મન માનસ અને માનવી

હવે કહ્યા વગર રહી નહિ શકું. મનમાં મૂંઝાઊં છું. એવું પણ માનવી કરી શકે.

 ઘરમાં ધનની રેલમ છેલ હોવા છતાં પણ આવું કૃત્ય કઈ રીતે કરી શકાય ? 

અમારા ગામના છગન કાકા વટ પાડીને ગામમાં ફરતા હોય. જાણે પોતે

ગરીબોના બેલી હોય એવી છાપ ઊભી કરી હતી.  

બાળકો મોટા થઈ ગયા હતા એટલે ધંધામાંથી નિવૃત્તિ લઈ લીધી હતી. 

કોઈ વાર મન થાય ત્યારે ગોદામમાં પહોંચી જતા. ખેતીની ઉપજ સારી હતી. 

ઘરે ગાય અને ભેંસ દુઝણી હતા. રોજ ઘરનું તાજું માખણ અને દહીં જમવામાં

શેઠાણી આપતા. 

૭૦ની આસપાસ ઉમર હશે. ગાલના ગોટા રોજ ગુલાબી જણાય.પંચાયતમાં

તેમની જબરી પહોંચ. લોકો કાકાને રસ્તામાં મળે તો બે હાથ જોડી માથું નમાવે

અને ‘જય શ્રી કૃષ્ણ’ કહે. 

ગામનો ધારો હતો નવો મહિનો બેસે એટલે તેની સુદ અગિયારસને દિવસે અમુક 

માણસો અનાજ મફત મેળવે. તેને કારણે ગામમાં કોઈ ભૂખ્યું સૂએ નહીં. ગામના 

વેપારી નક્કી કર્યા મુજબ અનાજની ગુણીઓ આપી જાય. 

છગનકાકાએ જવાબદારી માથે લીધી કે તે બધા અનાજના દસ કિલોના થેલા તૈયાર

કરી સહુને આપવાના. તેના આધાર કાર્ડ તપાસીને આપે. કોઈ બે વાર ન લઈ જાય તેની

તકેદારી રાખે. પ્રજાજન ખુશ હતા. સુદ અગિયારસની કાગડોળે રાહ જોતા હોય. 

છગન કાકાને ત્યાં વર્ષોથી કામ કરતા સુખિયાને આ જવાબદારી આપી હતી. સુખિયો

છગનકાકાનો વિશ્વાસુ માણસ હતો. દસ દસ કિલોના થેલા તૈયાર કરી રાખતો. 

છગનકાકો ગામમાં ઉજળો થઈને ફરતો પણ તેના ગોરખ ધંધા માત્ર સુખિયાને જ ખબર

હતી. ગોદામમાં આવતું સારું અનાજ છગનકાકાના આદેશથી ઘરમાં રહેતા.છગનકાકાના

ખેતરમાં. જે નબળો માલ ઉગે તે ગામ માટે બદલી લેતો. 

સુખિયાને દુખ ઘણું થતું પણ બોલી શકતો નહી. છગન કાકા તેને કામ કરતા બમણું અનાજ 

આપતા. આજે એ સુખિયો મરવા પડ્યો છે. તેના અંતરમાં આ વાત ઘુંટાય છે. જીવ જતો નથી 

શું કરે ? 

મરણ પથારીએ છે, કોને વાત કરે ? તેનું કહ્યું કોઈ સાચું માને ખરું ? છગનકાકાના વટ પાસે

તેની પીપુડી ક્યાં વાગવાની હતી. વિચાર ખૂબ કર્યો. કાગળ પર લખી ઓશિકાની નીચે ચબરખી

 મૂકી દીધી. રાતના સૂતા પહેલા આ ઈચ્છા પૂરી કરી. સવારનો સૂરજ છડી પોકારતો આવ્યો પણ

સુખિયાની આંખ ઉઘડવાની હિંમત કરતી ન હતી. 

સુખિયાનો જીવ ‘ગતે’ ગયો. મરતા પહેલાં સત્ય જાહેર કર્યું. વહેલી સવારે બાપને ઉઠાડવા ગયેલી

જુવાન સત્યાના હાથમાં એ કાગળની ચબરખી આવી. બાપની વેદના જાણી ગઈ અને પેલા ગામમાં

શાહુકારની શાલ ઓઢીને ફરતા “છગનકાકાની પોલ ખૂલી પાડવાનો મનસૂબો કર્યો.’.

શસ્ત્ર એ એવો ભયંકર શબ્દ છે કે વાંચતાની સાથે દિલ ધબકારો ચુકી જાય. એક પળ ભયાનક 

વિચારો મનમાં ઉમટી આવે. ધોકાથી માંડીને એટમ બોમ્બ જેવા શસ્ત્રના વિચાર આવી જાય.

ધોકો જોકે શસ્ત્ર નથી પણ તેનો ઉપયોગ રક્ષણ માટે કરી શકાય. એવી રીતે મમ્મીનું વેલણ 

પણ શસ્ત્ર નથી. જેને ખાધું હોય તેને ખબર પડે કેવું વાગે છે. ચાલો ખોટી વાત કરીને સમય 

નહી બગાડું.

શસ્ત્ર કહીએ એટલે છરી, તલવાર, તીર કામઠું, ભાલો, બરછી, બંદૂક, તોપ ગોળા વિ. વિ. યાદ

આવે. આજના જમાનાના શસ્ત્રો તો અતિશય ભયંકર છે. વિનાશ નોતરી કાળો કેર વર્તાવી

તોબા પોકારાવી સહુને ખતમ કરે. એટમ બોમ્બ, પરમાણુ બોમ્બ, ન્યુક્લિયર શસ્ત્ર જેવા અનેક

તોબા પોકારી પળભરમાં પરિણામ દર્શાવે.  

હું જે શસ્ત્રની વાત કરું છું, એ તો અનોખું છે. બજારમાં લેવા ન જવું પડે. પૈસાનો ખર્ચ બિલકુલ નહીં.

જ્યારે વાપરવું હોય ત્યારે હાજર. સમય, કાળ કે સ્થળનું પણ ભાન ન રહે. જ્યારે તેનો ઉપયોગ થાય 

ત્યારે ધરતીકંપનો આંચકો જરૂર લાગે. લોહી ન નીકળે પણ ઘાવ એવા હોય કદી ન પૂરાય. સમયનું 

બંધન તેને ન નડે. કમાલ તો એવી કરે, જબરદસ્તી કરી ન શકાય. ન વાપરવું હોય તો લાખ પ્રયત્નો 

નિષ્ફળ જાય. તેના કદ અને આકાર અલગ અલગ હોઈ શકે, પણ કાર્ય એક સરખું કરે.

તમે સમજદાર હશો તો સમજી ગયા હશો ઈશારો કોના તરફ જઈ રહ્યો છે.  સમજી ગયા ને ! આપણા

મુખની ડાબલીમાં પુરાયેલી , ‘જીભ’. ‘હાશકારો ‘થયો. મારી વાત જરા પણ ખોટી છે ? આપણે બધા

તેના શિકાર થયા હોઈશું ?

સાચું પૂછો તો આપણે શિકાર પણ અનેક કર્યા છે. કોઈ માઈનો લાલ હકથી  મારી વાતને ખોટી 

સાબિત નહીં કરી શકે ! હવે આ શસ્ત્ર, કદી ધાર કઢાવવાની જરૂર પણ ન પડે. ગમે તેટલી વાર

વાપરો થાકે કે હારે પણ નહીં. 

સંસ્કારી વ્યક્તિ જીભનો ઉપયોગ ખૂબ સુંદર રીતે કરે. સામેવાળી વ્યક્તિને વશમાં કરવાની

અદભૂત શક્તિ તે ધરાવે છે. જે વ્યક્તિ કંકાસ કરવામાં પાવરધા હોય તેમને તો મજા આવી જાય.

બેફામ તેનો ઉપયોગ કરે.  ગમે ત્યાં ઝળકે અને પ્રકાશે. તેને ઓળખ પત્રની જરૂર ન હોય. શાંતિ

તેનાથી સો જોજન દૂર ભાગે. 

શાંતિ ક્યાં  શોધવા જઈએ.વાત કરીએ નાના મોટા સહુ તેને બે હાથ અને ત્રીજું માથું જોડે.વધારે

પડતું લખીશ તો હું તેના કોપનો ભોગ થઈશ. ન  લેવા ન દેવા માટે દુશ્મની બંધાઈ જશે. બહોત

ગઈ ને થોડી રહી, દુશમની કરીને  શું ફાયદો. બાકી જીવન શાંતિથી જાય એવી પ્રાર્થના.

આ નાચીઝ જીભનો ઉપયોગ બે ભાઈ વચ્ચે મિલકતના ઝઘડા, દેરાણી જેઠાણી વચ્ચે કામના ઝઘડા,

મા દીકરી વચ્ચે સ્વતંત્રતાના ઝઘડા, સાસુ વહુ વચ્ચે માન અપમાનના ઝઘડા વચ્ચે જોયા છે ? નહી તો

તમારા જેવું સુખી કોઈ નથી !

આ જીભનો ઉપયોગ સમજણ પૂર્વક કરવામાં માલ છે. વરસે તો વ્હાલનો દરિયો. રૂઠે તો જીવનભરની

દુશ્મનાવટ કરી બેસે. મુખ ખોલતા પહેલા વિચાર કરવો. જો તમને ગમે તો જ તે શબ્દ ઉચ્ચારવા, ન ગમે 

તો મૌનનું પાલન કરવું. 

આ જીભને થાક લાગતો નથી. આળસ જેવી બલાથી અજાણ છે.  કોઈ વિટામિનની પણ જરૂર નથી

 આંખ ખૂલે ને તે તૈયાર. ઉંમરની પણ કોઈ અસર જણાતી નથી. બોલતા નહોતું આવડતું ત્યારે લવારા

કરતી.. બોલતા શીખ્યા પછી ભવાડા કરે.  સમજુ, વિદ્વાન અને ઠરેલ માણસ તેનો ઉપયોગ બરાબર 

કરી જાણે. 

હવે આપણે જાતે નક્કી કરવાનું તેનો ઉપયોગ કઈ રીતે કરીશું !

.   

૧૨મી માર્ચ ” ૧૯૬૬ “

લગ્નની ૬૦મી વર્ષગાંઠ

જીવનમાં બહાર આવી જેના પગરવને સુણી

આ એજ વ્યક્તિની યાદે હું ગુમસુમ બેઠી છું

સુંદર સંસ્કાર અર્પી બાળકોમાં ગુંથાઈ

માયા મમતાના બંધ સાથી સંગે સોહાવી

આ એજ વ્યક્તિની યાદે હું સુનમુન બેઠી છું

ફૂલવાડી સિંચિત થઈ ફળ ફૂલથી ઉભરાઈ

માળી વિણ બગિયાની હું મહેક માણું છું

વણમાગ્યે જીવનમાં લહેર આનંદની ઊઠી

શ્રીજી તારી દયાની હું કરૂણાને યાચું છું

આ એજ વ્યક્તિની યાદે હું ગુમસુમ બેઠી છું

********************

“નિવૃત્ત થયા પછી” ઘણી બધી ચરી પાળવાની.  અરે, આ તો જીંદગી છે, મરજીમાં આવે તેમ જીવવાની. બાળપણમાં માતા અને પિતાની આજ્ઞા માનવાની, શાળાએ જઈએ ત્યારે શિક્ષકોને સાંભળી તેમના કહ્યા પ્રમાણે અનુસરવાનું. પરણ્યા એટલે પ્યારી પત્નીની  ગુલામી કરવાની.  નહી તો, “હું મારે પિયર જઈશની લુખી ધમકી આપે” તે સાંભળવાની. બાળકો મોટા થાય એટલે તેમની મરજી મુજબ કારણ “આપણે ઘરડા થઈ ગયા”. આ ગણિત મારી સમજમાં નથી આવતું.

નિવૃત્ત થયા, તમે તમારા મનના માલિક. જુવાનીમાં કમાયા હતા, હવે વિમાનમાં ફરો કે ફાઈવ સ્ટાર હોટલમાં રહો તમને કોણ રોકનાર છે ? હા નસિબ હોય અને પતિ ,પત્ની બન્ને હો તો  સ્વર્ગ ઢુંકડું છે. કેટલું સરસ લાગ્યું ને ? નિવૃત્ત  થયાનો આ તો સહુથી મોટો લાભ છે. નિવૃત્ત થયા પછી શું ? એ પ્રશ્ન દરેકને સતાવે છે. તુંડે તુંડે મતિઃ ભિન્ન . દરેક વ્યક્તિના અભિપ્રાય અલગ હશે. અંતે તો  સહુનો   ધ્યેય એક જ છે ! નિવૃત્ત થયા પછી, “હાશકારો”. બસ કોઈની ગુલામી નહી. સમયની પાબંધી નહી.

નિવૃત્તિ એટલે નોકરી ન કરવી ! બાકી પ્રવૃત્તિમાં બાધ નથી. જો બિમાર પડવું હોય, દર્દ અને રોગને ખુલ્લા દિલે આવકારવા હોય તો ‘નિવૃત્તિમાં સોફા શોભાવજો’ ! બાકી જે ખ્વાઈશ હોય તે પૂરી કરવાનો સમય એટલે નિવૃત્તિ !  બાળપણ ગયું મસ્તી તોફાનમાં , જુવાનીમાં પ્રેમ કર્યો, બાળકો થયા , ઘરસંસાર ચલાવ્યો, સુંદર કામગીરી કરી પતિને બે પૈસા રળવામાં મદદ કરી. હર્યા, ફર્યા આનંદ કર્યો. આધેડ વયે બાળકો ઠેકાણે પડે તેની ચિંતા કરી. હવે આવ્યો જીવનમાં ‘હાશકારો’ જેનું બીજુ સુંદર નામ ‘નિવૃત્તિ’. ક્યારે પેલો ઉપરવાળો બોલાવશે ખબર નહી ? પળભરનો વિલંબ પણ નહી સહી શકે. બસ આ જીવનને સન્માર્ગે વાળો, લાખેણા મનખા દેહને એવો રૂડો બનાવે કે સર્જનહારને આપણા પર ગર્વ થાય !

શું જોઈએ છે ?

“જીવનમાં શાંતિ”.

“કોઈને નડવું નહી”.

” પતિ, પત્નીની અને પત્ની, પતિની સાથે આનંદમય જીવન ગુજારે”. ( જો નસિબદાર હોય અને બન્ને ડોસા, ડોસી સાથે  હોય તો!”)

શેષ રહેલા જીવનનું સરવૈયુ કાઢી તાળો મેળવે”.

“જો એકલા હોય તો જાત સાથે સંધિ કરી જીવનને સફળ બનાવે”.( સાથીની યાદ સતાવે એમાં બે મત નથી !)

સ્વામી સચ્ચિદાનંદ, ઓશો કે મોરારીબાપુ કહે તેમાંથી આપણને યોગ્ય લાગે તે ગ્રહણ કરવાનું. બાકી જીવનની ઢળતી સંધ્યાએ આપણા  વાળ ‘નથી ધુપમાં ધોળા કર્યા કે  વગર મહેનતે મફતની ટાલ  પાડી”. આપણી મરજી પ્રમાણે જીવવાનું. પ્રભુ ભજનમાં મઝા આવતી હોય તો તેમાં મસ્ત રહેવાનું. સતકાર્ય કરવા ગમતા હોય તો તેમાં પ્રવૃત્ત રહેવાનું. “પસંદ અપની અપની ખયાલ અપના અપના”.

બાળકોને તેમની સ્વતંત્રતા આપી ,આપણો મારગ જુદો ચાતરી લેવાનો. જો તેમને આપણી જરૂર હોય તો અડધી રાતે પણ તૈયારી બતાવવાની. મનમાં મુંઝાઈને કે તેમની ગુલામી નહી ચલાવવાની. દરેક લેખકોના મંતવ્યો વાંચ્યા.  તેમની પરેશાની જોઈ દુઃખનો અહેસાસ થયો. ખેલદિલ લોકો સત્ય લખે છે. બાકી બધા સત્યનું મહોરું પહેરી ફરે છે. શાને માટે ?  સત્ય બોલજો, અંતરમાંથી, “કાઢ્યા એટલા કાઢવા છે ખરા”?

મને નથી લાગતું કોઈની મરજી હોય !

સાથીની ગેરહાજરી સાલે, જરૂર તેમાં બે મત નથી. ત્યારે પેલું બ્રહ્મ વાક્ય ડોકિયું કરે, “એકલા આવ્યા એકલા જવાના”. સગાં કે વહાલા બધા સ્મશાનેથી પાછા વળવાના. કિંતુ નિવૃત્ત જીવનમાં એવી પ્રવૃત્તિ પણ દેખાઈ આવે છે જીવનને સફળ કરવામાં સહાય રૂપ થાય. દરેક વ્યક્તિને એક ત્રાજવે ન તોલાય. દરેકની પ્રવૃત્તિમય જીંદગીની વ્યાખ્યા અલગ હોઈ શકે.

આપણે સહુએ સાંભળ્યું છે ૧,૮૪,૦૦૦ જન્મ પછી આ માનવ દેહ પ્રાપ્ત થાય છે. હવે આ જન્મ એળે જવા દેવાનો ? શું કામ ? આંબો વાવનાર ક્યારેય એમ નથી વિચારતો કે ‘હું આ કેરી ક્યાં ખાવાનો છું ?’ વૃક્ષ દરેકને છાંયડો આપે છે. જરાય વેરો આંતરો નથી કરતો. કેટલાયના કાળજા ઠારે છે. કેટલા અગણિત પક્ષીઓ તેના પર માળો બાંધી પોતાના બાળ બચ્ચા ઉછેરે છે .

નિવૃત્તિ વેળાએ આપણે અઢળક ધન કમાયા હોઈએ તો બાળકોને આપ્યા પછી .હૉસ્પિટલ ,શાળા કે અનાથાશ્રમ બંધાવવું એ ખોટો વિચાર તો નહી જ ગણાય. મતલબ કે સારી રીતે તે ધનનો ઉપયોગ કરવો. વિદ્યા પાછળ વિનિમય કરવો. તે પહેલા એક મંત્રનું રટણ કરવું.

“પહેલું સુખ તે જાતે નર્યા”.

સ્વાસ્થ પાછળ ધ્યાન આપવું. ઘડપણમાં ન જોઈતી આપત્તી આવે તો તેનો સામનો કેવી રીતે કરવો તે માટે સજ્જ રહેવું. જો જુવાનીમાં બાળકોને સારા સંસ્કાર આપી ઉછેર્યા હશે તો તેમનો સાથ અને સહકાર મળશે તેમાં બે મત નથી. ઘરડૅ ઘડપણ તો પતિ અને પત્નીને એક બીજાની આદત પડી જાય. તેની મજા નસિબદાર માણે. છતાંય પોતાની આગવી પ્રતિભા રાખી ઝળકે એ સુખી “જોડા”ની લોકો ઈર્ષ્યા પણ કરે. એકલ દોકલ હોય તે અફસોસ કરવાને બદલે પોતાના જીવનની કેડી કંડારે.

, જીવનમાં હકારાત્મક વલણ અપનાવો. બાકી જનમ્યા ત્યારથી એક જ દિશામાં સહુની સતત ગતિ રહી છે. આ સમય દરમ્યાન તેનો સદઉપયોગ કરવો આપણા હાથમાં છે.

આપણી અનુકૂળતાએ કોઈની આંતરડી ઠારવી, કોઈને માટે જાત ઘસવી, કોઈના આશિર્વાદ લેવા, કોઈને સહાય કરવી, કુટુંબમાં સ્નેહ પ્રસરે, ઈર્ષ્યાને તિલાંજલી આપવી, ચારે બાજુ જીવન જીવ્યાની સાર્થકતા લાગે એવું વાતાવરણ હોય કોને ન ગમે ? બાકી રેતીમાં પગલું ટકે એટલી આ જીવનની કહાની છે. બધા કાંઇ પૂજ્ય ગાંધીજી, સ્વામી વિવેકાનંદ, લોકમાન્ય તિલક કે મીરા થવા સર્જાયા નથી!

હોળી શું આવી  મનની મુરાદ બર આવી

રંગીલા રંગોની ભરી ભરી મારી પિચકારી

હોલી હૈ ભાઈ હોલી હૈ

સબ કુછ ગંવારા હૈ

પ્રહ્લાદ ઉગાર્યો  હોલિકા  ચિતામાં ભસ્મ થઈે

હિરણ્યકશ્યપુને નૃસિંંહે નખેથી ઉમરે વધેર્યો

હોલી હૈ ભાઇ હોલી હૈ

બુરાઇકો તો ટલના હૈ

ફાગણ ફોર્યો પેલી કોકિલા  ડાળે  ગુંજી રહી

કેસુડો ઘોળી હું પિયુની વાટ નિરખી રહી

હોલી હૈ ભાઇ હોલી હૈ

સાજનજી કો મિલના હૈ

હોળીનો ફાગ અને વસંતના વધામણા

કાના સંગે હોળી રમી કરશું મનામણાં

હોલી હૈ ભાઇ હોલી હૈ

કાન ઔર રાધેકે સંગ ખેલના હૈ

બસ આજે ખેર નથી શબ્દ સુણવાની નથી

રંગે રંગીશ અને રંગાઈશ સ્નેહના રંગમાં

હોલી હૈ ભાઇ હોલી હૈ

ચોલી ભિગોની હૈ

રંગોસે આજ નહાના હૈ

જો મિલે ઉસે રંગના હૈ.

હોલી હૈ ભાઈ હોલી હૈ

લાજ શરમ નેવે મૂકી છૈયા છોરું વિસરી ગઈ

કાનુડાની સંગે આજ ચૌટે હોળી  ખેલી રહી

હોલી હૈ ભાઈ હોલી હૈ

કિસીસે નહી ડરના હૈ

મસ્ત હો કે ખેલના હૈ

હોલી હૈ ભાઈ હોલી હૈ

રંગે રંગાઉ સત્સંગે રંગાઉં

રાધા કૃષ્ણ કેરા નામે રંગાઉં

રંગે ભીજાઈ ઝોળી ભરવી છે

પ્રેમે પલળી પાલવ પખાર્યો છે.

હોલી હૈ ભાઈ હોલી હૈ

રંગોકી બૌછાર હૈ

હોલી હૈ ભાઈ હોલી હૈ

સાસુની પરવાનગી લીધી છે

પિયુ સંગે હોળી રમવી છે.

कान्हा पिचकारी तू मार मेरी सास ने हा कहदी****************

सासने हां कहदी मेरे प्रितमने हां भरदी

काना————-

सांस है मेरी माता बराबर
सासरो मेरो पिता जैसो

नन्दी है मेरी गुड़िया रानी

साथ मेरे चल दी
हो कान्हा पिचकारी तू मार—–

लाल गुलाल मुझ पे छिड़कना
ननदी को भी तू न छोडना

देरानी जेठानी मेरी जन्म की सहेली

होली खेलन दी

हो कान्हा पिचकारी तू मार मेरी सास ने हां कह दी——

होली खेलके मैं घर चल दी
प्रीतम जी से उलझी उलझी

रंगों की बौछार जो कर दी

हो कान्हा पिचकारी तू मार————–

अपनी सास से इजाजत लेकर आई हुंं

काना पिचकारी उठा.

पर सुनिए, 

अगर प्रल्हाद ने अपने पिताजी को

भगवान मान लिया होता तो ‘होलीका’ ‘त्योहार

न आता.

पिताजी ने प्रह्लाद जी को मारने के सही तरीके अपनाए.

निष्फल रहे तब जाकर होलिका की गोद में बिठाकर जलाने का

तरीका आजमाया.

अब आज होली है

********************

—————-

Share this:

• Twitter
• Facebook

દર છ મહિને મમ્મીને મળવા આવીશ એવું વચન આપ્યું હતું . મમ્મી સાથે વાત રોજ કરવાની. વધુ કાંઈ નહી, મમ્મી પ્રણામ અને ભગવદ નામ લેવાનું. તેનો મધુરો અવાજ સાંભળવા મળે. આજે એ અવાજ સાંભળવા કાન તરસે છે. નિરાશા !

જિવનમાં શુ સાથ છોડીને જતા રહ્યા. કોઈ વહેલું ગયું કોઈ મોડું. સનાતન સત્ય છે, ‘ એક દિવસ આ સંસાર છોડી જવાનું નક્કી છે’. અફસોસ જરા પણ નથી. તૈયાર બેઠી છું.

કોઈ તૈયારી કરવાની નથી ! એ હળાહળ અસત્ય છે. સત્કર્મોનું ભાથું બાંધવાનું છે. સાથે પ્યારના પાણીની બાટલી લેવાની છે. મીઠાં બે બોલનો ભાથાનો ડબ્બો ભર્યો છે. ઈશ્વર કૃપાથી સ્વાસ્થ સારું છે એટલે વાટમાં માત્ર બતાવે એ માર્ગ પર ચાલીને પહોંચવાનું છે.

આ બધું દરેકની નિયતિમાં લખેલું છે. છતાં પણ જ્યારે વહાલી વ્યક્તિ જાય ત્યારે બે બુંદ આંસુના નયનોને ભિંજવી જાય છે. સામાન્ય માનવી છીએ. જીવનભરનો સાથ નિભાવ્યો છે. આટલું તો અર્પણ કરવાનો અધિકાર છે. ક્યાંથી આવ્યા હતા ? કોને ખબર ! ક્યાં જવાના ? કોને ખબર! માત્ર વાટ પર ચાલતા વટૅમાર્ગુની માફક સાથ નિભાવ્યો. રાહ ફંટાઈ ગઈ. સહુ પોત પોતાના નિયત માર્ગે આગળ વધવાના.

અમુક મુસાફરી નજર સમક્ષ જણાય ! અમુક આંખ મીંચીને પણ જેની કલ્પના ન થઈ શકે ! ગહન છે આ કર્મની ગતિ. ન કળી શકાય એવું છે આ જીવનનું અંતિમ ચરણ. ભલ ભલા ઋષિ મુનિઓ કે મહર્ષિ પણ આ વિષે જાણી શક્યા નથી. માત્ર અટકળથી સહુ જાણે છે.

એમાં સત્ય કેટલું છે ? એનાથી પણ અનજાણ છીએ. જનાર વ્યક્તિની પાછ બે બુંદ આંસુની અંજલી બહુ તો ન કહેવાય ! માત્ર દિલનું દર્દ તેને દ્વારા હળવું થાય ! જો કે એ ભાર જનાર વ્યક્તિ ઉપાડવા શક્તિમાન નથી ! એ તો એના અગમ્ય પથનો પ્રવાસી થઈ ચૂક્યો છે.

આ જગતની માયા અને મમતા સાથે તેને કોઈ લેવા દેવા નથી. તના ગયા પછી, ‘જેમ પાણીમાં આંગળી ફેરવીએ તેટલી વાર જગ્યાથાય અચઃએ અને તરત પૂરાઈ જાય છે’. તે પ્રમાણ એતેની ખાલી પડેલી જગ્યા ભરાઈ જાય ! રેતી પર લખેલું નામ ,પવનની લહેરખી આવતા ભુંસાઈ જાય તેમ જનાર વ્યક્તિનું નામ આ દુનિયાના પટલ પરથી ભુંસાઈ જાય.

‘ છેમાંથી હતો’ થવાની નાજુક પળ સહુએ પામવાની છે.

” બે બુંદ આંસુ’નો તો તે જનાર વ્યક્તિ હકદાર છે ‘ !

માતૃભાષા ગૌરવવંતી છે. તેની કમાલ જુઓ. કાનો, માત્રા, ઇ,ઈ,ઉ ઊ જરા આડા અવળા થાય તો અર્થનો અનર્થ થઈ જાય. માતૃભાષા દિલનો અવાજ છે. દિલની ધડકન કહું તો અતિશયોક્તિ નહી લાગે. માતા અને પિતા આપણને પ્યારા છે. માતૃભાષા તેના કરતા પણ સવાઈ છે.

જે વ્યક્તિ માતૃભાષાનો આદર નથી કરતો. એ જીવનમાં ભલે બધું પામે છતાં ગુનેગાર છે. માતૃભાષા જીવનને સોહાવે છે. તમારા વ્યક્તિત્વને ખિલવે છે. જીવનને રસભર બનાવવા માતૃભાષાની બલિહારી આવશ્યક છે.

જુઓ ટેકો * ટોકો બે કેટલા સરખા શબ્દ છે. માત્ર પહેલા ટ માં કાનો ઉમેર્યો. ફરક જણાય તો વા નહિતર ભગવાન તમારું ભલું કરે

બન્ને શબ્દમાં બધું જ સરખું છે. એકમાં કાનો અને માત્રા છે જ્યારે બીજામાં માત્ર માત્રા છે. જેને કારણે અર્થમાં આસમાન જમીનનો ફરક મહેસૂસ થાય છે. કોઈને ‘ટોકો” અને કોઈને ‘ટેકો’ આપો. માનવમાંથી દાનવ બની શકે. બીજો માનવમાંથી દેવ બની શકે. દરેકના જીવનમાં એવી ઘડી જરૂર આવે જ્યારે કોઈને ટેકો આપી શકીએ યા કોઈનો ટેકો લઈ શકીએ.

ટોકવાનો અનુભવ આપણે સહુએ કર્યો હશે. જો કોઈ ટોકે તો કેટલાને ગમશે ? કેટલો સીધો અને સાદો કાયદો છે. જો કોઈ ટોકે તો ન ગમે તો પછી કોઈને પણ ટોકવાનો કોઈ અર્થ ખરો ? અરે નાનું બાળક હજુ માંડ બોલતા શિખ્યું હશે તેને પણ જરા ટોકી જો જો. તમારી પાસે નહી આવે ! તેને સમજાવવાની આખી પ્રક્રિયા અલગ છે.

હવે ચંપલ પહેરીને ઘરમાં ન ફરાય ,તે વાત આવનારને ટોકવાને બદલે તેનું બોર્ડ બનાવી એવી રીતે મૂક્યું હોય કે આંગતુકની નજર તેના પર પડે. બોલો, ટોકવાની જરૂર ખરી. છતાં પણ ઘણાને ત્યાં જૈએ અને અંદર આવીએ તે પહેલાં, “તમારા ચંપલ યા બૂટ કાઢી નાખજો”. શબ્દોથી તમારું સ્વાગત થાય ! તરત જ મનમાં ધસી આવે ,’શામાટે અંહી આવ્યો ?’ જરાક ધીરજ રાખી હોત યજમાને તો તમે દરવાજામાં પડૅલા જૂતા જોઈ સમજી ગયા હોત !

મોટે ભાગે ટોકવાથી વ્યક્તિનું અહં ઘવાય છે.  ઘણિવાર અહં ઘવાતા કરતાં  વ્યક્તિને થાય , જરા ધીરા પડો મારું વર્તન જુઓ તો ખરા પછી યોગ્ય ન લાગે તો કહેજો.

મારા મિત્રને ત્યાં જાંઉ, તેને નાના બાળકો ચે. હજુ તો ઘરમાં પગ નથી મૂક્યો ત્યાં, એય મારા બાળક માટે ચોકલેટ લાવ્યો હોય તો આપીશ નહી. તેને ખાંસી થઈ છે’. હવે મિત્ર તરિકે હું ચોકલેટ ક્યારેય નથી ખરીદતી, કારણ સહજ છે. દરેક માતા અને પિતાને બાળક માટે ચોકલેટ કોઈ પણ લાવે તે પસંદ નથી. પેકેટમાંથી એવી સરસ રમત નિકળી કે બાળક હાથમાં આવતાની સાથે રમવામાં મશગુલ થઈ ગયું.

ઉતાવળને કારણે પ્રતિભાવ રૂપે તેનું વર્તન યા બોલવું સહજ નથી હોતું. આવનાર વ્યક્તિને તે અયોગ્ય જણાય છે. ધારોકે હું તમારે ત્યાં આવી અને ચમચીને બદલે હાથેથી ખાંઉ તો તમને કદાચ ન રૂચે. એ સમયે ટોકવાને બદલે પ્રેમથી કહી શકાય, ‘શાક રસાવાળું છે. એક ચમચી દૂધપાક માટે છે. તમને બીજી આપું ? એમાં આવનાર વ્યક્તિનું માન સચવાય અને તમારી ઈચ્છા પ્રદર્શિત થાય’.

તેને બદલે , તમને ખાવામાં શિસ્ત નથી આવડતું. ચમચી આપી છે, જોવા માટે નહી. ઉપયોગ કરવા માટે !’ તમે જ કહો કઈ રીત અપનાવવા જેવી છે. આપણે કાણાને કાણો ન કહી શકીએ. તેનું સ્વમાન ઘવાય. પણ પ્રેમથી પૂછી શકીએ શાને કારણે આંખમાં તકલિફ થઈ.  તે વ્યક્તિ ઉમળકાભેર  થઈ ગયેલા પ્રસંગનું કદાચ ૨૫મી વાર પુનરાવર્તન કરતં હશે. તે પણ હોંશથી.

મારી બાજુમાં ચાલતી યુવતી ઉંચી એડીના ચંપલને કારણે પડી ગઈ. હાથનો ટેકો આપી ઉભી કરી. આભારની લાગણિ તેની આંખોમાં સ્પષ્ટ જણાશે. મોઢેથી ‘થેન્ક યુ’ શબ્દ પણ સરી પડે. ચાર આંખ મળે અને સ્મિતની આપ લે થાય. કોઈ પણ જાતની પહેચાન વગર. આ છે ટેકો ! ખૂબ સામાન્ય વાત હતી. ધંધામાં ખોટ ખાનારને થોડી મદદ કરી, પૈસાનો ટેકો આપી ઉભા કરી જો જો. તમારું ઋણ જીવનભર નહી ભૂલે. જો વ્યક્તિ સમજુ અને શાણી હશે તો સમય આવે બીજા કોઈને પણ જીંદગીમાં ટેકો આપી પગભર થવામાં મદદ કરશે.

કારણ ભલે, નજીવું હોય યા મોટું.  ટેકો ખૂબ ચેપી રોગ છે. એકવાર જો સાંપડ્યો હોય તો તેની અસર ચાલુ રહેવાની. જેને પણ ટેકો પ્રાપ્ત કર્યો હોય તે બીજાને આપવા હમેશા ઉત્સુક હોય !

તા. ક.  ઉપરના બન્ને ચિત્રોમાંથી તમારું મનગમતું કયું ?   જરૂર જણાવશો.

આ છે માતૃભાષાની કરામત. વિચાર માગી લે તેવી વાત છે !