Lompat ke isi

Afrika

Nibak Wikipedia
Afrika
Image
Da'irah 30,221,532 km² (11,668 mil²)
Jeumeulah ureueng duek 1,032,532,974[1] (2011, keu-2)
Padat ureueng duek 30.51/km2 (about 80/sq mi)
Demonim Sukèë Afrika
Neugara 54
Da'irah watèe UTC-1 keu UTC+4
Image
Peuta Afrika

Afrika nakeuh beunuwa paléng rayek keuduwa di dônya ngön paléng le ureuëng lheuëh Asia. Luwaih wilayah 30.224.050 km2 rôh lam nyan pulo-pulo silingkajih. Meusaho 6% bak jeumeulah luwah ruëng dônya. Ngön 1,0 miliar ureuëng duëk, nyan jeut jipeuna 15% nibak ureuëng duëk lam dônya nyoë. Afrika ban silingkajih dikeuliléng le La'ôt Mèditerania röt barôh, lom na chit Terusan Suèz ngön La'ôt Mirah man sipanyang semenanjung Sinai röt timu laôt. Beunuwa nyoë chit rôh Madagaskar lom pulo-pulo la'én. Jinoë hat di Afrika kana 54 neugara nyang ka jiakô meudèëlat peunoh.

Narit Afrika nè jih nibak bahsa latén, Africa terra "tanoh Afri", keu teupeuleumah röt barôh beunuwa nyoë nakeuh neuduëk sinan Tunisia, nyang jituri seubagoë neuduëk bansa Romawi nibak Afrika. Afrika nakeuh mula phôn na seuneuduëk manusiya, bak beunuwa nyoë manusiya leuhnyan meuluwah trôk bak beunuwa-beunuwa laén.

Afrika nakeuh nyang paléng rayek nibak lhèë boh beunuwa nyang neuduëk jih röt blah teunong ruëng dônya. jipeucré nibak Iërupa lé laôt Mèditerania. Afrika meusaboh ngön Asia bak ujông timu laôt pah intang Terusan Suèz nyang luwah jih cit 163 km.

Image
Bioma di Afrika.

Iklém Afrika mantöng lam kawasan tropis jitamöng chit bacut lam subtropis. Röt barôh beunuwa nyoë chit thô that-that saweuëb sinan neuduëk gurôn-gurôn, teungöh ngön teunong nibak beunuwa nyoë nakeuh darat nyang le savana ngön uteuën nyang tunjai that. Afrika nakeuh beunuwa paléng that seu-uëm lam dônya, tanoh nyang göt that thô lom meugurôn leubèh 60% nibak luwah meubileuëng bandum darat Afrika. Suhu nyang paléng seu-uëm nyang tom meutuléh nakeuh di Libya bak thôn 1922 (58o C).

Kruëng Nil

[peusaneut | peusaneut asai]

Kruëng Nil nakeuh kruëng nyang paléng panyang lam dônya, kruëng nyoë kuala jih u Laôt Teungoh (Mèditerania) röt blah timu laôt beunuwa. Ureuëng Mesir nakeuh saboh peradaban rayek nyang phôn lam dônya, nyang geuduËk ban silingka kruëng nyoë leubèh 5000 thôn nyang ka u likôt, trôk inohat mantöng na piramid-piramid nyang meugah meujula manyang disinan.

Gurôn Sahara

[peusaneut | peusaneut asai]

Sahara nakeuh gurôn nyang paléng luwah lam dônya, gurôn nyoë meuhalak mula phôn bak Samudra Atlantik röt barat trôk u Laôt Mirah röt blah timu. Sahara na luwah keunira 1/4 nibak jumeulah mandum luwah beunuwa nyoë. Jameuën dilèë, manusiya geungui unta keugeuba barang-barang keu geupeuleupah gurôn nyang that luwah nyoë.

Gunong Kilimanjarô

[peusaneut | peusaneut asai]

Gunong-gunong di Afrika yang paléng manyang jiteumeung nakeuh Kilimanjaro, neuduëk ji di timu Afrika Teungoh. Kilimanjaro nakeuh gunong udép nyang manyang jih 5.895 m.

Beunagi Wilayah

[peusaneut | peusaneut asai]
Alam Lambang Nan Nang Nanggroë
Image
Afrika SeulatanBloemfontein, Cape Town, Pretoria[2]
Image
Image
AngolaLuanda
Image
AljazairAljir
Image
Image
BeninPorto-Novo
Image
Image
BotswanaGaborone
Image
Image
Burkina FasoOuagadougou
Image
Image
BurundiBujumbura
Image
Image
ChadN'Djamena
Image
Image
DjiboutiDjibouti
Image
Image
EritreaAsmara
Image
Image
EswatiniMbabane
Image
Image
ÈthiopiaAddis Ababa
Image
Image
GabonLibreville
Image
Image
GambiaBanjul
Image
Image
GhanaAccra
Image
Image
GuineaConakry
Image
Image
Guinea KhatulistiwaMalabo
Image
Image
Guinea BissauBissau
Image
Image
KamèrunYaoundé
Image
Image
KenyaNairobi
Image
Image
LèsothôMaseru
Image
Image
LiberiaMonrovia
Image
Image
LibyaTripoli
Image
Image
MadagaskarAntananarivô
Image
Image
MalawiLilongwé
Image
Image
MaliBamako
Image
Image
MauritaniaNouakchott
Image
Image
MauritiusPort Louis
Image
Image
MesirKairô
Image
Image
MorokoRabat
Image
Image
Mayotte (Peurancih)Mamoudzou
Image
Image
MozambikMaputo
Image
Image
NamibiaWindhoek
Image
Image
NigerNiamey
Image
NigeriaAbuja
Image
Image
Panté GadéngAbidjan
Image
Image
Rèpublik Afrika TeungohBangui
Image
Image
Rèpublik Dèmokratik KongoKinsasha
Image
Image
Rèpublik KongoBrazzaville
Image
Image
RwandaKigali
Image
Sahara BaratEl Aaiun
Image
Image
Sao Tome PrincipeSao Tomè
Image
Image
SenegalDakar
Image
Image
SeychellesVictoria
Image
Image
Sierra LeoneFreetown
Image
Image
SomaliaMoagdishu
Image
Image
SudanKhartoum
Image
Image
Sudan SeulatanJuba
Image
Image
TanzaniaDodoma
Image
Image
TogoLomé
Image
Image
UgandaKampala
Image
Image
ZambiaLusaka
  1. "World Population Prospects: The 2010 Revision" United Nations (Department of Economic and Social Affairs, population division)
  2. Bloemfontein nakeuh nang nanggroë yuridis Afrika Seulatan, meunyo Cape Town nakeuh neuduëk legislatif, lom Pretoria nakeuh neuduëk administrasi neugara.