Introduction

From climate change and biodiversity collapse to social inequality and geopolitical unrest, these are just a few of the many social and ecological crises we face. These crises do not exist in isolation, but are symptoms of a deeper issue: we are in ecological overshoot.

Ecological overshoot means we deplete resources faster than they regenerate, produce more waste than the earth can absorb, and destroy ecosystems in the process. We have already transgressed 6 out of 9 planetary boundaries that make up our planet’s life support system. If ecological overshoot is the root problem, then the root cause is our modern, industrial, colonial way of living, based on expansion and extractive capitalism. We cannot pursue endless economic growth on a finite planet. Solutions such as incremental progress, green growth and technological fixes often perpetuate this root cause and fail to offer a true alternative.

Bioregioning offers a different path. It is a meaningful response to our social and ecological issues that combines deep ecology with a place-based approach. For most of human history, people were native to their place. Bioregioning asks us to learn from this and asks the question: How can we once again live as an integral part of our ecosystem?

It starts with the bioregion: a region defined by natural boundaries such as watersheds and mountain ridges, instead of arbitrary political lines. A bioregion is a coherent and whole ecosystem that includes the unique human culture and local knowledge of that place. It is the largest unit we can still connect to- the largest place we can still call ‘our home’. The bioregion is the linking pin between global earth science and our local place, allowing us to think global and act local.

Bioregioning supports and aligns with regeneration: the intrinsic drive of living systems to continuously heal, adapt and self-organize into resilient, diverse and vibrant ecosystems. It is the work of belonging: a practice of coming home to our landscape, contributing to the local web of life and improving the socio-ecological conditions of our life-place.

The Bioregional Participatory Action Research (BPAR) framework offers a way to take action for bioregional regeneration. The BPAR framework adds ‘Bioregioning’ to ‘Participatory Action Research’ and describes the minimal elements required to do Action Research: “Execute 4 steps that ensure 12 outcomes while applying the 4 principles”. This makes the BPAR framework easy to remember and easy to use. For a deeper understanding and more information on every step, read the full BPAR guide after you read the BPAR framework.

Rivers of the North Sea Bioregion. Depicted are the watersheds of the rivers, instead of the nation-states of West Europe.

Intended use

BPAR is applicable when you have a problem, question or challenge where there is no best practice to follow and you need to discover what works. If a proven method already exists, we recommend using that method instead. BPAR gives a sense of orientation and direction: Where am I and what should I do?

The framework can be used fully from start to finish, in which writing a research article helps structure your initiative. It can also be used incidentally, alongside other frameworks, to reflect on your current situation and determine the next action or improve your strategy. Finally, the framework offers various frames, narratives and concepts to explain how you are regenerating a bioregion to others.

The framework is deliberately minimal and is meant to be adapted and extended to fit your local bioregional context. Use what works, discard what does not and add what is missing.

Steps and outcome: What to do

Execute four steps (bold) to answer the key question (italic) and ensure twelve outcomes (underlined and numbered). When using this framework from start to finish, write these outcomes in a research paper (blue headings) to share with others.

Step 1) find Direction: a Calling Enquiry

Introduction
Key question: Where are you heading?

• Formulate a Research question (1) and
• limit scope (2) geographically, relationally and conceptually.

Step 2) do Research: Connect & Explore

Initial exploration and literature review
Key question: Where are you now?

• Explore the landscape (3),
• Connect with stakeholders (4) and
• Perform a literature review (5).

Step 3) take Action: Collaborate & Experiment

Methods
Key question: “What can you do?”

Run experiment to test hypothesis:

• “Will Action (6) lead to
• Intended Outcome (7)?"
• Collaborate: Design for participation (8),
• Make sure to collect data and observations (9).

Step 4) harvest Wisdom: Community Evaluation

Results
Key question: How did it go?

• Analyse data and observations to validate hypothesis (10).

Conclusion and discussion

• Answer research question (11) and
• Determine next step (12) - a new BPAR cycle.

The steps can be remembered as DRAW: Direction, Research, Action and Wisdom, in which you Enquire, Explore, Experiment and Evaluate (EEEE). Also note the four C’s of participation: Call, Connect, Collaborate & Community - they are depicted as yellow figures.

Principles: How to do it

The steps tell you what to do and the principles tell you how to do it. These principles can be applied at every step to infuse them with the spirit of BPAR. As BPAR is a minimal framework, use these principles to guide your decisions in adapting and extending the framework for your local context. There are four principles that are based on the name: BPAR.

Every principle is formulated as a question and a value statement: “We value X over Y”. Which means that while Y might be useful at times, we prefer X when faced with a dilemma.

The Bioregional Principle

How are you listening or regenerating the Bioregion?
We value a deep ecological view over an anthropocentric view (Bio-)
We value a place-based view over a global view (-regional)

In order to add Bioregioning to Participatory Action Research, we must introduce a few key terms:

• Ecology: The study of the web of life - the relationships between organisms and their environment.
• Deep Ecology: Valuing all life on earth as inherently valuable. Recognizing our interdependence, human beings are viewed as part of nature - not separate or superior. Deep ecology cares for the wellbeing of all living things, including more-than-human life.
• Anthropocentric: Exclusively focusing on human needs, interests, values and constructs (such as the economy) while ignoring or dismissing the needs of more-than-human life, biophysical laws and the environment.
• Place-based: Taking the unique characteristics of a particular place into account, recognizing them as significant for effective action.
• Bioregion: A place defined by natural boundaries such as watersheds and mountain ridges, instead of arbitrary political lines. It is a coherent and whole ecosystem that includes the unique human culture and local knowledge of that place, and the largest place we can still meaningfully call ‘our home’.
• Regeneration: The innate and active drive of living systems to heal from disruption, adapt to new conditions, and continuously self-organize into more intricate and resilient patterns of existence.
• To regenerate: Working with nature – rather than against it – to actively restore the health, resilience and self-organizing capacity of the whole socio-ecological system.**

The Participatory Principle

How are you inviting people to Participate?
We value sharing over retaining (of information, decisions, resources, work, power)

As outlined in the introduction, our modern, industrial and colonial way of living is driving social inequality. To prevent power and wealth from accumulating and concentrating in a select few, we practice participation to share our information, decision, resources, work and power. Examples of applying the Participatory Principle are stewarding a commons or using sociocratic decision making.

The Action Principle

How are you taking Action for bioregional regeneration?
We value action for bioregional regeneration over thinking and talking.

Insight without action is nothing more than a good story. The Action principle invites you to explicitly formulate a theory of change: How will your actions lead to certain outcomes that in turn will contribute to bioregional regeneration? What data and observations can you collect to show progress?

The Research Principle

How are you Researching?
We value discovery and learning over delivery and performing.

The Research principle is based on the fact that discovery and learning are vital to navigate complex challenges. And complex challenges we have: Never before have we breached so many planetary boundaries, risked so many tipping points, or have been so deep in ecological overshoot. The socio-ecological crises we are facing today are unseen in magnitude, depth and complexity. We are in a situation that is novel, complex and quickly changing. Nobody has definitive answers and we cannot rely on what has worked in the past. Therefore, we must learn by discovering what works in the present.

The Research principle is most visible when you write a research article to structure your initiative from start to finish. However, even when you do not write a research article, the attitude of research is present in every step: staying curious, open-minded, listening and learning.

Too much focus on delivery and performance might lead to simplistic solutions that are ineffective or have unintended consequences. It can be an attempt to control nature rather than work with nature. Remember when we sprayed broad-spectrum pesticides like DDT to control pest insects, which unintentionally decimated bird populations and poisoned waterways?

These pillars visualize the value statement of ‘X’ over ‘Y’

• Bioregional: Bioregional over Anthropocentric & Global.
• Participatory: Sharing over Retaining.
• Action: Action over Thinking and Talking.
• Research: Discovery over Delivery.

How to apply the BPAR-principles at every DRAW-step

In the table below, you see how the principles can be applied at every step:

Next steps

Use the framework

Use BPAR to

• …find the next best action in an existing initiative.
• …structure an initiative from start to finish.
• …as a frame to explain to others what you are doing.
• …improve your strategy.

Read the BPAR guide to learn how.

Learn more about Bioregional Participatory Action Research

Read the BPAR guide and learn more:

• An introduction to Bioregoning and Participatory Action Research.
• A deep dive into the DRAW-steps and BPAR-principles.
• Additional models and methods to extend and adapt the framework.
• Further reading and resources to continue learning.

Get support

Get professional and/or volunteer support in using this framework.

Get support

Remix this framework to fit your needs

Use the CC BY-SA 4.0 license, which requires you to attribute the authors and share under the same license.

Contribute

The BPAR guide is in a beta-version.

• Do you want to take action for bioregional regeneration?
• Are you trying to determine the next best action?
• Do you want to structure an initiative from start to finish?
• Are you looking to explain bioregioning to others?
• Or wanting to improve your strategy?

Please read the framework and guide and apply it to your situation. We are looking for case studies and feedback from users to improve this guide. Contact us.

Contribute to the BPAR guide

We hope BPAR supports you in taking action for bioregional regeneration. We use a participatory approach for the framework and guide: let’s apply BPAR on real-world cases and use our experiences to improve this work, together.

You can share feedback, propose changes and share case studies. We value feedback from using the framework above all. We also appreciate feedback from deep expertise.

We will review and include your contribution when it improves this guide.

Contact us

Contents of the book

Learn more about Bioregional Participatory Action Research:

• The BPAR minimal viable framework.
• A deep dive into the DRAW-steps and BPAR-principles.
• An introduction to Bioregioning and Participatory Action Research.
• Additional models and methods to extend and adapt the framework.
• Further reading and resources to continue learning.

Learn how to use BPAR to:

• …find the next best action in an existing initiative.
• …structure an initiative from start to finish.
• …as a frame to explain to others what you are doing.
• …improve your strategy.

Read the book

Last version: 0.9, 26 june 2025. First manuscript.

The book is currently being rewritten based on the feedback. Send a message if you want to read the work in progress.

Supporting materials

• Research Paper Template (to do)
• Canvas (to do)
• Illustrations (to do)
• Presentation (to do)

Contribute to the guide

This book is a participatory effort:

Contribute to the guide

must read

Paperback met 86 bladzijdes.

Bestel het boek

Opgavegericht werken in de praktijk! Ik heb de afgelopen vier jaar verschillende organisatiebrede implementaties van opgavegericht werken gedaan. Daarnaast ook Opgavetrekkers en Opgavecoaches getraind, en teams begeleid.

In de loop der jaren heb ik heel veel geschreven (én e-learnings gefilmd). Het is hoog tijd om dit meer te gaan delen met de wereld. Het vorige grote traject was bij gemeente Berg en Dal, waar ik bijna twee jaar gewerkt heb. Wat begon als een artikel over een case study is uitgegroeid tot een boekje van 86 pagina’s.

Ik geloof niet in een kant-en-klaar stappenplan dat je kunt kopiëren van de ene naar de andere gemeente. Maar ik geloof wél dat er herkenbare patronen en waardevolle lessen uit praktijkervaring te halen zijn. Daarom ben ik ook gecharmeerd van een eerlijk boekje dat een praktijkverhaal beschrijft. In het boekje beschrijf ik wat we hebben gedaan met enkele hoogte en dieptepunten. Tussendoor nog een klein beetje theorie.

Bestel het boek

Inhoudsopgave

• Startfase
  • Het probleem: Opgaven zijn groot en vaag
  • Voorspelbaar of onvoorspelbaar?
  • Aan de slag met het advies.
  • Waarom opgavegericht werken?
  • Wat is opgavegericht werken?
• Inrichtingfase
  • Het opgaveteam gaat aan de slag.
  • Duurzaamheid ontsnipperen.
  • Handboek Opgavegericht werken.
  • De opgavereis.
  • Rollen bij opgavegericht werken.
• Opschalingsfase
  • Duurzaamheid blijft versnipperd.
  • Het opgaveteam blijft mensen zoeken.
  • Het ontwikkelteam pauzeert.
  • De kracht van verbeelden.
• Ontwikkelteam 2.0 fase
  • Het ontwikkelteam maakt impact.
  • Wat maakt een opgaveteam anders?
  • Duurzaamheid komt in beweging.
  • Ontwikkelteam 2.0
• Conclusie
• Bijlagen
  1. Zelf aan de slag!
  2. Over Cirkel & Streep
  3. Over Mark Marijnissen

Bestel het boek

Inkijkexemplaar

Bekijk het inkijkexemplaar

Bestel het boek

Bestel het boek en je krijgt een boekpresentatie cadeau!

Ik vertel graag over opgavegericht werken. Daarnaast ben ik benieuwd hoe jij met opgavegericht werken bezig bent.

Zo krijg je het boek:

1. Plan een afspraak voor de boekpresentatie in: link
2. Bestel het boek voor €12,50 en €3,99 verzendkosten - hiermee dek ik de kosten en houd ik €2,00 over.
3. Na ongeveer een week heb je het boek in huis - veel leesplezier!

Plan boekpresentatie & Bestel het boek

Of bestel zonder boekpresentatie.

must read

Ik mocht het afgelopen jaar een leergang begeleiden van 6 dagen voor HR businesspartners, HR adviseurs, L&O en andere HR-professionals over opgavegericht en wendbaar werken.

Deelnemers werken bij Ministerie van Infrastructuur & Waterstaat, RWS, Inspectie Leefomgeving en Transport en het KNMI.

Opgavegericht werken is een manier van denken, werken en organiseren die je ook kunt toepassen als je zelf niet in een opgaveteam zit.

Door steeds opnieuw te kijken naar hoe je vanuit jouw rol bij kunt dragen aan de opgave, door te blijven leren en experimenteren (wendbaar), door generatief te veranderen: op de eindpresentatie lieten de deelnemers zien hoe zij opgavegericht werken toepassen, en hoe de organisatie dit verder kan brengen.

Ik ben trots op hoe ze niet alleen kennis kwamen halen maar ook echt aan de slag zijn gegaan, zoals bleek uit de HR-waardeproposities die zij presenteerden: “Hoe kan HR bijdragen aan opgavegericht en wendbaar werken?”

En ook Bram Eigenhuis bedankt voor het starten van deze opleiding vanuit Changekitchen, Quint Dozel voor het inbrengen van verhalen uit de IenW praktijk,Annemieke Braakman-Raven voor het systemisch werk, Peter Hoogeveen voor zijn Business Aikido: hiermee konden we de leergang verrijken met het persoonlijk en relationeel leiderschap dat opgavegericht werken vraagt!

Wil je ook leren hoe je meer opgavegericht en wendbaar kunt werken? Ik heb in mijn repetoire nu een hele mooie leergang voor HR adviseurs (of andere ondersteunende disciplines). Stuur me een bericht als je meer wilt weten over de modules en de onderdelen!

Reacties deelnemers

Heel fijn en leerzaam traject geweest! Je hebt door goed naar ons te luisteren een heel passend programma aangeboden. Ik voelde me erg gehoord door jou. Dank! - Lynn

Bedankt voor een zeer leerzaam, interessant maar ook enorm leuk leertraject! - Ingrid

Dank Mark voor je creativiteit, je wendbaarheid 😀, je inspiratie en geduld. En jouw kennis en snelheid om voorbeelden, boeken etc te delen is ongeëvenaard! - Marlies

Ik vind je veranderkundig enorm sterk Mark Marijnissen. En nog belangrijker…, een heel fijn mens om mee samen te werken! Betrokken, snel, betrouwbaar, strak, wendbaar in het zoeken naar oplossingen en een warm hart. - Tineke

Mark heeft een mooie leergang verzorgd op het gebied van wendbaarheid en opgavegericht werken. Hij heeft vage en abstracte begrippen op een heldere manier verbonden aan casuïstiek uit onze dagelijkse praktijk. Hij zorgde met zijn uitgebreide kennis en methodieken dat ik elke lesdag met nieuwe inzichten de deur uitliep, inclusief ideeën om het geleerde  in mijn werkzaamheden toe te passen. Heel waardevol! - Heleen

Mark heeft HR en organisatie professionals professioneel begeleid in de leergang ‘begeleiden in wendbaarheid’ door een mooie combinatie aan te bieden van theoretische inhoud, goed passende en concrete werkvormen. Mark is wat dat betreft een wandelende bibliotheek als het gaat over wendbaarheid, transitie denken, opgavegericht werken en deelt uit zijn bibliotheek van alles: artikelen, filmpjes, tools, werkvormen en weet deze ook nog eens goed over te brengen op zijn doelgroep. - Gijs

Inhoud van de opleiding

Opgavegericht en wendbaar werken is een manier van denken, werken en organiseren:

Met daarnaast ook geweldloze communicatie, rollenspelen, opstellingen (Systemisch werk), business aikido om ervaringsgericht te leren.

Ineens viel het kwartje: Ik weet hoe je moet opgavegericht werken voor een leefbare aarde!

Toen ik een jaar geleden begon met FORLEA (FOR a Liveable EArth) wist ik het grondprobleem, de grondoorzaak en de oplossingsrichting.

In het kort:

• Het grondprobleem is dat we 6 van de 9 planetaire grenzen hebben overschreden; we zijn in ecologische overshoot.
• De grondoorzaak is een economie gebaseerd op eindeloze groei: we privatiseren de winsten en externaliseren de ecologische en sociale kosten.
• De oplossingsrichting? Niet méér consumeren (groene groei) of hopen op wonderen (techno-fixes) maar leren leven binnen de grenzen van de aarde. Herstel ecosystemen, schep veerkachtige gemeenschappen die behoeften kunnen vervullen zonder winstoogmerk, en stimuleer ecologisch bewustzijn.

Dat is helder - maar wat ga ik nu concreet doen?

Het antwoord lag achteraf zó voor de hand dat ik mij verbaas dat ik het niet eerder heb gezien.

Ik zat zo vreselijk te puzzelen: Hoe combineer ik organisatieontwikkeling en teambegeleiding voor opgaveteams die willen innoveren op maatschappelijke vraagstukken met mijn ambitie om van betekenis te zijn voor een leefbare aarde?

• Opgavetrekker voor een opgaveteam rondom duurzaamheid?
• Organisatieontwikkeling voor duurzame organisaties?
• Leiderschap training, maar dan ecologisch of regeneratief?

En toen opeens klikte het: Bioregionaal Participatief Actie Onderzoek!

• Bioregionaal betekent kijken met een ecologisch perspectief (bio-) en vanuit het landschap (-regionaal).
• Participatief betekent dat je in co-creatie met alle betrokkenen aan de slag gaat.
• Actie betekent richten op impact voor de ecologie en de maatschappij
• Onderzoek betekent een lerende, experimenterende aanpak die geschikt is voor complexe vraagstukken.

(Participatief) Actieonderzoek is een methode om maatschappelijke verandering teweeg te brengen door actie en onderzoek te combineren, het liefst mét de mensen (participatief).

Dit past goed bij andere methodieken die ik ken: Theory U is een vorm van actieonderzoek. Ook gaan ideeën uit Design Thinking, Lean Startup en Agile passen goedsamen met actieonderzoek: onderzoeken wat werkt door te luisteren naar de betrokken mensen, en dat iteratief en kort-cyclisch.

Het bioregionalisme is een stroming die mij veel houvast geeft in hoe je kunt zorgen voor een leefbare aarde.

Voeg dat samen en je krijgt: Bioregionaal Participatief Actie Onderzoek!

Wat ik dus doe: Een proces begeleiden waarmee je impact kunt maken op ecologische en maatschappelijke vraagstukken.

Opgavegericht werken voor een leefbare aarde, dus.

(En ik kan ook de mensen, teams en organsatie ontwikkelen zodat zij zélf dit proces goed kunnen beleiden)

Om te beginnen heb ik een minimaal raamwerk geschreven. De essentiële elementen voor Bioregionaal Participatief Actieonderzoek (zie foto). Maar daarover later meer!

“Het verschil tussen opgavegericht werken en gebiedsgericht werken is echt essentieel. Het opgavegericht werken, daarvan denken wij soms dat we wel 100% van onze resultaten kunnen bereiken door het te plannen. En er is een formule, een formule van Geert Teisman, en die vertelt dat slechts 30% op die manier te bereiken is. 40% komt door het organische werken - het netwerken met elkaar - en 30% zijn gewoon toevalligheden. Dat is onvoorstelbaar. Maar heel veel van wat ik hier in waterpoort heb ervaren, kan ik hier in duiden. Precies die 30%. Het is niet uit te tekenen. Je weet soms echt niet waar je naar toe gaat, maar je weet wel - je voelt van binnen: dit is goed. Wij zijn het goede pad aan het bewandelen. Wij zijn samen. Wij zorgen voor elkaar en wij zorgen voor dit gebied.”

Thijs laat hierin veel inzichten en competenties zijn die essentieel zijn bij werken aan complexe maatschappelijke opgaven. Ik som er een aantal op:

1. Het inzicht dat niet al het werk planbaar is: slechts 30% is planbaar! Werk dat niet planbaar is, ontdek je toevallig (30%) en door organisch te netwerken met elkaar (40%).
2. “Dat is onvoorstelbaar”. Veel mensen zijn absoluut niet gewend om hier écht rekening mee te houden. Als er iets onplanbaar is, dan is dat een risico dat moet worden weggemanaged.
3. Ook al is het eng, je hóeft niet precies te weten waar je naar toe gaat. Een heldere richting is voldoende. Je hoeft enkel op het goede pad te zitten.
4. Dit is niet iets wat je weet, maar iets wat je voelt, diep van binnen. We benutten daarmee een ander soort intelligentie dan ons verstand.
5. “Wij zorgen voor elkaar en voor dit gebied”: Dit wordt van binnen gedreven door een droom, een hartewens. Dat is de vonk die dit mogelijk maakt, en niet ‘wat moet’ van de wettelijke kaders.

Wat mij betreft laat Thijs hiermee prachtig zien hoe je kunt werken aan complexe maatschappelijke opgaven, hoe dat eruit ziet, en wat dat van je vraagt. Chapeau!

PS. Er zijn verschillende smaken in opgavegericht werken. Bij mij is Opgavegericht werken niet 100% planbaar; het is geen programmamanagement. Ik baseer Opgavegericht werken juist op twee pilaren (1) complexiteitswetenschap en (2) vanuit de opgave denken. Bij gebiedsgericht werken laat je het gebied het organiserende principe zijn waarbij mensen en opgaven bij elkaar kunnen komen.

Voor de Design School for Regenerating Earth heb een sessie over How to organize your bioregion meegetekend.

Ik ben een generalist in ontwikkelen - dit doe ik op verschillende manieren:

1) Organisatieontwikkeling voor complexe vraagstukken

Ik help leiders en organisaties om meer impact te maken op complexe maatschappelijke vraagstukken. Ik zorg dat mensen slimmer denken, werken en organiseren. Ik geef training en begeleid trajecten in Opgavegericht Werken, Obeya, Agile en leiderschapsontwikkeling. Zo bouw ik aan een lerende organisatie die continu verbetert en wendbaar is. Ik werk meestal op organisatie-niveau met een directie, maar begeleid soms ook individuele teams of afdelingen.

Lees meer op Cirkel & Streep

2) Bioregionalisme voor een leefbare aarde

Ik zet mij in voor het herstel van ecosystemen en biodiversiteit, het verminderen van ongelijkheid en het vergroten van ecologisch bewustzijn. Hiervoor promoot ik het bioregionalisme: een manier van denken en organiseren waarbij de lokale ecologie als fundament pakt om een duurzame manier van leven te vinden. Ik werk als aanjager, wever en verbinder voor de Rivieren van de Noordzee bioregio vanuit de Design School for Regenerating Earth.

Lees meer op FORLEA.

3) Ontwikkelen van compassie

Ik vergroot zelf-compassie, emotionele intelligentie en conflictvaardigheid. Daarmee krijg je betere relaties met anderen… en met jezelf! Die doe ik in workshops en coaching, waarbij ik met name IFS (Internal Family Systems), Geweldloze Communicatie en mindfulness gebruik.

Lees meer op Leven in Compassie.

4) Zakelijk tekenen

Ik teken praatplaten, of teken live mee met jouw vergadering. Zo maak ik complexe zaken inzichtelijk en zorg ik dat jij een goed gesprek kan voeren over wat belangrijk is.

Lees meer op made by mark.

De essentie van wat ik doe

De essentie van wat ik doe is het ontwikkelen: Ik begeleid ontwikkeling van mensen, teams, organisaties, (eco)systemen, wijsheid, compassie en bioregionalisme. Vroeger ontwikkelde ik ook (software) producten.

Mijn krachten zijn empathie, oordeelloosheid, scherpe observatie en analytisch vermogen. Ik kan ingewikkelde zaken overzichtelijk maken, mede dankzij het zakelijk tekenen. Mijn stijl is sterk progressiegericht en compassievol.

Anderen over mij:

Bijzonder hoe je zowel de mensgerichte als de analytisch kant combineert in één mens.

Mijn werkervaring

Ik heb de afgelopen jaren verschillende grote verandertrajecten begeleid die 1-2 jaar duren. Dit waren organisatiebrede implementaties van opgavegericht werken en agile transformaties. Daarnaast verschillende opleidingen ontworpen en gegeven over leiderschap en opgavegericht werken. Ten slotte heb ik ook verschillende teams begeleid op zowel bovenstroom (b.v. Agile Portfolio Management) als onderstroom (b.v. van eilandjes naar samenwerken).

Dat doe in de rol van Organisatieadviseur, Veranderkundige, Trainer, Facilitator, Coach. In mijn opdrachten ben ik soms programmamanager die een portfolio van projecten aanstuurt, of een projectleider die een team aanstuurt.

Anderen over mij:

Je bent echt een lopende wikipedia.

Lees over mijn werkervaring, certificaten en CV op LinkedIn .

Meer lezen?

• Implementatie Opgavegericht werken bij een Gemeente, waar ik mijn aanpak voor een organisatiebrede implementatie van opgavegericht werken uitleg.
• The Art of Obeya Hosting, een artikel en video over hoe je sessies in een Obeya kunt begeleiden, gegeven als spreker op de internationale conferentie van de Obeya Association.
• De beste oplossingen ontwerp je niet, die ontdek je samen, een case-study van een Agile transformatie uit 2021 waarin ik illustreer hoe de transformatie zélf om wendbaarheid vraagt.
• Empathisch luisteren naar iemand die dood wil over de kracht van empathisch luisteren als alternatief voor iemand willen coachen, veroordelen of fixen.
• Mijn reis in klimaatdepressie en ecologisch bewustzijn.

Live tekening van een online sessie van de Design School for Regenerating Earth, over het organiseren van “Design Immersions”.

Live tekening van de online sessie over “Context-Based Assessment of Bioregional Carrying Capacities”. Meer informatie vind je op r3.0

This is my reply:

It’s a combination from what I am good at (change agent) with what the world needs (a liveable earth).

Underneath ‘for a liveable earth’ are a few key beliefs and ideas, which I can briefly outline as follows:

1. The root problem isn’t climate change or carbon (CO2) - it is ecological overshoot: we have crossed 6 out of 9 planetary boundaries. Ecological overshoot deserves some explanation: when a species consumes more resources than its environment can generate, the resources will run out and this will cause the population to collapse, as it cannot sustain itself any longer. This means that humans, too, will face a collapse.
2. The root cause is capitalism; profit maximization is made possible by externalizing harm to others elsewhere (by expansion and extraction) or to the future (by drawing down resources that cannot be used in the future).

Therefore, solutions within a profit-maximizing system might reduce harm or alleviate suffering, but will not contribute to the systemic shift that needs to happen. By the way: The system will not shift - it will break down, while other new systems emerge.

I have come to the conclusion that there are few good things to do:
3) Restore ecosysems (e.g. reduce pollution, increase health, resilience and biodiversity of landscapes, etc).
4) Reduce inequality (e.g. counteract the capatalistic machine).
5) Increase eco-centric thinking and ecological awareness.

Currently, I am advocating bioregionalism by co-facilitating my bioregion: the “Rivers of the North Sea” (e.g. North-West Europe) in the Design School for Regenerating Earth. They just started a learning journey, and if interested you can still join!

Also, I lead change initiatieves that help governments and muncipalities to work in a way that prioritizes making impact on the issues (“opgaven”) our society is facing. This requires new ways of thinking, working and organizing that build on (a) navigation complexity and (b) a radical shift in perspective from inside-out to outside-in.

In my toolbox are various methods that build empathy and navigate complexity, like participatory action research, theory u, agile, scrum, design thinking, art of hosting, etc. Of course, the change initiative itself isn’t a blueprint, but a participatory proces in which we practice being a learning organization, responding to change, doing what is needed to make an impact on what matters most.

Co-create this map on the Design School for Regenerating Earth. More information here.

must read

Say what now? Bioregions? Rivers of the North Sea? Regenerating Earth? A School?

Let me explain.

Bioregions: Imagine if you define countries not by the geopolitical boundaries of nation states, but by the ecological and cultural features. Then I would not live in the Netherlands, but in the watershed of the Rhine, near the Waal. The people living here used to be fruit growers, and they lived with the eb and flow of the river. The river gave fertile ground for growing apples and pears, but it also took ground when it flooded.

Acknowledging both the ecological features as well as the cultural history of the place I live allows me to reconnect to the land I live on. As we have currently crossed 6 out of 9 planetary boundaries, we must learn how to live within planatary boundaries and regenerate the earth.

However, the scale of the entire earth is paralyzing and crippling. At what scale do we, humans, need to learn to live within planatery boundaries? At the bioregional scale! If we learn to live on a bioregional scale, and live within the bioregional boundaries, then our local efforts (e.g. permaculture garden, regenerative farm) scale up to a cohesive society; a ‘country’ based on ecological and cultural features! And just like nation-states have provinces, muncipalities and properties, so we can have multiple scales within a bioregion.

Rivers of the North Sea is a bioregion defined, more of less, by the watersheds of rivers that drain into the North Sea. Rivers like the Schelde, Rhine, Elbe, Meuse, Ems, Thames and more. It is a different way of looking at North-West Europe. Connected to those rivers are ecosystems, languages, countries and much more. Like those fruit growers in my town.

The Design School for Regenerating Earth is a community and school led by Joe Brewer andPenny L. Heiple. It is an amazing community and school for a number of reasons.

First, they acknowledge the severity of our predicament; we are in an ecological overshoot and collapse situation. This means no techno-fixes, green growth or greenwashing here.

Second, this community is not doom-and-gloom but positive and empowering: by practicing a bioregionaling, we practice a response to our predicament that serves all life on earth. We make the best of a bad situation.

Third, the school covers both the inner work (e.g. dealing with climate anxiety) as well as the outer work, and they prioritize on-the-ground action over on-the-internet talking.

Fourth, the Design School dreams BIG; they offer a vision for the entire earth, and connect this to a local effort. I personally have struggled with local effort (what is the point) as well as planetary thinking (too big, abstract, unactionable). The Design School finds a way to connect those.

Opgavegericht, of anders gericht? Voor opgavegericht werken heb ik een kompas getekend om verschillende perspectieven op een resultaat te visualiseren. Lees het artikel hier.

Er is ook een dobbelsteen die je kunt printen en vouwen.

Herken je dat? Als je de wereld bekijkt met een ander uitgangspunt, kun je vanzelfsprekendheden in twijfel trekken. Dat wat iedereen logisch vind, klinkt gek in je oren. Ben jij dan gek of is de wereld gek? Als je niet oppast ga je ook nog aan jezelf twijfelen.

Bijvoorbeeld:

• Vanwaar die obsessie met CO2? Hoe zit dat dan met biodiversiteit, landgebruik, waterkwaliteit, luchtvervuiling, stikstofproblemen, mestoverschot?
• Vanwaar het reduceren tot problemen zoals biodiversiteit, landgebruik, waterkwaliteit en meer? Het gaat toch om het herstellen van ecosystemen die we leeg geplunderd hebben zodat de aarde weer gezond wordt en ons van voedsel, grondstoffen en veiligheid kan voorzien?
• Hoezo netto nul? Dat is alsof je iemand in zijn gezicht spuugt en het daarna met een doekje schoonmaakt zodat je ‘netto’ geen impact maakt.
• Groene groei? Als iedereen leeft zoals in Nederland, hebben we 4 keer de aarde nodig. En dan nog verder groeien?
• Een mooi net grasveldje? Ik zie het tegenhouden van ecologische successie met veel arbeid (en soms ook bestrijdingsmiddelen) waardoor insecten en planten geen kans krijgen om te leven.
• Een fijn bosje bloemen? Ik zie stervende planten vol met gif waarvan een bloemist in Frankrijk laatst gelijk kreeg: dat de leukemie waaraan zij haar dochter verloor inderdaad kwam doordat ze teveel bloemengif kreeg via haar werk.

En zo kan ik we even verder gaan. Het probleem gaat nog verder, van veel ons werken binnen een kader dat beschouwd wordt als gegeven. Hierdoor denkt niemand na over de fundamentele uitgangspunten. Daardoor verzinnen we oplossingen die het probleem erger maken.

In denk dat het waardevol is om een ecologisch wereldbeeld te leren, omdat je hiermee tot wezenlijk andere oplossingen komt. Ook ontmantel je hiermee het denken van uit extractie, expansie, kapitalisme, reductionisme en individualisme dat diepgeworteld ons steeds verder en opnieuw in de problemen brengt.

Dat begint met je kaders niet voor lief te nemen. Dat begint met het bevragen van wat jij ziet als gegeven. Alleen door dit te bevragen wordt een ecologisch wereldbeeld méér dan een leuke filosofie, maar kun je het ook werkelijk toe gaan passen in het werk.

Daar nemen we vaak de tijd niet voor. Of we weten niet hoe het moet. Of de waan van de dag houdt ons bezig. Of het systeem biedt ons geen ruimte om buiten het narratief en kaders te gaan die gesteld zijn. Lastig werk dus!

Ik geloof overigens dat je voor een ecologisch wereldbeeld geen ecoloog hoeft te zijn. Het gaat namelijk niet om de feitelijke kennis over ecosystemen, maar over begrijpen, ervaren en voelen hoe ecologie werkt. Het herkennen van uitgangspunten en patronen. Van individualisme naar verwevenheid. Van reductionisme naar complexiteit. Van ontworpen naar emergentie. Van extractie naar regeneratie. En zo voort.

Dit denken kun je oefenen met het opgavegericht werken kompas:

Opgavegericht, of anders gericht?

Het kompas heeft zes verschillende richtingen. Elke richting is een ander perspectief op dezelfde situatie.

1. Expert-gericht: Wat werkt? Je gebruikt vakkennis om een oplossing te formuleren. Dit zorgt ervoor dat het werkt.
2. Proces-gericht: Wat zijn de stappen? Het eindresultaat en weg daarnaartoe zijn misschien nog niet helder, maar je kunt wel de juiste stappen volgen. Dit zorgt voor grip.
3. Progressie-gericht: Wat is de volgende stap? Dit zorgt dat je actie onderneemt en in beweging komt. De grootste reis begint met de eerste stap!
4. Wet en/of bestuurder gericht: Wat moet? Dit biedt kaders en zorgt voor legitimatie van jouw handelen.
5. Inwonergericht: Wat is gewild? Dit zorgt voor participatie en draagvlak.
6. Opgavegericht: Wat is nodig? Dit zorgt voor het algemene belang.

Nu is het niet zo dat opgavegericht denken goed is, en de andere perspectieven slecht. Dat zou zwart/wit denken zijn, en wij pleiten voor cirkel én streep: Alle perspectieven zijn nuttig, maar bij opgavegericht werken maken we de maatschappelijke opgave leidend, en daarmee het algemeen belang.

Wist je dat ook in de nieuwe ambtseed het algemene belang (wat is nodig?) boven de wetten, recht en gedragsregels staat? (wat moet?)

Oefening: Definieer een opgavegericht resultaat

Zo gebruik je het kompas om een opgavegericht resultaat te formuleren:

1. Waar werk je momenteel aan? Schrijf op naar welk resultaat je toe werkt op dit moment.
2. Kijk naar het kompas: vanuit welke windrichting heb jij dit resultaat geformuleerd? Dit is dus je ‘natuurlijke’ manier van denken.
3. Hoe zou je het resultaat formuleren vanuit de inwoner?
4. Hoe zou je het resultaat formuleren vanuit de maatschappelijke opgave?
5. Als je het gesprek vanuit maatschappelijke opgave formuleert, zie je dan andere mogelijkheden, kansen en risico’s?

Omdat de maatschappij erom vraagt:

1. De wereld staat in de fik: Van stikstofcrisis, genocide, oorlog, klimaatverandering, polarisatie: Er zijn flinke maatschappelijke opgaven waarbij de reguliere manier van werken niet meer volstaat.
2. Een zonnige toekomst: Als we géén dakloosheid in 2030 meer willen, of een sociale basis voor iedereen, of een gezonde natuur, dan zullen we integraal over organisatiegrenzen heen moeten samenwerken en daarbij de opgave centraal stellen.
3. Complexiteit: Er is een hoge mate van complexiteit, veranderlijkheid, veelzijdigheid, onzekerheid en ambiguiteit en dit vraag te een aanpak die niet is gebaseerd om controle, beheersing en plannen, maar een aanpak die overweg kan met onzekerheid door voortdurend te leren.

Omdat de organisatie erom vraagt:

1. Systeemwereld: We denken nog teveel vanuit systemen en procedures - zie bijvoorbeeld de toeslagen affaire. Nederland is een regelland. Door onze bureaucreatie verliezen we het oorspronkelijke doel uit het oog.
2. Silo’s: Ons werk is versnipperd in verschillende silo’s, terwijl we integraal moeten samenwerken aan de maatschappelijke opgaven.
3. Focus & Grip: We willen meer focus en grip; en dat met tradiotionele manieren vaak lastig als de opgaven zo onvoorspelbaar en veelzijdig zijn.
4. Concurrentie om mensen: Expertise is schaars en er is concurrentie om mensen en middelen: door te werken in opgaveteams scheppen we voldoende focus om het lastige werk te kunnen doen.
5. Waan van de dag: Werk is versnipperd en er gebeurt zoveel tegelijk dat je door het bomen het bos niet meer ziet. Door de opgave en niet het programma of project centraal te stellen ga je weer terug naar de bedoeling.

Benieuwd hoe wij kunnen helpen? Bekijk onze diensten.

De uitdagingen van een opgaveteam

Opgavegericht werken in een opgaveteam kent verschillende uitdagingen:

1. Randvoorwaarden niet op orde: De organisatie is niet ingericht om in multidisciplinaire teams te werken, waardoor teamleden weinig tijd beschikbaar krijgen. Of het budget is versnipperd en ontoegankelijk.
2. Politiek verwacht voorspelbaar resultaat: De politieke context vereist dat je vóóraf een duidelijk eindresultaat definieert, alsmede een gedegen plan om daar te komen. Kenmerkend aan maatschappelijke opgaven is echter dat het eindresultaat en de weg daarnaartoe vooraf nog niet altijd bekend zijn.
3. Silo’s in het team: Multidisciplinair samenwerken levert onbegrip op, omdat verschillen tussen teams en afdelingen nu in één team zichtbaar worden. Het kost tijd om tot gedeeld begrip en samenwerking te komen.
4. Teambelang boven eigen belang: Het is onwennig om in een team te werken aan een gezamenlijk doel - de meeste medewerkers zijn gewend om in een werkgroep deel te nemen om te zorgen dat ze hun eigen doel kunnen halen.
5. Confrontatie met het onbekende: Het is eng om aan de slag te gaan als nog veel onzeker en onbekend is. Het vraagt moed om naast presteren ook écht de nadruk te leggen op leren.
6. Participatie is ingewikkeld: Het werkelijk betrekken van inwoners en organisaties die met de opgave te maken hebben is nieuw.
7. Imperfectie vraagt lef: Het regelmatig laten zien wat je presteert en leert, ook als iets nog niet helemaal ‘af’ is, is spannend en vraagt lef. Het schept wel betrokkenheid, draagvlak en grip!
8. Ontbrekende instrumenten en tools: Het ontbreekt aan instrumenten en tools om anders te werken dan gebruikelijk; hierdoor verval je snel in oude gewoontes waarbij niet de maatschappelijke opgave centraal staat, maar het vakmanschap of de politieke waan van de dag. Zie het opgavegericht werken kompas.

De krachten van een succesvol opgaveteam

Een succesvol opgaveteam is in staat om impact te maken bij een maatschappelijke opgave. Dat ziet er misschien anders uit dan verwacht: In tegenstelling tot voorspelbaar werk kun je niet zomaar verwachten dat het opgaveteam een plan maakt en dat succesvol uitvoert. Een opgaveteam is voortdurend aan het leren én presteren. Daarbij zet het regelmatig stapjes in de goede richting die waardevolle tussenresultaten opleveren. Op basis van deze tussenresultaten kun je steeds bijsturen.

Ondertussen heeft het opgaveteam teamleden met voldoende tijd die steeds meer op elkaar ingespeeld raken. De teamleden zijn niet aanwezig voor hun eigen doelen, maar om samen een bijdrage te leven aan de opgave. Ze leveren hun bijdrage niet enkel als specialist op één vakgebied, maar ook als generalist die doet waar de opgave om vraagt.

Een opgaveteam heeft een sterke opgavetrekker - iemand met zowel een heldere visie over wat de opgave vraagt als het verbindend vermogen om binnen en buiten de organisatie mensen betrekken bij de opgave. Ook is er een sterke opgavecoach: iemand die teamleden én betrokennen buiten het team voortdurend uitdaagt om écht die maatschappelijke opgave centraal te stellen. Iemand die belemmerende systeemregels aan de kaak stelt en daar een weg in vindt.

Het is niet makkelijk om een sterk opgaveteam neer te zetten, maar met lef, enthousiasme en doorzettingsvermogen kun je écht meer impact maken, meer grip krijgen en het verschil gaan maken.

Onze aanpak

Door middel van training, facilitatie en coaching helpen we opgaveteams om meer impact te maken. Dat doen we als volgt:

1. De randvoorwaarden op orde: voldoende tijd, budget én een plek om samen te werken.
2. Meelopen en diagnose: Welke uitdagingen spelen hier?
3. Advies: Plan van aanpak om het opgaveteam te helpen impact te maken.
4. Interventies op de bovenstroom: Het trainen, faciliteren en coachen op een opgavegerichte werkwijze.
5. Interventies op de onderstroom: Het uitdagen, spiegelen en verbinden om een écht team te worden dat multidisciplinair aan de opgave werkt.
6. Organisatieontwikkeling: De kans is groot dat het opgaveteam belemmeringen tegenkomt die op organisatie-niveau moeten worden opgelost. Wij maken van deze belemmeringen concrete verbetervoorstellen die we agenderen bij het MT en vervolgens kunnen begeleiden.
7. Periodieke evaluatie: Hoe ontwikkelt het team zich? Werken de interventies? Waar staat het team nu? Wat is de volgende beste stap?

Aan de slag!

Neem contact op voor een intake-gesprek. Hierin onderzoeken we welke uitdagingen en welke krachten er aanwezig zijn. Vanuit deze eerste indruk schetsen alvast een grove oplossingsrichting. Als jullie enthousiast zijn, gaan we aan de slag!

Herken je deze situatie?

Jullie werken al een tijdje opgavegericht. Er zijn opgaven gedefinieerd en opgavemanagers aangesteld om met deze opgaven aan de slag te gaan. Ondanks deze stappen merk je dat opgavegericht werken nog niet echt van de grond komt.

Dit komt omdat opgavegericht werken méér vraagt dan opgaven en opgavamanagers. Het is een manier van denken, werken en organiseren en dit vereist:

• Het verscherpen van de opgaven zodanig dat een opgaveteam ermee aan de slag kan. Hiervoor moet je grote opgave zoals ‘duurzaamheid’ opknippen in bijvoorbeeld energietransitie, verduurzamen gebouwde omgeving, aardgasvrij, circulaire economie, klimaatbestendigheid en meer. Daarbij is het belangrijk dat je de samenhang niet verliest.
• Het inrichten van een opgavereis: dit zijn de stappen die een opgave door de organisatie maakt - van het definiëren van de opdracht tot uitvoeren, sturen en stopzetten van een opgave.
• Het vormen van multidisciplinaire opgaveteams met voldoende tijd en budget.
• Het aanleren van een werkwijze die geschikt is voor de complexiteit, veranderlijkheid, veelzijdigheid en ambiguiteit die kenmerkend is voor maatschappelijke opgaven.
• Het oefenen met opgavegericht denken, wat zodanig anders is dan de gebruikelijke logica, dat het vaak spannend is en onwennig voelt.
• Het opdrachtgeverschap op orde: Het formuleren van opdrachten, de opdrachtgever en opdrachtnemer rol, en het vrijmaken van een team.

Wat levert het op?

We hebben dit traject verschillende keren doorlopen en het levert doorgaans de volgende resultaten op:

• De opgaven zijn scherper gedefinieerd.
• De opgavereis is ingericht: je weet hoe je nieuwe opgaven ontdekt, deze koppelt aan een team, hierop stuurt en de opgave ook weer afsluit.
• Er zijn opgaveteams…
  • …met heldere rollen
  • …met een multidisciplinair team
  • …met een concrete werkwijze om impact te maken
• Mensen zijn opgeleid in opgavegericht werken.
• Wendbaarheid en lerend vermogen zijn verbeterd.

En doordat je nu concrete manieren hebt om opgavegericht te denken, werken en organiseren, bereik je het volgende:

• Je maakt meer impact op maatschappelijke opgaven.
• Je betrekt inwoners en andere partners er beter bij.
• Je hebt meer grip, terwijl de opgaven veranderlijk, complex en veelzijdig zijn.
• Je hebt meer focus omdat je werkt met opgave-portfolio’s en opgaveteams.
• Je verbetert integrale samenwerking over silo’s heen door multidisciplinaire teams.
• Je blijft als gemeente doen wat nodig is om de opgave te helpen door voortdurend te blijven leren en aanpassen.

Onze insteek: Organisatie-breed en opgave-diep

De aanpak die wij bij Cirkel & Streep hanteren is het T-model: We werken zowel organisatie-breed als opgave-diep. We willen zo snel mogelijk een multidisciplinair opgaveteam dat aan de slag gaat om een echte impact te maken.

Om dit voor elkaar te krijgen kom je vaak direct al de eerste hindernissen tegen: Wat is een opgave? Hoe vorm je een team? Dus gaan we organisatiebreed aan de slag om dit goed in te richten. De ervaringen van het opgaveteam leveren zo richting en lessen voor organisatiebrede ontwikkeling. Zo werkt het organisatiebreed inrichten hand in hand met impact maken met een opgaveteam.

Hoe ziet een traject er ongeveer uit?

Je kunt ongeveer de volgende tijdlijn verwachten:

Elke organisatie is uniek

Het totale traject duurt vaak 12-18 maanden en is natuurlijk afhankelijk van de specifieke hulpvraag en mate van volwassenheid die de organisatie heeft. Zie het bovenstaande niet als blauwdruk, maar als een rugzak met interventies die we op maat maken. Wij bieden enerzijds de inhoudelijke expertise over het opgavegericht werken, anderzijds bouwen we aan een lerende organisatie. En dat doen we samen als partners. Want net zoals de maatschappelijke opgaven zelf vraagt het opgavegericht werken om samenwerking en voortdurend blijven leren en verbeteren.

Aan de slag met het Opgavegericht werken Canvas!

Om het overzichtelijk te maken hebben we de elementen hebben we ondergebracht in een canvas. Met dit canvas kun je in één oogopslag helder maken wat de stand van zaken is betreft opgavegericht werken en wat de vervolgstappen zijn.

Het Opgavegericht werken Canvas bij één van onze klanten

Wil je hiermee aan de slag? Neem contact met ons op en dan onderzoeken we jouw situatie op een (digitaal) canvas.

Waar wacht je nog op?

Lees over onze expertise of laten we vrijblijvend koffie drinken, dan laten we onze expertise zien en beantwoorden we jouw vragen.

We hebben een kennisbank met 100+ bladzijdes aan ideeën, voorbeelden, instrumenten en oefeningen, een opleidingengids met 7+ opleidingen en goede referenties van tevreden klanten.