Myanmar

Myanmar
	Instancia de estado soberano; país; república
	Nome orixinal ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် (my); မြန်မာပြည် (my); မြန်မာနိုင်ငံ (my); မြန်မာ (my)
	Nome oficial Republic of the Union of Myanmar (en); République de l’Union de Birmanie (fr); Бирма (ru); République de l’Union de Birmanie (fr); جمهورية اتحاد مينمار (ar); República de la Unión de Myanmar (es); ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် (my); Мьянма (ru); Union of Burma (en); Repubblica dell'Unione della Birmania (it); ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် (my); Республика Союз Мьянма (ru); Socialist Republic of the Union of Burma (en); Union of Myanmar (en); ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် (my)
	Texto lema Let the journey begin; Gadewch i'r daith ddechrau
	Himno Kaba Ma Kyei (pt)
	Estudado por Burma studies (en)
Características
	Caracterizado por país parcialmente libre
	Cultura cultura de Myanmar (pt)
	Grupo cultural Birmanes (pt) ; pobo chinés; pobo indio; Arracanês (pt) ; Shan (pt) ; Karens (pt) ; Mon (pt)
	Lingua oficial lingua birmana
	Lingua usada Lingua arakanesa; Língua lahu (pt) ; Lingua shan; Bwe Karen (en) ; Falam (en) ; Lingua zyphe; Zaiwa (en) ; Bawm (en) ; Lingua tai nuea; Língua tedim (pt) ; Língua mizo (pt) ; Língua zou (pt) ; Tai Lü (en) ; Tangsa (en) ; Tibetano khams (pt) ; Lingua achang; Língua nusu (pt) ; Língua lisu (pt) ; Thadou (en) ; Welaung (en) ; Lingua akha; Ngawn (en) ; S'gaw Karen (en) ; Língua mro (pt) ; Língua dulong (pt) ; Koki Naga (en) ; Thaiphum (en) ; Língua pwo ocidental (pt) ; Khumi (en) ; Lingua chakma; Lahu Shi (en) ; Samtao (en) ; Wewaw (en) ; Eastern Khumi Chin (en) ; Yintale (en) ; Eastern Kayah (en) ; Shwe Palaung (en) ; Kyan-Karyaw Naga (en) ; Paku Karen (en) ; Mobwa Karen (en) ; Kadu (en) ; lingua mon; Yinbaw Karen (en) ; Yinchia (en) ; Bualkhaw Chin (en) ; Manumanaw Karen (en) ; Parauk (en) ; Lingua jingpho; Lingua taman; Western Kayah (en) ; Taungyo (en) ; Zayein (en) ; Chinbon Chin (en) ; Pale Palaung (en) ; Rumai Palaung (en) ; Lao Naga (en) ; Long Phuri (en) ; Lautu (en) ; Língua pwo leste (pt) ; Ponyo (en) ; Khün (pt) ; Danu (en) ; Para (en) ; Lingua pa'o; Pyen (en) ; Sak (en) ; Hpon (en) ; Geko Karen (en) ; Shö (en) ; Rungtu (en) ; Lhao Vo (en) ; lingua padaung; Língua nung (pt) ; Kanan (en) ; Mru (en) ; Moken (en) ; lingua birmana; Zotung (en) ; Rawang (en) ; Mün (en) ; Riang (en) ; Dai (en) ; Danau (en) ; Blang (en) ; Lashi (en) ; Senthang (en) ; Sizang (en) ; Konyak (en) ; Lahta (en) ; Tawr (en) ; Tavoyan (en) ; Akyaung Ari (en) ; Kayaw (en) ; Matu Chin (en) ; Makyan (en) ; Geba Karen (en) ; Makuri (en) ; Laitu (en) ; Intha (en) ; Anu-Hkongso (en) ; Mara (en) ; Kaang (en) ; Cumtu (en) ; Língua khamti (pt) ; Htangan (en) ; Khiamniungan (en) ; Somra (en) ; Língua tai lai (pt) ; Lingua rohingya; Songlai (en) ; Hakha–Chin (en) ; Tai Loi (en) ; Lingua sylheti
	Forma de goberno república
	Economía economía de Myanmar
	Moeda Quiate (pt) ; Burmese rupee (en) ; Burmese rupee (en)
	Tipo de enchufe enchufe europeo; Schuko; enchufe tipo D; BS 1363 (pt)
	Lado condución dereita; esquerda
Implicados
	Xefe de estado Cargo: President of Myanmar ; Myint Swe (2021 - ); Thein Sein (2011 - 2016); Htin Kyaw (pt) (2016 - 2018); Win Myint (pt) (2018 - 2021)
	Xefe do goberno Cargo: Conselho Administrativo de Estado (pt) ; valor descoñecido; Conselheiro de Estado de Myanmar (pt) ; Primeiro-ministro da Birmânia (pt) ; Min Aung Hlaing (2021 - ); Aung San Suu Kyi (2016 - 2021); Thein Sein (2007 - 2011)
	Órgano lexislativo Pyidaungsu Hluttaw
	Membro de Organización das Nacións Unidas; Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura; Organización para a Prohibición de Armas Químicas; Organización Mundial da Saúde; Unión Postal Universal; Organización Meteorolóxica Mundial; Unión Internacional de Telecomunicacións; Banco Asiático de Desenvolvemento; Organización Mundial de Alfándegas; Axencia Multilateral de Garantía de Investimentos; Organización Mundial do Comercio; Banco Internacional de Reconstrución e Fomento; Asociación Internacional de Fomento; Corporación Financeira Internacional; Foro Rexional da Asociación de Nacións do Sueste Asiático; ASEAN; Interpol; Organización Hidrográfica Internacional; Iniciativa da Baía de Bengala para a Cooperación Técnica e Económica Multisectorial
	Banco central Central Bank of Myanmar (en)
Datas
	Fundación / creación 4 de xaneiro de 1948
	Día festivo Independence Day (en) (4 de xaneiro)
Historia
	Historia história de Myanmar (pt)
	Precedido por República Socialista da União da Birmânia (pt) (1962 - 1988); Burma/Myanmar under the State Peace and Development Council (en)
	Substitúe Birmânia Britânica (pt) (1824 - 1948)
	Premios e distincións The Economist country of the year (en) (16 de decembro de 2015)
Localización
	País Myanmar
	Xeografía xeografía de Myanmar
	Situado na entidade xeográfica Sueste asiático
	Continente Asia
	Capital Naypyidaw (2005 - ); Yangon (1948 - 2005)
	Comparte fronteira con Bangladesh; Laos; India; República Popular da China; Tailandia
	Contén división administrativa Arracão (pt) ; Magway (pt) ; Bago (divisão) (pt) ; Ayeyarwady (pt) ; Mandalay (pt) ; Cocangue (zona autoadministrada) (pt) ; Território da União de Naypyidaw (pt) ; Pa-O (zona autoadministrada) (pt) ; Tanintharyi (pt) ; Yangon (pt) ; Chin; Shan (pt) ; Sagaing; Kachin (pt) ; Kayah (pt) ; Mon; Kayin (pt) ; Pa Laung Self-Administered Zone (en) ; Danu (zona autoadministrada) (pt) ; Naga (zona autoadministrada) (pt) ; Wa (divisão auto-administrada) (pt)
	Área urbana máis poboada Yangon
OpenStreetMap
	Coordenadas 22°N 96°L / 22, 96
Cifras e dimensións
	Poboación 53.370.609 (2017); 21.486.424 (1960); 21.961.594 (1961); 22.446.690 (1962); 22.947.286 (1963); 23.471.163 (1964); 24.023.640 (1965); 24.606.874 (1966); 25.218.411 (1967); 25.853.304 (1968); 26.504.295 (1969); 27.166.045 (1970); 27.836.624 (1971); 28.517.301 (1972); 29.209.751 (1973); 29.916.891 (1974); 30.640.635 (1975); 31.379.211 (1976); 32.130.628 (1977); 32.896.129 (1978); 33.677.496 (1979); 34.474.755 (1980); 35.288.662 (1981); 36.114.948 (1982); 36.942.428 (1983); 37.756.446 (1984); 38.546.211 (1985); 39.307.611 (1986); 40.042.444 (1987); 40.753.329 (1988); 41.445.433 (1989); 42.123.003 (1990); 42.782.387 (1991); 43.422.423 (1992); 44.052.710 (1993); 44.686.091 (1994); 45.329.862 (1995); 45.991.828 (1996); 46.664.455 (1997); 47.321.204 (1998); 47.925.630 (1999); 48.453.000 (2000); 48.894.203 (2001); 49.261.313 (2002); 49.577.152 (2003); 49.875.169 (2004); 50.181.020 (2005); 50.500.070 (2006); 50.828.959 (2007); 51.174.018 (2008); 51.540.490 (2009); 51.931.231 (2010); 52.350.763 (2011); 52.797.319 (2012); 53.259.018 (2013)
	Poboación feminina 28.430.000 (2020)
	Poboación masculina 26.150.000 (2020)
	Poboación rural 36.676.246 (2019); 36.786.680 (2020); 36.879.663 (2021); 36.965.999 (2022)
	Poboación urbana 16.363.966 (2019); 16.636.518 (2020); 16.918.421 (2021); 17.213.307 (2022)
	Índice desenvolvemento humano 0,585 (2021); 0,333 (1990); 0,343 (1991); 0,356 (1992); 0,363 (1993); 0,369 (1994); 0,374 (1995); 0,381 (1996); 0,385 (1997); 0,392 (1998); 0,401 (1999); 0,41 (2000); 0,42 (2001); 0,43 (2002); 0,44 (2003); 0,45 (2004); 0,46 (2005); 0,47 (2006); 0,48 (2007); 0,465 (2008); 0,501 (2009); 0,51 (2010); 0,521 (2011); 0,531 (2012); 0,543 (2013); 0,553 (2014); 0,562 (2015); 0,572 (2016); 0,58 (2017); 0,59 (2018); 0,598 (2019); 0,6 (2020)
	Índice desenvolvemento humano desigualdade 0,467 (2015); 0,417 (2010); 0,428 (2011); 0,437 (2012); 0,449 (2013); 0,458 (2014)
	Taxa desemprego 3 % (2014)
	Renda mediana 2.037.600 K (2022)
	Taxa nataliade 16,833 (2022); 17,663 (2019); 17,363 (2020); 17,103 (2021)
	Taxa mortandade 8,749 (2022); 8,692 (2019); 8,819 (2020); 9,769 (2021)
	PIB nominal 65.124.769.602 $ (2021); 59.364.362.541 $ (2022)
	Superficie 676.577,2 km²
	Punto máis alto 5.881 m Hkakabo Razi (pt)
	Punto máis baixo 0 m océano Índico
	Fuso horario UTC+6:30 (pt) ; Asia/Yangon
	Esperanza de vida 69,62 a; 66,066 a; 65,805 a; 65,506 a; 65,178 a; 66,285 a; 66,612 a; 66,464 a; 67 a; 67 a; 66 a; 64,838 a; 64,181 a; 62,452 a; 62,133 a; 61,802 a; 64,501 a; 62,757 a; 63,323 a; 63,046 a; 63,88 a; 63,597 a; 67 a
OpenStreetMap
Códigos e identificadores
OpenStreetMap
OpenStreetMap	50371
VIAF	130916366
ISNI	0000000121582415
Open Library	OL104024A
TasteAtlas	myanmar
Freebase	/m/04xn_
MeSH	D002052
Fontes e ligazóns
	Páxina WEB myanmar.gov.mm
	Prefixo telefónico +95
	Teléfono de emerxencia 199, 191 (pt) e 192
	Dominio .mm
	Descrito pola fonte Enciclopedia militar Sytin "Q25371587 "; The American Cyclopædia "The American Cyclopædia (1879)/Burmah (en) "; The Encyclopedia Americana "The Encyclopedia Americana (1920)/Burma (en) "; Collier's New Encyclopedia "Collier's New Encyclopedia (1921)/Burma (en) "; New International Encyclopedia "The New International Encyclopædia/Burma (en) "; Encyclopædia Britannica (9ª edición) "Encyclopædia Britannica, Ninth Edition/Alompra (en) "; The New Student's Reference Work "The New Student's Reference Work/Burma (en) "; Bosquexo da historia da dinastía Qing "Draft History of Qing, Vol.528 (en) "; Encyclopædia Britannica "1911 Encyclopædia Britannica/Burma (en) "; Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron "Q24347709 "; New History of Yuan (en) "New History of Yuan, Vol.252 (en) "; Pequeno Dicionario Enciclopédico de Brockhaus e Efron "Q24754617 "; Gujin Tushu Jicheng "Q96595769 "; The Nuttall Encyclopædia ; Dicionario Enciclopédico Granat "Q114798130 " ;
	Wikidata G:Commons C:Commons

Este artigo amosa escritos birmanos. Sen o soporte axeitado, o texto pode mostrar símbolos sen sentido, coma caixas, marcas e outros.

Myanmar,^[1] oficialmente República da Unión de Myanmar (en birmano: ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် Pyidaunzu Thanmăda Myăma Nainngandaw), anteriormente coñecido como Birmania, é un país do Sueste asiático. Ten fronteira común coa India e Bangladesh polo oeste, con Laos e Tailandia polo leste e coa China polo norte e o nordeste. Polo sur, arredor dun terzo do perímetro total de Myanmar (de 5 876 km) forma unha liña costeira ininterrompida de 1 930 km ó longo do golfo de Bengala e o mar de Andaman. O censo de 2014 do país rexistrou unha poboación de 51 millóns de persoas.^[2] No 2017, a poboación roldaba os 54 millóns.^[3] Myanmar ten unha área de 676 578 km². A súa capital é a cidade de Naypyidaw, e a meirande cidade e antiga capital é Yangon.^[4] Myanmar é membro da Asociación de Nacións do Sueste Asiático (ASEAN) dende 1997.

Historia

Birmania, que era reino independente, foi anexionado no 1886 polo Reino Unido, que a converteu en colonia como parte da India. Durante a segunda guerra mundial, o país foi ocupado polas tropas xaponesas, e logo liberado.

No 1948 o país atinxe a independencia, sendo primeiro ministro U Nu. No 1962 o xeneral Non Win dá un golpe de estado, e reina durante máis de 26 anos, introducindo reformas marxistas a marchas forzadas. No 1990 tiveron lugar eleccións libres, mais foron anuladas pola xunta militar.

Política

Birmania é membro da ASEAN (Asociación das nacións do Sueste asiático) e ostentará a súa presidencia no ano 2006.

Ditadura militar

Após o golpe de estado de setembro do 1988, Birmania é un réxime autoritario. O traballo forzado practícase a miúdo. A liberdade de prensa non é respectada. O exército, con 40 000 homes, non ten inimigo exterior; o seu único papel é o de controlar a poboación.

O partido de oposición dirixido por Aung San Suu Kyi (a Liga Nacional para a Democracia ou NLD) gañou as eleccións lexislativas en maio do 1990 con máis do 80% de votos a favor, á sorpresa da xunta que esperaba lexitimar o seu poder. Entón invalidou as eleccións. O NLDO loita polo retorno da democracia ao país.

A xunta ten unha posición ambigua cara á opoñente Aung San Suu Kyi, que é moi popular no mundo co seu premio Nobel da Paz no 1991. Aung San Suu Kyi comezou o décimo ano de detención o 24 de outubro 2004.

A política dos xenerais ocasiona migracións masivas cara á Tailandia.

O 19 de outubro do 2004, o Primeiro ministro, o xeneral Khin Nyunt foi descartado e autorizado a se retirar por razóns de saúde e asignado a residencia. Foi substituído por Soe Win, un duro. Khin Nyunto accedeu ao posto de primeiro ministro en agosto do 2003, logo de supervisar os servizos secretos birmanos durante máis de vinte anos. Asinara os acordos de alto o fogo coas etnias do norte (wa) que podían, en troques, continuar a cultivaren o opio. Iniciou o achegamento á India co que quería utilizar o modelo de abrir o país á democracia, e foi o interlocutor privilexiado das sociedades estranxeiras. O seu sucesor, o xeneral Maung Aye, moi duro, que ocupaba ata entón as funcións de vicepresidente do Consello de Estado pola paz e o desenvolvemento, é igualmente xefe de estado maior. Está próximo ao xeneral Tan Shwe, presidente da xunta e comandante xefe das forzas armadas. Khin Nyunt, 65 anos, encarnaba a vía das reformas. Khin Nyunt soubera manter o contacto cos grupos rebeldes representando as minorías étnicas e pór fin aos conflitos armados cos opostos ao réxime e mailos rebeldes. Fai falla esperar que o país non vaia á guerra civil.

Numerosas voces protestan contra as sociedades, coma Total que invisten no país e contra os que fan funcionar a industria do turismo, permitindo a entrada de divisas estranxeiras e axudando así o goberno actual.

Subdivisións

Birmania divídese en sete rexións administrativas (Hun-khu) e sete estados (Chiu).

As sete rexións son: Ayeyarwady, Bago, Magway, Mandalay, Sagaing, Tanintaryi e Yangon.

Os sete estados son: Chin, Kachin, Kayin, Kayah, Mon, Rakhin e Shan.

Principais cidades: Yangon, Mandalay, Pagan.

Xeografía

Artigo principal: Xeografía de Myanmar.

Datos xerais

Poboación : 41 994 678 habitantes (en 2001). 0-14 anos: 29,14 %; 15-64 anos: 66,08 %; + 65 anos: 4,78 %
Superficie : 678 500 km²
Densidade : 61 hab./km²
Fronteiras terrestres : 5876 km (China 2185 km; Tailandia 1800 km; India 1463 km; Laos 235 km; Bangladesh 193 km)
Litoral : 1930 km
Altitude : 0 m > + 5 881 m
Esperanza de vida dos homes : 54 anos (en 2001)
Esperanza de vida das mulleres : 57 anos (en 2001)
Taxa de crecemento da poboación : 0,6 % (en 2001)
Taxa de natalidade : 20,13 ‰ (en 2001)
Taxa de mortalidade : 12,3 ‰ (en 2001)
Taxa de mortalidade infantil : 73,71 ‰ (en 2001)
Taxa de fecundidade : 2,3 infantes/muller (en 2001)
Taxa de migración : - 1,84 ‰ (en 2001)
Liñas de teléfono : 250 000 (en 2000)
Teléfonos móbiles : 8 500 (en 1997)
Aparellos de radio : 4,2 millóns (en 1997)
Aparellos de televisión : 320 000 (en 2000)
Usuarios de Internet : 500 (en 2000 : Internet autorizado só ao Estado e ás empresas)
Número de provedores de acceso a Internet : 1 (en 2000)
Estradas: 28 200 km (3440 km asfaltadas) (en 1996)
Vías férreas : 3991 km
Vías navegables : 12 800 km
Número de aeroportos : 80 (dan 9 coas pistas asfaltadas) (en 2000)

Economía

Artigo principal: Economía de Myanmar.

A situación económica de Myanmar é bastante delicada. A agricultura é a principal actividade económica; ocupa case os dous terzos da poboación economicamente activa e contribúe nun 40% ao produto interior bruto. O cultivo predominante é o arroz, que ocupa cerca da metade das terras cultivables. Os demais cultivos (algodón, cacahuete, hevea, té) son secundarios. É de destacar igualmente o cultivo da durmideira.

A explotación forestal é intensa: Myanmar ocupa a primeira posición mundial na produción de teca. As industrias extractivas, outrora destacadas, están hoxe en día en retroceso, ao igual que a produción petrolífera. O sector industrial, anticuado, vive un momento delicado, cunha notable falta de investimentos, pese aos esforzos do Estado por atraer capital estranxeiro.

A situación en xeral de extrema penuria favorece a proliferación tanto das corruptelas, como do contrabando e do mercado negro.

Demografía

Cultura

A poboación é esencialmente rural e a maioría budista.

As universidades son de novo pechadas desde decembro de 1996 por razóns de seguridade. Segundo a UNICEF, soamente o 27% dos nenos terminan a súa escolaridade.

Notas

↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para birmano.
↑ "Asian Development Bank and Myanmar: Fact Sheet" (PDF). Asian Development Bank. 30 de abril de 2012. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 26 de decembro de 2018. Consultado o 20 de novembro de 2012.
↑ "Myanmar Population (2018) – Worldometers". worldometers.info.
↑ "The World Factbook – Burma". cia.gov. Arquivado dende o orixinal o 04 de novembro de 2010. Consultado o 4 de maio de 2016.

Véxase tamén

Bibliografía

Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830, volume 1, Integration on the Mainland. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-80496-7.
Myint-U, Thant (2006). The River of Lost Footsteps—Histories of Burma. Farrar, Straus and Giroux. ISBN 978-0-374-16342-6.
Charney, Michael W. (1999). History of Modern Burma. Cambridge University Press.
Kemp, Hans (2013). [Burmese Light, Impressions of the Golden Land] (illustrated with text by Tom Vater ed.). Visionary World. ISBN 978-9628563708.
"Burma's Western Border as Reported by the Diplomatic Correspondence (1947–1975)" por Aye Chan

Ligazóns externas

Páxina web da presidencia Arquivado 19 de abril de 2021 en Wayback Machine. (en birmano)
Portal Nacional de Myanmar (en birmano)

[1] Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para birmano.

[2] "Asian Development Bank and Myanmar: Fact Sheet" (PDF). Asian Development Bank. 30 de abril de 2012. Arquivado dende o orixinal (PDF) o 26 de decembro de 2018. Consultado o 20 de novembro de 2012.

[worldometers.info-3] "Myanmar Population (2018) – Worldometers". worldometers.info.

[CIA_geos-4] "The World Factbook – Burma". cia.gov. Arquivado dende o orixinal o 04 de novembro de 2010. Consultado o 4 de maio de 2016.

[1]

[2]

[3]

[4]