klegg

Dei har store fasettaugo som ofte er sterkt farga i raudt eller metallisk grønt, ofte med tversgåande striper eller flekkar; hjå hannen støyter dei saman i panna.

Antennene har seks eller fleire ledd, kor det tredje er størst med dei resterande segmenta som ein gradvis tynnare spiss ytst.

Hoene har kraftige munndelar med stikke- og sugesnablar som i nokre tilfelle kan vera dobbelt så lange som kroppen (hjå den afrikanske Philoliche-kleggen).

Dei fleste artane har klumpete utvekstar i panna, kalla calli, som kan vera viktige ved artsbestemminga.

Mellomkroppane er kraftig bygd med få større hår, men med mikrohår som ofte kan få dei levande kleggane til å sjå støvete ut.

Som andre fluger har klegg berre eitt vengepar. Vengene er anten glasklare eller sota, og har ofte tversgåande band eller tydelege mørke flekkar. Det bakre vengeparet er omdanna til svingkøller.

Beina har tre tråputer på føtene (tarsi) og sporar på midtre legg (tibia), ofte òg på bakleggen.

Larvene til klegg er sylindriske og har ofte ringforma vorter rundt ledda. Dei er rovdyr med velutvikla mandiblar som er utstyrt med ein giftkanal dei lammar byttet sitt med. Dei er ofte større enn dei vaksne – nokre Tabanus-artar kan bli heile 46 millimeter lange.

Dei fleste kleggartane er solskinsdyr, sjølv om regnkleggane i Haematopota kan tåla noko duskregn. Dei sit ofte på blomar, og begge kjønn tek til seg nektar; nokre artar ser òg ut til å kunne vera gode pollinatorar.

Ho-klegg av dei fleste artane syg blod, for det meste frå pattedyr, men det finnast òg observasjonar av klegg som har bitt fuglar og krypdyr. Dei lokaliserar passande vertar ut frå storleik, farge, temperatur og lukt, og er tiltrekt både av karbondioksid frå utpust og ammoniakk frå urin. Dei ser ut til å føretrekke einsfarga vertar, helst i mørke fargar.

Sidan dei er tiltrekt av store varme objekt som slepp ut karbondioksid kan ein mørkt farga bil på tomgang raskt tiltrekke seg mange kleggar, og dette er difor eit triks kleggforskarar brukar ved innsamling. Kleggane sit vanlegvis på offeret når den syg blod, og landar ofte på eller nær hovudet.

Klegg legg egg i klumpar nær vatn.

Larvene lever vanlegvis som rovdyr i vatn eller fuktig jord, og dei går gjennom fire larvestadier før dei forpuppar seg under jorda. Larvene kan leve særs lenge, stundom over fleire år.

Artane i slekta storklegg (Tabanus) angrip som oftast store pattedyr. Dei åtte norske artane er våre største kleggar og kan bli opp mot 30 millimeter lange. Dei flyg med ein summande lyd. Ein av dei vanlegaste norske artane er kukleggen. Den er særs stor med gråsvart bryst og ein mørk, vepseliknande bakkropp. Hoa syg blod av hestar og kveg, særleg i nærleiken av skog, men den kan stundom òg stikka menneske.

Det finnast seks norske artar av regnklegg (Haematopota). Dei er blant dei minste kleggane, og er gråaktige med kvitspetta venger. Som regel stikk hoene deira i duskregn, og dei er kjende som pågåande blodsugarar som summar lågt og blir ofte ikkje lagt merke til før dei stikk.

Blindingane, slekta Chrysops, omfattar sju artar i Noreg som òg er pågåande blodsugarar på menneske. Dei er middelsstore kleggar som er lett attkjennelege på dei mørke tverrbanda i vengene, som ofte vert haldne i trekant over bakkroppen til dyra.