślinie olejek eteryczny i garbniki sprzyjają zmniejszaniu stanów zapalnych gardła i jamy ustnej. Tanina prowadzi do zmniejszenia podrażnienia błon śluzowych. Dodatkowo wspomaga gojenie, działanie przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe. Płukankę z szałwii stosuje się wspomagająco w zwalczaniu stanów zapalnych dziąseł, gardła, krtani oraz owrzodzeń jamy ustnej. Szałwia jest bardzo polecana jako środek wspierający zmniejszanie bólu gardła.

Dzięki zawartym w szałwii gorzkim substancjom wspomaga ona produkcję soków żołądkowych. Napar z tego zioła pomaga w usuwaniu różnych problemów żołądkowo-jelitowych, w tym zgagi, niestrawności i wzdęć.

Kobiety od wieków sięgały po nią, by łagodzić bóle menstruacyjne i objawy menopauzy. Z kolei olejek szałwiowy jest używany w aromaterapii – uspokaja, poprawia koncentrację i koi zmysły.

Szałwia jest też składnikiem produktów kosmetycznych, cenionym za swoje właściwości tonizujące, oczyszczające i antyseptyczne, które działają na skórę i włosy. Jest stosowana w produktach do cery tłustej i trądzikowej, W pielęgnacji włosów zapobiega ich przetłuszczaniu się, zwalcza łupież, a także może przyciemniać włosy. Działa także kojąco na stany zapalne skóry, podrażnienia i przyspiesza gojenie ran.

Nie można też zapomnieć o szałwii w kuchni.

Liście szałwii można wykorzystać podczas gotowania. Wówczas służą jako uniwersalna przyprawa. Zapewniają pikantny, lekko gorzki smak potraw. Mogą być używane zarówno na surowo, jak i gotowane. Dodatek szałwii pozytywnie wpływa na trawienie tłustych potraw. Nadaje też potrawom piękny kolor, przyjemny smak i zapach. 

Jej aromatyczne, lekko gorzkawe liście są niezastąpione w daniach kuchni włoskiej.  Używa się jej głównie do przyprawiania mięsa lub masła, a także w sosach do makaronów. Smak szałwii dobrze komponuje się z daniami rybnymi i mięsnymi. Kwiaty dodają uroczego akcentu w wiosennej sałatce.

List z Pensylwanii.

Moja miła, modrzewie tu rosną,

Jak w Muszynie pod oknem szumiące,

Pachnie las, pachnie chrustem i sosną,

Sypie szyszki, gdy gałąź potracę.

Jest tu ogród co chowa się dziki,

W puszczy dębów, brzóz naszych, akacji...

Moja miła, tu rosną krwawniki

Jak w Cząbrowie ostatnich wakacji.

I jest szałwia, co płonie, jak wtedy,

Oset polny na wiatrach się swata,

Ach, ze zwykłym zapachem rezedy

Wszystkie dawne wracają mi lata.

Wracam z nimi... i błądzę zgubiony

Gdzieś, gdzie kończy się świat i zaczyna

Moja miła, nie nasze to strony,

Nie nasz Cząbrów, nie nasza Muszyna.

Kazimierz Wierzyński

Nawet mamy stare polskie przysłowie: „Kto ma szałwię w ogrodzie, tego choroba nie ubodzie.” Dość często uprawiana jest w naszych ogródkach jednak jako roślina ozdobna ze względu na jej piękne liście. Może warto pomyśleć i o jej właściwościach...