Energeia’s Stemming

Over het geheel genomen werd elektriciteit vorig jaar 12% duurder op de dagvooruitmarkt, blijkt uit de Annual Market Update 2025 van transmissienetbeheerder TenneT, vooral door meer inzet van gascentrales. Het aantal uren onder nul euro groeide ook.

De commerciële gasopslag Bergermeer laat zien dat de animo onder marktpartijen om de voorraad aan te vullen nihil is. Sinds de start van het vulseizoen op 1 april is er meer gas onttrokken aan de gasopslag dan dat er is geïnjecteerd. Alleen voor gasopslag Norg groeit de vulgraad gestaag.

De Europese aardgasprijzen zijn de afgelopen drie weken flink gedaald. De marktdeelnemers lijken daarmee voor te sorteren op een vrede in het Midden-Oosten en een spoedige opening van de Straat van Hormuz.

De energieprijzen daalden woensdag op basis van het staakt-het-vuren dat de Verenigde Staten en Iran overeenkwamen. Nu de wapenstilstand zeer fragiel blijkt en bijvoorbeeld de Straat van Hormuz niet voor iedereen is geopend, blijven prijzen niettemin stabiel op het huidige niveau.

De Verenigde Staten gaan Iran de komende twee tot drie weken “enorm hard aanvallen” en “terugbrengen naar de steentijd”. Dat zei de Amerikaanse president Donald Trump in de nacht van woensdag op donderdag tijdens een televisietoespraak voor het Amerikaanse volk. Het zorgde deze donderdag voor stijgende energieprijzen.

Deze week kende de gasmarkt voor­namelijk prijs­dalingen. De Amerikaanse president Donald Trump kondigde maandag plotseling aan dat er gesprekken liepen met Iran over het einde van het conflict. Gedurende de week bleef de mogelijke diplomatieke doorbraak bepalend in de prijsvorming. Maar inmiddels slaat de twijfel toe over de haalbaarheid van vrede.

De aanvallen op energie-infrastructuur in Iran en Qatar laten een verschuiving zien van militaire doelwitten naar economische, uitsluitend bedoeld om schade aan te richten. Een dramatische ontwikkeling, menen deskundigen, die waarschuwen voor langdurig hoge prijzen.

De nieuwe opperste leider van Iran, ayatollah Mojtaba Khamenei, heeft volgens persbureau Bloomberg deze donderdag gezegd dat de Straat van Hormuz gesloten moet blijven en hij heeft laten doorschemeren dat hij zal doorvechten. Dit waren zijn eerste publieke uitspraken sinds hij zijn vermoorde vader opvolgde.

De gasmarkt lijkt een eerste evenwichtsstand te hebben gevonden na de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran afgelopen zaterdag, die resulteerde in de stop van LNG-productie in Qatar en stagnatie van scheepvaart door de Straat van Hormoez. Marktdeelnemers zijn echter gespitst op nieuws dat van invloed kan zijn op aardgasleveringen, dus het gevonden evenwicht is op zijn best precair.

Een groeiende groep Europese landen – waaronder Duitsland, Slowakije en Polen – willen morrelen aan het emissiehandelssysteem EU-ETS, het mechanisme dat een prijskaartje hangt aan de uitstoot van broeikasgassen. De last voor de industrie zou omlaag moeten. Intussen zakt de vraag naar aardgas door het milde weer, en de prijzen dalen mee.

Minister Hermans noemt het einde van gashandelsbedrijf GasTerra als een van de oorzaken voor de historisch lage vullingsgraad. Tot nog toe was GasTerra verantwoordelijk voor de vulling van de grote gasopslagen Norg en Grijpskerk, maar eind dit jaar houdt GasTerra op te bestaan. De opslagen worden in april leeg opgeleverd.

De gasvoorraden blijven in rap tempo dalen. In het huidige tempo zijn de Nederlandse gasbergingen over 24 dagen helemaal leeg. De vullingsgraad in Nederland is 18%, in heel Europa is dit ongeveer het dubbele. Vanwege de ruime LNG-aanvoer bestaan er geen grote zorgen over de lege bergingen.

Voor het weekeinde steeg de gasprijs hard na oorlogstaal vanuit Amerika richting Iran en vice versa. Na het weekeinde leken beide landen nader tot elkaar te komen, wat ruimte bracht voor prijsdalingen. Deze donderdag werd duidelijk dat Iran en de VS vrijdag met elkaar in gesprek zullen gaan.

Ondanks dat de marktdeelnemers gezien de stabiele gasprijzen er niet van onder de indruk zijn, is de snelheid waarmee de gasbergingen leegraken de laatste dagen de grootste in vijf jaar. De Nederlandse en Europese vulgraad ligt veel lager dan normaal in deze tijd van het jaar.

De gasprijs stijgt fors. De weersverwachting in Europa speelt hierin mee, net als de koude weersomstandigheden in de Verenigde Staten en Azië. Op die manier onderstreept koning Winter de Europese afhankelijkheid van Amerika nog maar eens, een afhankelijkheid die deze week plotseling als zorgwekkend wordt ervaren.

Op de gasmarkt zijn plotseling toch zorgen ontstaan over de lage vulgraad van de gasbergingen. Tot nog toe speelde de vullingsgraad nauwelijks een rol, zelfs toen eind december en begin januari een korte koudegolf plaatsvond. Maar nu de weersverwachting uitgaat van een nieuwe koudeperiode in de tweede helft van januari, schiet de gasprijs plotseling omhoog.

Nederland begint het nieuwe jaar met gasbergingen die voor minder dan de helft gevuld zijn. Dit contrasteert met andere jaren – crisisjaar 2022 uitgezonderd. Marktkenners maken zich weinig zorgen, mede vanwege de goede aanvoer van LNG.

De weersvoorspellingen stellen momenteel kouder weer in het vooruitzicht voor West- en Centraal-Europa. Vooralsnog gaat het niet om een grote koudegolf, maar wel lagere temperaturen dan de winter tot nog toe heeft gebracht, en ook lager dan eerder voorspeld. Het is nog de vraag of de bijstelling voldoende is om de markt significant te beïnvloeden.

Noordwest-Europa lijkt goed de potentieel krapste periode van het jaar door te komen. Windstilte en kou zou in deze tijd voor uitdagingen en hoge prijzen zorgen, maar nu de donkere dagen van december winderig en zacht zijn, is de situatie zeer ontspannen en de prijs relatief laag.

De gasmarkt blijft gefocust op het sterke aanbod, zowel via pijpleidingen als van een aanhoudende stroom LNG-leveringen. Milde temperaturen en de wind drukken bovendien op de vraag. Komende week worden haast lenteachtige temperaturen verwacht.