Pantomima

Pantomima (yun. pantomimos — fa-kat tana harakati bilan oʻynovchi aktyor, taklid) — sahna sanʼati turi. Unda badiiy obraz soʻzsiz, mimika, imo-isho-ra, gavdani har maqomga solish orqali yaratiladi. P.Yevropada Yunoniston va Rimda, Osiyoda Xitoy, Hindiston, Xo-razm, Baqtriyada miloddan avvalgi V—IV asrlarda yuzaga kela boshlagan. Oʻrta asrlarda P. katta bir sanʼatga aylanib, koʻpgina janrlarda (drama, fojia, ertak, pamflet kabi) qoʻllandi. Baʼzan musiqa, ashula, hatto deklamatsiya (suxanpardozlik) bilan qoʻshib olib boriladi. XX asrda P.da Marsel Marso mashhur boʻldi.

Oʻzbek xalqining qad. masxa-rabozlik teatrida ham P. sanʼati katta oʻrin egallagan. Taqlid deb atalgan uzbek P.si, xususan, Amir Temur va Temur iylar saltanatida yaxshi taraqqiy etgan. XIX asr 2yarmi va XX asr boshida Buxoro amirligi va Xiva xonligi hududida yashovchi masharabozlar, Turkiston oʻlkasidagi qiziqchilar tomonidan yaratilgan 3 toifa P.lar rasm boʻlgan: qush va hayvonlar takdi-di — ramziy P.lar va ijtimoiy hayot voqealarining umumlashma inʼikosi — hajviy P.lar. Sovet davrida P.ga kam eʼtibor berildi. Shunga karamay, Xorazm, Fargʻona vodiysida P. ustalari hamon uchraydi. Rej. va dramaturg L. Boboxonov uzbek P.sini tiklash boʻyicha birmuncha ishlar qildi: badiiy dastur tuzdi, "Qoʻgʻirchoqboz" degan film yaratdi. Soʻnggi yillarda P. mavqeini tiklash boʻyicha qiziqchi Mirzabek Xolmedov faoliyati eʼtiborlidir.

Muhsin Qodirov.