περιβάλλον και πολιτική

[ΔΔΣ: Η αρχική δημοσίευση έγινε με αυτό τον τίτλο στην εφημερίδα «δρόμος ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ» ΦΥΛ. 761, 31/1/2026*. Για το άρθρο προέκυψε και ο έμμεσος τίτλος «Άλλου εστί χρεία» μετά από μία ονοματοδοσία που έκανε ο Κ. Δεμερτζής δημοσιεύοντας το άρθρο (και με σχόλια)στη ΝΕΑ Προοδευτική ΕΥΒΟΙΑ, 20/2/2026, (φύλλο 1130, εξώφ. και σελ. 6)]

Το καπάκι (και ο πολιτισμός του)

Θα έχετε βέβαια προσέξει την Μεγάλη Αλλαγή που έχει γίνει στα πλαστικά μπουκάλια εδώ και ενάμιση χρόνο. Αναφέρομαι στο γεγονός ότι τα καπάκια των πλαστικών μπουκαλιών δεν αποσπώνται πλέον από αυτά, αλλά όταν τα ανοίγεις με ένα περίεργο σύστημα μένουν στο μπουκάλι. Μάλιστα στους χυμούς σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν έναν εσωτερικό μηχανισμό, κάτι σαν ένα εσωτερικό πλαστικό ιμάντα που κρατάει το καπάκι για να μη φύγει πάνω από το μπουκάλι. Δεν ξέρω πως αντιμετωπίζει αυτή την κατάσταση ο μέσος καταναλωτής, εάν την θεωρεί χρήσιμη, ευχάριστη ή εξυπηρετική, αν την θεωρεί ωφέλιμη.

Η σκοπιμότητα πίσω από αυτή την αλλαγή στα πλαστικά μπουκάλια και τα καπάκια τους ήταν για άλλη μια φορά η προστασία του περιβάλλοντος. Ο φωτισμένος νους που σκέφτηκε αυτό το πράγμα, για το οποίο καταναλώθηκαν πόροι χρημάτων και απίστευτες ώρες μελέτης είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση¹, αυτό το εκπληκτικό μόρφωμα πολιτικής και οικονομίας, κυριαρχίας και δήθεν συμμαχιών, το οποίο εδώ και μερικές δεκαετίες καθορίζει την άμοιρη μοίρα της ζωής μας, εμάς των λεγόμενων Ευρωπαίων πολιτών.

Μπορεί κάποιος να συμφωνήσει ή διαφωνήσει με αυτή την αλλαγή, μπορεί να την θεωρήσει χρήσιμη ή άχρηστη, εάν υποθέσουμε ότι αυτό διευκολύνει στην ανακύκλωση. Ανακυκλώνω λοιπόν το μπουκάλι και δεν χάνω το καπάκι, ωφέλεια βέβαια μικρή γιατί ουσιαστικά μιλάμε για ένα πολύ μικρό κομμάτι πλαστικού, αφού το κύριο πρόβλημα παραμένει και είναι η υπερκατανάλωση πλαστικών μπουκαλιών. Αλλά ας αποδεχθούμε ότι λύσαμε και το πρόβλημα με το καπάκι των μπουκαλιών, γλυτώσαμε πρόσθετη ρύπανση και έτσι έχουμε έναν ακόμη θρίαμβο της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής πολιτικής.

Και επειδή η ΕΕ είναι άπιαστη σε αυτά τα ζητήματα, να θυμηθούμε και τα καλαμάκια. Γιατί φυσικά εδώ και 4 περίπου χρόνια έχουμε όλοι παρατηρήσει την άλλη τρομερή αλλαγή υπέρ του περιβάλλοντος: την κατάργηση των πλαστικών καλαμακίων, φυσικά πάλι με σκοπό την προστασία του περιβάλλοντος². Επειδή τα πλαστικά καλαμάκια είναι πάρα πολλά και ρυπαίνουν -είναι δε πρακτικά μη ανακυκλώσιμα- σκέφτηκαν να τα αντικαταστήσουν με χάρτινα.

Έλα όμως που τα χάρτινα έχουν το μεγάλο μειονέκτημα να διαλύονται μέσα στο υγρό και να μην προλαβαίνεις να πιεις τον καφέ ή το αναψυκτικό σου… Αφού γρήγορα διεφάνη ότι τα χάρτινα καλαμάκια είναι εντελώς άχρηστα, άρχισαν να μας προτείνουν μεταλλικά επαναχρησιμοποιούμενα καλαμάκια. Και αυτά όμως προέκυψαν ενοχλητικά και δύσχρηστα. Αλήθεια ποιοι και πόσοι θα έπαιρναν φεύγοντας από το σπίτι και το μεταλλικό καλαμάκι τους μαζί λόγω αγάπης για το περιβάλλον;

Ευτυχώς όμως, μετά από πολύ δουλειά και μελέτη βρέθηκε πάλι λύση: το επαναχρησιμοποιούμενο πλαστικό καλαμάκι δηλαδή το ίδιο καλαμάκι που χρησιμοποιούσες πάντα, τυλιγμένο όμως σε ένα χαρτί που αναγράφει ότι είναι επαναχρησιμοποιούμενο έως 10 φορές. Άρα, ως υπεύθυνοι Ευρωπαίοι πολίτες οφείλετε να μετράτε τις φορές που χρησιμοποιείται το καλαμάκι σας, να μην ξεπεράσετε τις 10 (ζήτημα υγείας), αλλά να μην το χρησιμοποιήσετε και λιγότερες από 10 (ζήτημα περιβάλλοντος).

Βέβαια, όταν αγοράζεις ένα προϊόν που θέλει καλαμάκι, σε οποιοδήποτε κατάστημα της χώρας, αμέσως σου δίνουν ένα καινούργιο μέσα στο χάρτινο περίβλημά του με την γνωστή επιγραφή που αναπαύει συνειδήσεις… και κανένας δεν μπαίνει στον κόπο να επαναχρησιμοποιήσει τα καλαμάκια του.

Και έτσι, με τις ανωτέρω λύσεις, όλοι έχουν ήσυχη τη συνείδησή τους³ και η ΕΕ φροντίζει με λεπτομέρεια και μεθοδικότητα για το καλό του παγκόσμιου περιβάλλοντος.

Ας διερωτηθούμε όμως τώρα σοβαρά: Όλα αυτά τα πράγματα προωθούν ουσιαστικά την υπόθεση του περιβάλλοντος; Και πραγματικά αυτά περιμένει ο Ευρωπαίος και ο Έλληνας πολίτης από την ΕΕ και τον πολιτισμό μας;

Αυτά περιμένουμε όλοι από την πολυνομοθεσία των Βρυξελλών και τα πολύπλοκα, πολυδαίδαλα, πολυδάπανα και πολυτελή όργανα αυτής της πολιτικοοικονομικής ένωσης;

Μήπως αυτό που πράγματι επιθυμούμε από αυτή την Ένωση είναι να βελτιωθεί ουσιαστικά η ζωή, να υπάρχει ασφάλεια αλλά σε συνθήκες πλήρους ελευθερίας, να μην κινδυνεύουμε από πολέμους και μάλιστα είτε επί ευρωπαϊκού εδάφους είτε στον γεωστρατηγικό μας περίγυρο, να προστατεύεται η υγεία και να μην κινδυνεύουμε από ψεύτικες πανδημίες;

Μήπως αυτό που προσδοκούμε είναι οικονομία προς όφελος του συνόλου και όχι των ελίτ, ικανοποιητικά εισοδήματα χωρίς ανάγκη εθιστικών επιδομάτων και πάνω απ΄ όλα γνήσια δημοκρατικά δικαιώματα και όχι ψευδεπίγραφοι δικαιωματισμοί και προειδοποιήσεις, όπως τεράστια κείμενα κάτω από ένα οποιοδήποτε μήνυμα e-mail περί δήθεν προστασίας των προσωπικών δεδομένων, την ώρα που τα πάντα έχουν εκποιηθεί σε εταιρείες του διαδικτύου, funds και κρατικούς μεγάλους αδελφούς;

Αυτή την Ευρωπαϊκή Ένωση, που αναλώνεται σε αυτού του τύπου τις ρυθμίσεις -και έχει χιλιάδες τέτοιες ρυθμίσεις⁴– την ίδια (τραγική) ώρα την καθοδηγούν “φωτεινά” μυαλά που δεν μπορούν να καταλάβουν που βρίσκονται τα αληθινά της σύνορα, ότι η Ευρώπη δεν τελειώνει στην Πολωνία-Ρουμανία, αλλά ότι φτάνει μέχρι τα Ουράλια…

Αυτή η Ευρώπη, η Ευρώπη του πολιτισμού του καπακιού και του καλαμακίου αναλώνεται σε όλες αυτές τις τεχνικές και περιβαλλοντικές λεπτομέρειες, στις οποίες τα στελέχη της έχουν γίνει “μετρ”: Εμπόρια ρύπων και CO2, χρηματιστήρια ενέργειας, ΑΠΕ σε βουνά, κάμπους και θάλασσες, με ταυτόχρονη ενεργειακή φτώχεια και ανασφάλεια. Ευαισθησία για το αν θα καταπιεί μία χελώνα ένα καλαμάκι και μπορεί να της σταθεί στο λαιμό (ή μία πλαστική σακούλα…). ΑΛΛΑ καμία ευαισθησία για τα παιδιά στην Γάζα που δεν έχουν να φάνε, δεν έχουν νερό, σχολείο, μέλλον. Το ίδιο και για αυτά που βγάζουν τις σπάνιες γαίες στην υποσαχάρια Αφρική ή τα πουλάνε οι γονείς τους για να ξεχρεώσουν στην Αιτή ή τα εκμεταλλεύονται πορνικά στην Ταϊλάνδη…

Αυτός ο πολιτισμός, ο πολιτισμός του καπακιού και του καλαμακίου ούτε το περιβάλλον σώζει ούτε την ανθρωπότητα βελτιώνει. Μόνο την υποκρισία και την ανοησία αυξάνει. Άλλου εστί χρεία για την Ευρώπη και τον κόσμο και ας ευχηθούμε τουλάχιστον να υπάρχουν τίμιες συνειδήσεις που θα μας το θυμίζουν.

Αρχές του 2026

Δημήτριος Δούκα Σουφλέρης

1Την αλλαγή αυτή εισήγαγε η Οδηγία (ΕΕ) 2019/904 – γνωστή ως Single‑Use Plastics Directive – που περιλαμβάνει ειδικές διατάξεις (Άρθρο 6) για τα καπάκια σε πλαστικά μπουκάλια έως 3 λίτρα: πρέπει να παραμένουν προσαρτημένα στη φιάλη καθ’ όλη τη διάρκεια χρήσης. Από τις 3 Ιουλίου 2024 η εφαρμογή αυτής της ρύθμισης έγινε υποχρεωτική στην ΕΕ.Η οδηγία στοχεύει στον περιορισμό των καπακιών που καταλήγουν ως απορρίμματα στις παραλίες και τα θαλάσσια οικοσυστήματα.

2Η απαγόρευση των πλαστικών καλαμακίων καθορίστηκε από την ίδια Οδηγία που προαναφέρθηκε, η οποία υιοθετήθηκε τον Μάιο του 2019 και απαγόρευσε τη διάθεση στην αγορά πλαστικών ειδών μίας χρήσης –π.χ. καλαμάκια, μαχαιροπίρουνα, πιάτα, μπατονέτες– από την 3η Ιουλίου 2021 reddit.com+9consilium.europa.eu+9ecotec.gr+9. Στην Ελλάδα, αυτή η Οδηγία ενσωματώθηκε με τον νόμο 4736/2020 (ΦΕΚ 200/Α’) με στόχο τον περιορισμό της πλαστικής ρύπανσης, την αύξηση της ανακύκλωσης και την προστασία των θαλασσών.

3Οι ακόμη πιο ντελικάτοι οικολόγοι μπορούν και να αποφεύγουν τις αεροπορικές πτήσεις ή να οδηγούν ηλεκτρικό αυτοκίνητο για να μειώνουν τις εκπομπές CO2. Oι κοινοί θνητοί ήδη με τα καλαμάκια και τα καπάκια έχουμε προσφέρει μεγάλη υπηρεσία στον πλανήτη.

4Εάν δεν ζούσαμε στην εποχή των ηλεκτρονικών υπολογιστών είναι να διερωτάται κανείς πώς θα μπορούσαν να διακινηθούν όλοι αυτοί οι άπειροι κανονισμοί που χρειάζονται που θα αποθηκεύονται σαν όλες αυτές οι νομικές και παρά νομικές και τεχνικές πληροφορίες που έχουν προβλεφθεί δήθεν για το καλό του κόσμου σε μία εποχή που θα στηριζόταν ακόμα στο χαρτί και το βιβλίο.

*Δημοσιευμένο στην εφημερίδα «δρόμος ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ» ΦΥΛ. 761, 31/1/2026 και στον ιστότοπο της εφημερίδας στο΄https://edromos.gr/to-kapaki-kai-o-politismos-toy/

Ανησυχίες για τον ηλεκτρικό τομέα της χώρας, του Ραφαήλ Μαϊόπουλου, Οικονομική Καθημερινή ~20-30 Αυγ. 2001

Ενημέρωση για την Αιολική Ενέργεια. Με πρωτοβουλία του Σωματείου εργαζομένων της ΒΙΟΜΕΚ. Εφημ. Ταμύναι Ιούλ. -Αύγ. 2001

Περισσότερη «καθαρή» ενέργεια. Υπογράφτηκαν 38 νέες άδειες για ήπιες μορφές ηλεκτρικής ενέργειας. Εφημ. Ανεξάρτητος Τύπος (τοπική) 24/7/2001

«Πράσινο φως» από τη ΡΑΕ για επενδύσεις 450 δισ., Οικονομική Καθημερινή 4 Αυγ. 2001

Γκρινπις: Αναγκαία η στροφή προς την αιολική ενέργεια, Οικονομική Καθημερινή 27/6/2001

Πέφτουν οι πρώτες καμπάνες, Εφημ. «Τα Νέα του Ευβοϊκού» (τοπική) 29/6/2001

Λάκωνες και Ευβοείς με κοινές θέσεις για τα Αιολικά Πάρκα, Εφημ. «Τα Νέα του Ευβοϊκού» (τοπική) 6/7/2001

Ανοικτή επιστολή στους βουλευτές μας για τα Αιολικά Πάρκα, Εφημ. «Πανευβοϊκό Βήμα» (τοπική) 6/9/2001

Ξέφραγο αμπέλι η Ν. Εύβοια για το Υπουργείο Ανάπτυξης, Εφημ. «τα ΝΕΑ του Ευβοϊκού» (τοπική) 14/9/2001

«Ξέφραγο «Αέρας» 450 δισ. για αιολικά πάρκα, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 6/8/2001

«Έχουν προετοιμάσει την ιστορία πολλά χρόνια πριν», Εφημ. «τα ΝΕΑ του Ευβοϊκού» (τοπική) 15/6/2001

[Π&Π: το κείμενο εστάλη υπό τύπον επιστολής στον Κ. Δεμερτζή, φίλο και εκδότη της εφημερίδας ΝΕΑ Προοδευτική ΕΥΒΟΙΑ, την 7/10/2025. Δημοσιεύθηκε στο φύλλο 1114, της Παρασκ. 24/10/2025, ως μία συνομιλία με τον εκδότη, με τον τίτλο «Για την (α-)πόλιν της Χαλκίδας ένας διάλογος με τον Δημ. Σουφλέρη». Την εφημερίδα σε pdf μπορείτε να την βρείτε στο τέλος του κειμένου. Στην αρχή του κειμένου κάποιες φωτογραφίες του συνεχιζόμενου και κάθε μέρα και χειρότερου παρόντος της πόλης της Χαλκίδας, που χθες και σήμερα η βαρβαρότητα, με την κοπή των τελευταίων μεγάλων δέντρων της Βενιζέλου, έχει φθάσει στην κορύφωση! Για τα δέντρα και την σφαγή τους έχω πολλά γράψει και αρκετά πράξει. Νισάφι πια. Αν θέλετε δείτε το δέντρα και το “κοπή δένδρων εντός της Χαλκίδος: επιστολή-αίτημα για ανάληψη ενεργειών και η απάντηση του Δασαρχείου Χαλκίδος”]

Αφτιασίδωτες σκέψεις και απόψεις

[για το μεικ-απ (ήγουν) το φτιασίδωμα μιας κάποιας πόλης]

Αγαπητέ φίλε Κωστή είχα ξεκινήσει και κάτι άλλο να γράφω αλλά το παράτησα. Όπως θα έλεγε και κάποιος πολύ κοντινός γνωστός μου… τι σημασία έχουν όλα αυτά οντολογικά;

Έλα όμως που ένα σαράκι με τρώει, δεν μπορώ να μην παρατηρώ, να μην σκέφτομαι και να μην διατυπώνω άποψη. Δεν μπορώ σε απόλυτο βαθμό να ιδιωτεύω…

Σε τούτο λοιπόν το αφτιασίδωτο πόνημα που σου στέλνω, δεν θα πω πολλά, λίγες προτάσεις μόνο, γιατί νομίζω ότι πολύ απλά, αν όχι όλοι, πάντως πάρα πολλοί κοροϊδευόμαστε… σε αυτή την πόλη που ζούμε.

Ξεκινώ.

Προχθές, με έπιασε βροχή κάπου στη γέφυρα και χρειάστηκε να περπατήσω γύρω στο 1,5 χιλιόμετρο για να φτάσω στο σπίτι μου, μέσα από το κέντρο της Χαλκίδας. Οι δρόμοι ήταν πλημμυρισμένοι, ποτάμια τα νερά… Ήταν μια δυνατή, κανονική και φυσιολογική για την εποχή βροχή. Ενδιαφέρουσα παρατήρηση: δεν συνάντησα ούτε μία σχάρα απορροής ομβρίων υδάτων. Πουθενά σε αυτό το 1,5 χλμ. Αλήθεια δεν προβλέπεται κάτι τέτοιο για μια πόλη; Να πλημμυρίζουν οι δρόμοι και να ταλαιπωρούμαστε όταν δίπλα μας είναι η θάλασσα και προφανώς δεν είναι και τόσο δύσκολο να οδηγείς τα νερά στην θάλασσα… Βρέθηκα πρόσφατα στην Πέλλα -την αρχαία- κοίταζα και το Δίον, αλλά ακόμη και στην παραδοσιακή Ύδρα βλέπει κανείς έργα πρόνοιας για την βροχή ή αποχέτευσης ή ψηλά πεζοδρόμια για να διευκολύνονται οι πεζοί. Αλλά φαίνεται ότι αυτά δεν χρειάζονται σε εμάς!

Δεύτερη παρατήρηση. 

Αυτό το παρανοϊκό πράγμα με την καταστροφή των δρόμων και των πεζοδρομίων στο όνομα της ανάπλασης, θα συνεχίσουμε όλοι να το θεωρούμε ότι είναι έργο βελτίωσης της πόλης; Δεν θα βρεθεί κάποιος να πει ότι αυτό απλά είναι σπατάλη χρημάτων και συγκοινωνιολογικά απαράδεκτο και παράλογο; Μείωση των λωρίδων κυκλοφορίας (μετατρέπουμε τον κύριο οδικό άξονα της Βενιζέλου σε δρόμο μιας λωρίδας κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση),  μείωση των θέσεων στάθμευσης (ειπώθηκε όμως στους πολίτες να παρκάρουν στα στενά), αντικατάσταση παρτεριών με ίδια στην ίδια θέση και το ίδιο υλικό, πεζοδρόμια στο ίδιο επίπεδο με την άσφαλτο, ποδηλατόδρομοι διακοπτόμενοι από στάσεις, πεζοδρόμια, σκουπιδοντενεκέδες κ.π.α. Λοιπόν εγώ το λέω και σε όποιον αρέσει: θεωρώ αυτό το έργο ανόητο, περιττό και άχρηστο. Υπάρχουν χιλιάδες πράγματα που μπορούσαν και όφειλαν να γίνουν στην πόλη. Μόνο οι  κυβόλιθοι δεν της λείπανε (οι οποίοι μέσα σε ελάχιστο χρόνο χάνουν τη θέση τους και περπατάς σε ανώμαλο πεδίο). Η Χαλκίδα μπορεί κάλλιστα να μετονομασθεί σε Κυβολιθούπολη!

Και για το τελείωμα, αφού υποσχέθηκα βραχυλογία.

Έκανα πρόσφατα ένα ταξίδι στη Βόρειο Ελλάδα. Περιοχή όπου ως γνωστόν κάνει πιο πολύ κρύο, αέρηδες, τα καλοκαίρια είναι πιο δροσερά κλπ. Οι πόλεις ήταν γεμάτες δέντρα: τα Γιάννενα, η Φλώρινα, ακόμη και η τσιμεντούπολη της Θεσσαλονίκη στις πλατείες, καμιά φορά και στα πλαϊνά μεγάλων λεωφόρων. Γυρνώντας στην Νύμφη του Ευβοϊκού έπεσα και πάλι πάνω στην μιζέρια (μάλλον κακία είναι) των καρατομημένων δέντρων, των γυμνών πλατειών (που να τολμήσεις να πας να καθίσεις το καλοκαίρι;), της τσιμεντωμένης παραλίας, γεμάτης με τις πλαστικές παράγκες των μαγαζιών που καταλαμβάνουν το 1/2 του παράλιου μετώπου. Παρεμπιπτόντως και στην Θεσσαλονίκη έχουν μαγαζιά στην παραλία.  Αλλά αυτό το πράγμα με την κατάληψη του δημοσίου χώρου με τα παραπείγματα-παραρτήματα των επιχειρήσεων της παραλίας δεν συμβαίνει. Και στο εξωτερικό κάθονται οι άνθρωποι έξω αλλά δεν σου φτιάχνουνε γυάλινα κλουβιά για να μπαίνεις  μέσα και να απολαμβάνεις ολημερίς και ολοχρονίς τον καφέ σου!

Τελικά τι είναι η Χαλκίδα: Πόλη των ευτυχισμένων καταναλωτών καφέ; Των συνταξιούχων και απομάχων της ζωής; Των δήθεν και της κάθε “δηθενιάς”; Του ευκλεούς παρελθόντος και του ασχημοτάτου παρόντος;

Για μένα η Χαλκίδα πλέον δεν υπάρχει. Υπήρξε αλλά πλέον δεν υπάρχει. Εχω την τύχη/ατυχία να  να ζω σε αυτή την πόλη -που κάποτε πολύ αγαπούσα. Και να περπατάω και να βλέπω γύρω μου την ασχήμια να αυξάνεται, την ιστορία προ πολλού χαμένη, τα λίγα σπαράγματα του παρελθόντος δεν δίνουν στην πόλη την χάρη της διαχρονίας της.

Τίποτε άλλο δεν έχω να πω αγαπητέ φίλε, στα γράφω και στα στέλνω έτσι όπως μου μου ήρθαν στο νου,  μουσκεμένος και απογοητευμένος, νυχτοπερπατώντας σε μια πόλη (δηλαδή τόπο δημιουργίας πολιτισμού) σε αποδρομή.

ΔΔΣ

Ξεσκλίδια*

[Δημοσιεύθηκε στον Δρόμο της Αριστεράς, φύλλο 741, 26/7/2025, εδώ συνοδεύεται με μια σειρά φωτογραφιών που αναδεικνύουν το άθλιο και τρελά ανόητο γεγονός και θέαμα πέριξ της Κύμης, του μπαλκονιού του Αιγαίου]

Οδηγώντας στο επαρχιακό δίκτυο της χώρας, δεξιά και αριστερά των δρόμων, σε μία απόσταση 2-4 μέτρων, σε πολλές περιοχές βλέπετε μόνο ξερά χόρτα και “ξεσκλίδια” – σπασμένα ξεσκισμένα κλαδιά δέντρων και θάμνων. Με τόσο άγριο τρόπο σπασμένα και κατεστραμμένα που δεν μπορεί παρά να διερωτηθεί κάνεις (μπορεί μέσα στην περίοδο των διακοπών όλο και περισσότεροι να το κάνουν αυτό το ερώτημα): Ποιος και γιατί έκανε αυτό το πράγμα και ποια βαρβαρότητα οδήγησε σε αυτή τη συμπεριφορά; Λοιπόν η απάντηση σε αυτό σας το ερώτημα είναι: η Ελληνική Κυβέρνηση και Πολιτεία. Μέσα στα πλαίσια κάποιων πολυδιαφημισμένων προγραμμάτων που τα θεωρεί πολύτιμα και χρήσιμα για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών, προγραμμάτων στην κυριολεξία ή σατανικής εμπνεύσεως. Πρόκειται για τα “ΑΝΤΙΝΕΡΟ”, το οποίο δήθεν δημιουργώντας αντιπυρικές ζώνες ουσιαστικά καταστρέφει τεράστιες εκτάσεις δασών και του υπορόφου τους. Το άλλο είναι το πολύ γνωστό, “ΤΑ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΑ ΟΙΚΟΠΕΔΑ”, που αν συνεχίσει μερικές χρονιές ακόμα σταματώντας την ανάπτυξη των φυτών από τον Απρίλιο μέχρι και τον Μάιο, σε λίγα χρόνια δεν θα βλέπουμε ούτε Παπαρούνες ούτε Σπαθόχορτο ούτε Μάηδες να ανθίζουν την άνοιξη.

Ο συνδυασμός αυτών των δύο προγραμμάτων έδωσε την δυνατότητα σε περιφερειακές αυτοδιοικήσεις και δήμους, δήθεν πράττοντας κάτι καλό για την πυροπροστασία, να έχουν μετατρέψει τα πλαϊνά των δρόμων σε εύφλεκτες ζώνες και εικόνες φρικτής και βάρβαρης ασχήμιας.

Ξεσκλίδια λοιπόν, στους δρόμους της Ελλάδας, που σου συνταράσσουν τα σωθικά.

Αλλά μήπως Ξεσκλίδια δεν είναι ούτως ή άλλως χωροταξικά, πολεοδομικά, ενεργειακά, λειτουργικά όλοι οι δρόμοι Ελλάδας; Όπου σε δήθεν αναπτυγμένες περιοχές δεν βλέπεις τίποτα άλλο παρά οι εισόδους- εξόδους επιχειρήσεων, μάντρες υλικών, σπίτια, όλα ατάκτως ερριμμένα;

Πότε θα γίνει αντιληπτό ότι μόνο μία συνεκτική ανάπτυξη των οικισμών, με σαφή όρια και τους επαρχιακούς δρόμους αφιερωμένους σε αυτό για το οποίο είναι φτιαγμένοι, δηλαδή την μετακίνηση των οχημάτων, θα έχουμε πολλαπλώς μεγαλύτερα συνολικά οφέλη, λειτουργικά, οικονομικά και βεβαίως αισθητικά;

Αλλά βέβαια τα Ξεσκλίδια δεν υπάρχουν μόνο στους δρόμους, υπάρχουν και στα βουνά, στους κάμπους, υπάρχουν και μέσα στις πόλεις όπου τα δέντρα καρατομούνται στο όνομα της κλάδευσης, οι αυλές έχουν εξαφανιστεί και έχουν αντικατασταθεί με μπετόν και άσφαλτο και έτσι δήθεν αντιμετωπίζουμε καύσωνες με ρεκόρ (όπως τους 80 βαθμούς στην άσφαλτο της Αθήνας¹) Κανονικά θα έπρεπε να μιλάμε για ανθρωπογενείς καυσωγόνες πόλεις, για πυρομανείς προστάτες από την φωτιά, για καταστροφείς του γύρω και του μέσα μας!

Τώρα λοιπόν που πολλοί -ας ευχηθούμε- θα έχουν αυτή την δυνατότητα των διακοπών και έτσι θα βρεθούν κοντά στους ωραίους ή δήθεν ωραίους τόπους της χώρας, ας ρίξουν όλοι μία πιο προσεκτική ματιά μήπως και καταλάβουν ότι στην πραγματικότητα, με την αφόρητη αναπτυξιολαγνεία, αυτό που έχουμε φτιάξει είναι μία χώρα που οδεύει προς την καθολική ασχήμια. Απλά οι περισσότεροι δεν βλέπουν ότι “ο βασιλιάς είναι γυμνός”.

Όλοι αυτοί οι ταξιδευτές των “ήσυχων ημερών του Αυγούστου” ας κάνουν λίγο και ένα εσωτερικό ταξίδι και ας προσπαθήσουν να ακουμπήσουν με λίγη τρυφερότητα αυτόν τον Τόπο. Την τρυφερότητα και σοφία μαζί, που υποδήλωνε παρακάτω ο φίλος μου Μιχάλης Ποντίκης², στο θαυμάσιο κείμενό του»Καταστροφέας του μέσα μας»³:

«Παρατηρούσα άφωνος το έργο του «καταστροφέα», του χορτοκοπτικού μηχανήματος που χρησιμοποιείται (ευρέως πια) για τον καθαρισμό των παρυφών των δρόμων από τα χόρτα και τα «ανεπιθύμητα» φυτά: λωρίδες οι φλούδες των κομμένων θάμνων να κρέμονται στον αέρα, κλαδιά που έχουν κοπεί με βίαιο τράβηγμα, άλλα που έχουν γείρει τσακισμένα, στριμμένοι και ξεφλουδισμένοι βλαστοί, ξεμασχαλισμένοι κορμοί, ξεριζωμένα μικρά φυτά, να αφήνει πίσω του μια εικόνα απερίγραπτη. Πολλοί θάμνοι έχοντας χάσει με αυτό τον τρόπο κάποιο κλαδί τους, ξεράθηκαν τελικά. Όχι, δεν έχω να προβάλω ορθολογικά επιχειρήματα για να πείσω κάποιους να μην χρησιμοποιούν αυτό το τρομερό μηχάνημα. Απλά τους μεταφέρω την αίσθηση (που ίσως δεν είναι μεταφυοική, γιατί την έχουν και άλλοι εκτός από μένα) ότι τα φυτά, όταν υφίστανται αυτή τη βάναυση μεταχείριση, ΠΟΝΑΝΕ. Και ας μη λαμβάνεται ως απόδειξη του ότι τα φυτά δεν πονάνε, το ότι δεν σκούζουν. Δεν σκούζουν, δεν ουρλιάζουν από τον πόνο, προφανώς επειδή δεν έχουν φωνή. Δυστυχώς. Γιατί ίσως έτσι θα μπορούσαν να εξηγήσουν πιο πειστικά στους αρμόδιους ότι το μηχάνημα «τους», αφήνει πίσω του μια έλλειψη πολιτισμού, τρομακτική».

* Δεν μπορεί παρά να θυμάμαι και την Βάνα Σ. που είχαμε βρεθεί μαζί στο ίδιο μετερίζι για τα βουνά μας…

Δημήτρης Δούκα Σουφλέρης

Ιούλης 25

1https://airetos.gr/thermokrasies-rekor-stin-asfalto-tis-athinas-mechri-kai-80c-kategrapse-o-dimos/

2Έφυγε πέρσι…

3Δημοσιευμένο στο περιοδικό ΑΣΤΕΡΟΣ, τ. 7, καλοκαίρι 2007.

10 great Palestinian films to watch right now (for free). From Elia Suleiman to Hany Abu Assad, here’s where to start with Palestinian film (https://www.esquireme.com/culture)

ΧΑΝΤΟΥΣ – ΕΝΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙ
Αλεξία Τσούνη | Παλαιστίνη, Ισπανία | Ντοκιμαντέρ | 2022 | 06΄12’’
Όταν οι Ισραηλινές μπουλντόζες φτάνουν στο Βεδουίνικο χωριό της για να κατεδαφίσουν το σπίτι της, η 14χρονη Παλαιστίνια Σαλχα φωνάζει το ιπτάμενο πρόβατο της Χαντούς για να την πάρει κάπου μακριά…

PEACE VS PIECE. Μέρος Ι : Η αντίσταση των γυναικών στην Χεβρώνα
Αλεξία Τσούνη | Παλαιστίνη | Ντοκιμαντέρ | 2018 | 70′ 00″
Γυρισμένο το 2018 στην ιστορική πόλη της Χεβρώνας στην κατεχόμενη Παλαιστίνη. Παρουσιάζει από την μία πλευρά την καταπίεση των γυναικών, τόσο από την κατοχή όσο και από την πατριαρχία, και από την άλλη πλευρά την αντίστασή τους και την αλληλεγγύη.

[Π&Π-ΔΔΣ: άρθρο δημοσιευμένο στην Κυριακάτικη Δημοκρατία, της 25/5/2025, στο τέλος του άρθρου και σε αρχείο pdf της εφημερίδας. Έχω γράψει και δημοσιεύσει κάποια πράγματα για τον Μιχάλη μέσα στον τελευταίο χρόνο. Ακόμη πιο σημαντικό όμως είναι ότι εντρυφώ πάλι πάνω στην δουλειά του, τα περιοδικά και τα βιβλία του. Και συνεχώς βρίσκω υλικό, σκέψεις, δουλειά σπουδαία… και ο Μιχάλης γίνεται όλο και μεγαλύτερη απώλεια. Ας τον περιβάλλουμε με την αγάπη μας και ας δουλέψουμε με το έργο του, εν είδη ζωντανού μνημοσύνου!]

Μιχάλης Ποντικής: “Κλείστε την τηλεόραση και ανοίξτε μια πόρτα στην δημιουργία”

Ένα χρόνο πριν έφυγε ένας σπουδαίος ερευνητής των γραμμάτων, της λαογραφίας και της ιστορίας, ο σημαντικότερος μελετητής της Κύμης τουλάχιστον κατά την τελευταία 50ετία και δυστυχώς για εμένα και λίγους ακόμη ανθρώπους ένας σημαντικός φίλος. Πέρα από τα προαναφερόμενα ο άνθρωπος αυτός υπήρξε βοηθός στην έρευνα πολλών επιστημόνων ανά την Ελλάδα, σε τομείς που κάλυπταν οι γνώσεις και η μεθοδική δουλειά του. Πολλές διδακτορικές διατριβές ολοκληρώθηκαν χάριν στην βοήθειά του. Το όνομα του: Μιχάλης Ποντίκης. Μπορεί να μην είναι ευρύτερα γνωστό, αλλά αυτό συμβαίνει γιατί ο Μιχάλης ζούσε ενστερνιζόμενος το “λάθε βιώσας” ( του Επίκουρου). Το έργο του σε βιβλία, μελέτες, περιοδικά και άρθρα είναι ευρύτατο και θα πρέπει να αποτελέσει πεδίο σπουδής ορθής αποδελτίωσης και αρχειοθέτησης και εν τέλη συνολικής παρουσίασης για να είναι προσιτό στον κόσμο, ως πηγή γνώσης και έρευνας. Γιατί ο Μιχάλης αυτό πάντοτε ήθελε: την πραγματική, βαθιά γνώση και την θέση αυτής της γνώσης στην κοινωνία υπό τον όρο του διπλού σεβασμού, προς την πηγή και προς τον αποδέκτη της κάθε πληροφορίας.

Η τελευταία του ολοκληρωμένη αλλά ανέκδοτη εργασία αφορούσε τον Ηράκλειτο και πολλοί θεωρούν ότι αυτό το έργο θα ήταν το magnum opus… ας ευχηθούμε τα αδέλφια του να φροντίσουν για την έκδοσή του.

Από όλα όμως όσα προαναφέρονται, για εμένα που τολμώ να πω ότι τον ήξερα κάπως καλύτερα και πλησιάζαμε ο ένας τον άλλον στο πέρασμα των χρόνων, αυτό που θεωρώ σπουδαιότατο στον Μιχάλη ήταν ο λόγος του¹, η σκέψη του και η κρυφή τρυφερότητά του².

Το περιοδικό με το Σημείωμα του Μιχ. Ποντίκη

Αντί λοιπόν πολλών άλλων δικών μου λέξεων, για έναν σιωπηλό εν πολλοίς διανοητή, έχων ως αφορμή την φράση του Κων. Βαθιώτη “Κλείστε την τηλεόραση για να βρείτε την πραγματική σας όραση!”³ στην συνέχεια παραθέτω αυτολεξεί ένα εκπληκτικό κείμενο του, δημοσιευμένο σε ένα από τα περιοδικά που εξέδιδε, το ΑΣΤΕΡΟΣ, τ. 6, Άνοιξη 2007, ως Σημείωμα του εκδότη. Απολαύστε την σκέψη του, την θέση του, την ματιά του και την στάση του και αναλογιστείτε πόσο πιο καλό θα ήταν για όλους μας, αφενός να έχουμε και εμείς τέτοιες μικρές επετείους και αφετέρου να ακούμε και να διαβάζουμε ανάλογες σκέψεις και κείμενα.

Γράφει λοιπόν ο Μιχάλης Ποντίκης στο Σημείωμα του εκδότη: “Πριν από λίγο καιρό «τίμησα» μια μικρή προσωπική επέτειο που μπορεί στα μάτια των άλλων να φαίνε­ται ασήμαντη, για μένα όμως αντιπροσωπεύει κάτι ουσιαστικό: έκλεισαν δέκα χρόνια χωρίς να παίξει καθό­λου τηλεόραση στο σπίτι. Είναι αλήθεια ότι καθώς κατοικώ κυρίως μόνος μου, δεν δέχτηκα αυτό το διάστημα ιδιαίτερες πιέσεις προς την αντίθετη κατεύθυνση. Μιλάω δηλαδή εδώ μόνο «εξ ονόματος» μου, αν και αυτό για το θέμα μου δεν έχει και μεγάλη σημασία.

Η αφορμή υπήρξε ένα τυπικό γεγονός που με φόρτισε συναισθηματικά κάπως ιδιαίτερα. Ήταν τότε η στιγμή που η τηλεόραση από «παράθυρο στον κόσμο» έγινε για μένα καθαρά ένα «πρίσμα παραμόρφωσης του κόσμου». Η στιγμή της συνειδητοποίησης ότι η πραγματική Ζωή ήταν απολύτως αλλού.

Πολλοί πιστεύουν ότι το να βλέπει ή να μη βλέπει κανείς τηλεόραση είναι απλώς θέμα διευθέτησης του προσωπικού χρόνου. Μάλλον όμως έτσι παραβλέπουν το πρόβλημα της εξάρτησης. «Μα τι άλλο μπορεί να κάνει κάποιος τον ελεύθερο χρόνο του;» ρωτούν. Και όμως υπάρχουν δεκάδες (ή χιλιάδες;) όμορφα (και πιο χρήσιμα) πράγματα που θα μπορούσε να κάνει κανείς αντί να στέκεται μπροστά στη μικρή οθόνη. Να περιποι­ηθεί τον κήπο του, να διαβάσει ένα βιβλίο, να κάνει ένα περίπατο στην εξοχή, να… Το ότι δεν κάνει τίποτα από όλα αυτά προτιμώντας να σπαταλάει το χρόνο του με την ΤV, αποδεικνύει από μόνο του την εξάρτηση. Η ψευδαισθητική παρουσία των ανθρώπων στην οθόνη και η ταύτιση του θεατή μαζί τους (που συχνά γίνεται, με αφορμή ένα γεγονός, νοερός σχηματισμός μιας κοινότητας), η ποικιλία των πληροφοριών, το στοιχείο της μικρής έκπληξης και του καινούργιου (ιδιαίτερα στις ειδήσεις), είναι μερικά από τα επικοινωνιακά πλεονεκτήματα της τηλεόρασης που η κοινωνιολογία τοποθετεί στη βάση του φαινομένου. Κατά την ταπεινή μου γνώμη ο πραγματικός λόγος της εξάρτησης του σημερινού τηλεθεατή βρίσκεται πέρα από όλα αυτά: είναι ένα συναίσθημα αισιοδοξίας που η τηλεόραση, πίσω από την οποιαδήποτε κίνηση στην οθόνη, μεταφέρει στους τηλεθεατές: ο κόσμος είναι όμορφος παρά τις πολλές άσχημες όψεις που εμφανίζει, ο κόσμος έχει πάθος για επικοινωνία παρά την βοούσα μοναξιά, ο κόσμος είναι καλός παρά την αγριότητα που επικρατεί, ο κόσμος είναι ανοιχτός στην καλυτέρευση του συνόλου και στην προσωπική άνοδο του καθενός. Κάποιος μπορεί να παρατηρήσει εδώ («ψυχρά») ότι αυτό το συναίσθημα αισιοδοξίας εξαργυρώνεται στη συνέχεια με κατανάλωση, το θεμελιώδες άλλωστε επιδιωκόμενο του ισχύοντος οικονομικού συστήματος. Αυτό όμως δεν ισχύει πάντα.

Το να κλείσεις λοιπόν μια για πάντα την τηλεόραση σου, σε μια στιγμή μάλιστα που ξοδεύεις πολλές ώρες μπροστά της, σημαίνει να δεχτείς να υποστείς, χωρίς υπερβολή, μια πνευματική μεταμόρφωση. Αντί για την ομορφιά των τηλεοπτικών πραγμάτων (στημένη, πλαστική και λουστραρισμένη) πρέπει να μπορέσεις να δεις την ομορφιά του πραγματικού κόσμου αλλά και να κατανοήσεις (όχι να απωθήσεις) την ασχήμια του. Αντί για μια παθητική ακρόαση (βρίζοντας από μακριά μερικούς ηλίθιους, δε γίνεσαι πιο ενεργητικός), να αναπτύξεις ένα αυθεντικό (όχι εξυπνακίστικο) προσωπικό λόγο και να τον απευθύνεις στους πραγματικούς άλλους. Αντί για την καλοσύνη των «επ’ αμοιβή καλών» της τηλεόρασης, να ψάξεις και να αναδείξεις την καλοσύνη (κόντρα στην υποκρισία) στις καθημερινές σου σχέσεις.

Ναι, μα πέρα από αυτά τα «σπουδαία», η τηλεόραση έχει και μια διάσταση καθαρής ψυχαγωγίας που δεν πρέπει να παραβλέψουμε, θα μπορούσε να μου αντιτείνει κάποιος. Σωστά. Και εδώ βρίσκεται το πιο δύσκολο σημείο για μια απόπειρα απεξάρτησης από την τηλεοπτική θέαση. Γιατί η ριζοσπαστική (χωρίς δηλαδή πισωγυρίσματα) λύση δεν είναι να ψυχαγωγείσαι πλέον διαβάζοντας κάποιο βιβλίο, ακούγοντας κλασσική μουσική ή πηγαίνοντας πιο τακτικά στον κινηματογράφο και το θέατρο. Είναι κυρίως, όσο παράδοξο και αν μοιάζει αυτό, το να καταφέρεις από δω και πέρα, να ψυχαγωγείς ο ίδιος τον εαυτό σου. Πώς; Με το μοναδικό τρόπο που μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο: δημιουργώντας, παράγοντας δηλαδή νέες μορφές και απολαμβάνοντας τόσο την (συνήθως επίμονη) διαδικασία παραγωγής τους όσο και το αποτέλεσμα. Φτιάχνοντας οτιδήποτε: από ένα φαγητό μέχρι ένα ποίημα, από ένα σχέδιο μέχρι κάνοντας τη διαμόρφωση του κήπου σου. Από αυτή την άποψη, ίσως η τηλεόραση είναι ο πιο συνηθισμένος τρόπος ευνουχισμού της δημιουργικής μας δύναμης.

Δεν αμφιβάλλω ότι αυτές οι σκέψεις θέλουν εκατοντάδες (ίσως και χιλιάδες) τυπωμένες σελίδες για να συζητηθούν διεξοδικά. Εδώ έθιξα κάποια πράγματα πολύ πρόχειρα και μόνο με αφορμή μια καθαρά προσωπική διαπίστωση: ότι το περιοδικό αυτό, ο «Αστέρος», ως «μηχανισμός παραγωγής» κάποιων ιδεών και μορφών γεννήθηκε κατά βάση, πάνω στα συντρίμμια μιας νικημένης τηλεόρασης”.

Δημήτριος Δούκα Σουφλέρης

14/5/2025

1Για όσους ενδιαφέρονται ας ακούσουν συνέντευξή του στο https://archive.istorima.org/en/interviews/EL-12193 (Η προσπάθεια διάσωσης και ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς της ευρύτερης περιοχής της Κύμης)

2Όταν ξεκίνησε η χρήση χορτοκοπτικών είχε γράψει πως πολύ τον ανησυχούσε ο πόνος των φυτών από αυτά τα μηχανήματα…

3Από το άρθρο του “Η δικτατορία των Μέσων Μαζικού Εκτραχηλισμού”, δημοσιευμένο στην Κυριακάτικη Δημοκρατία της 23/3/2025.