Edukira joan

Besson

Wikipedia, Entziklopedia askea
Besson
Besson
Frantziako udalerria
Image
Image Irudi gehiago
Image
Administrazioa
Estatu burujabeImage Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
EskualdeaImage Auvernia-Rodano-Alpeak
DepartamenduaImage Allier
Izen ofizialaBesson
Jatorrizko izenaBesson
Posta kodea03210
Geografia
Koordenatuak46°28′12″N 3°15′50″E / 46.47°N 3.2639°E / 46.47; 3.2639
Mapa
Azalera47,16 km²
Altitudea287 m, 224 m, 350 m eta 274 m
MugakideakBresnay, Bressolles, Chemilly, Cressanges eta Souvigny
Demografia
Biztanleria728 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 378 (%50,8) (%49,2) 366 alt_right
Dentsitatea15 bizt/km²
besson.fr

Besson Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Azken erroldaren arabera 728 biztanle zituen 47,2 km²-ko azaleran.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Bresnay, Bressolles, Chemilly, Cressanges eta Souvigny.

Mapa
Besson eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
BessonBesson
Població amb 392 habitants (2000)Bresnay (3,2 km)
Població amb 630 habitants (2000)Chemilly (4,5 km)
Població amb 1050 habitants (2000)Bressolles (7,9 km)
Població amb 654 habitants (2000)Cressanges (8,2 km)
Població amb 244 habitants (2000)Meillard (9,0 km)
Població amb 689 habitants (2000)Coulandon (9,2 km)
Població amb 1950 habitants (2000)Souvigny (9,2 km)
Població amb 393 habitants (2000)Treban (9,9 km)

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak Erdialdeko eta Iparraldeko lautaden klima ozeaniko degradatua du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria klima ozeaniko aldatua du, eta Massif Centraleko erdialdea eta ipar-hegal aurrekoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: aire lehorra udan, eguzkialdi ona)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H1c zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 11,1 °C-koa da, 4 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 751 mm-koa da, urtarrilean 10,8 euri-egun eta uztailean 7,2 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Yzeure udalerrian dago, 13,9 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 11,9 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 795,7 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 43,2 °C-koa da, 2019ko uztailaren 25an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -21 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 9an lortua[oh 1][5].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 11,2 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena uztaila da (19,9 °C) eta hotzena urtarrila (3,7 °C). Urteko prezipitazioa 785 mm-koa da; hilabeterik euritsuena maiatza da (81 mm) eta lehorrena otsaila (51 mm).[6]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,45 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (9,7 °C) baino 2,4 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2018, 2020, 2022, 2023 eta 2025. Urterik beroena 2023 izan zen (12,9 °C) eta hotzena 1963 (8,5 °C).[6]

  Image   Datu klimatikoak (Besson)   Image  
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 3.7 4.1 7.3 10.1 14.1 17.9 19.9 19.6 15.2 11.6 7.0 4.3 11.2
Pilatutako prezipitazioa (mm) 60 51 52 69 81 64 62 64 69 70 76 67 785
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (9,7 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+1,4+0,7+1,7+1,7+1,9+2,1+1,8+2,2+0,7+1,2+1,5+1,5
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 20 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (9,7 °C)
+4 °C−4 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[7]

BiztanleriaUrtea600800100012001400160018001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 366 gizon, 378 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
1.06
0.00
 
90-94
 
1.06
2.46
 
85-89
 
1.06
1.37
 
80-84
 
2.38
6.56
 
75-79
 
3.70
2.73
 
70-74
 
8.99
9.29
 
65-69
 
10.05
8.20
 
60-64
 
6.35
9.56
 
55-59
 
5.29
11.75
 
50-54
 
8.47
3.01
 
45-49
 
9.79
3.28
 
40-44
 
1.32
6.83
 
35-39
 
7.41
1.64
 
30-34
 
6.88
6.28
 
25-29
 
1.59
1.64
 
20-24
 
2.91
6.56
 
15-19
 
4.23
3.28
 
10-14
 
7.94
10.38
 
5-9
 
6.35
5.19
 
0-4
 
3.17
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Besson udalerrian 728 biztanle zeuden eta 333 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,19 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren (% 34,5). Kide bakarreko elkarbizitza-unitateak % 32,7 ziren, Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[10]

728biztanle
333elkarbizitza-unitate
2,19lagun elkarbizitza-unitateko
224familia
Udalerria
% 28
% 35
% 33
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 224 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (115). Guraso bakarreko 16 familietatik 11etan ama zen guraso bakarra. 125 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 32k seme-alaba bakarra zuten etxean, 55k bi, eta 12k hiru edo gehiago.[10]

115
93
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean125
Seme-alaba bat32
Bi seme-alaba55
Hiru seme-alaba12
Lau edo gehiago0

15 urte edo gehiago zituzten 613 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 1,6 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 42,5. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 40-54 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 82,4).[10]

Bakarrik bizi da
15-24% 2
25-39% 13
40-54% 11
55-64% 29
65-79% 20
80 +% 42
Bikotean bizi da
15-24% 19
25-39% 73
40-54% 82
55-64% 66
65-79% 77
80 +% 57

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 52,7 ezkonduta zegoen, eta beste % 16,0 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 11,1 izatezko bikotean eta % 4,9 PACS bidez lotuta). % 17,5 ezkongabeak ziren, % 6,9 alargunak eta % 7,0 dibortziatuak.[10]

Ezkonduta% 52,7
Ezkongabea% 17,5
Izatezko bikotean% 11,1
Dibortziatuta% 7,0
Alarguna% 6,9
PACS bidez lotuta% 4,9

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 41,1), erdi-mailako lanbideak (% 17,4), eskulangileak (% 12,6), goi-mailako langileak (% 10,8). Talde nagusia (erretiratuak, % 41,1) Allier departamenduko batez bestekoaren (% 39,9) gainetik dago. 14 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 4,2).[10]

Udalerria
% 9
% 11
% 17
% 13
% 41
Allier
% 12
% 15
% 15
% 40
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, udalerrian 387 etxebizitza zeuden. Horietatik 329 egoitza nagusi ziren, 24 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 34 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (374), eta apartamentuak gutxi ziren (13). Egoitza nagusietatik 283 beren jabearen bizilekuak ziren, 38 alokairuan zeuden, 0 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 9 doan lagata.[11]

387etxebizitza
329egoitza nagusi
374etxe
13apartamentu

Etxebizitza multzoa

329
34
Egoitza nagusia (329)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (24)Hutsik (34)

Etxe mota

374
Etxea (374)Apartamentua (13)

Jabetza egoera

283
38
Jabeak (283)Alokairuan (38)Doan lagata (9)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1919 aurretik artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (142).[11]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik142
1919-194533
1946-197025
1971-199074
1991-200536
2006-202015

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (219). 167 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 267 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 116 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 200tan bi edo gehiago.[11]

Gela kopurua

1 gela0
2 gela9
3 gela33
4 gela69
5 gela edo gehiago219

Berogailu mota

62
85
167
Fuel-olioa (62)Elektrizitatea (85)Gas botila (16)Bestelakoak (167)

Aparkalekua eta ibilgailuak

267aparkalekua
116ibilgailu 1
200ibilgailu 2+

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 417 biztanleetatik 338 aktibo ziren (% 81,1), horietako 322 lanean (% 77,2) eta 16 langabezian (aktiboen % 4,7).

41715-64 urteko biztanle
% 81,1aktibo
% 77,2lanean
% 4,7langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 53,1
25-54 urte% 96,9
55-64 urte% 58,0
Gizonak% 82,5
Emakumeak% 79,4

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 11,8
BEPC, brebeta% 9,1
CAP-BEP% 2,0
Batxilergoa% 6,4
Goi-mailako +2% 0,0
Goi-mailako +3/4% 2,9
Goi-mailako +5% 9,7

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 4,7). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

79 ez-aktibotik 29 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 36,7), 36 erretiraturik zeuden (% 45,6) eta 14 bestelako ez-aktibo ziren (% 17,7).

Ez-aktiboak

% 37
% 46
% 18
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 15
% 16
% 29
% 16
% 18
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 117 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 322 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

117enplegu udalerrian
% 53,0soldatapeko
% 47,0ez-soldatapeko

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 27.440 eurokoa zen.

27.440 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 24.430 €

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 31 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 7 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 higiezinen enpresak ziren, 3 zerbitzu enpresak ziren, 3 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[12]

2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 2 igeltseroak ziren, 1 margolaria, 1 zurgina, 1 argiketaria, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.[13]

2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 1 harategi zen eta 1 arropa denda zen.[14]

2000. urtean Besson udalerrian 40 nekazaritza-ustiategi zeuden, 2.800 hektarea erabiltzen.[15]

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an zegoen osasun-ekipamendu bakarra botika zen.

2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Estazioko erregistroak 1959ko urtarrilaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 4,6 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Yzeure », fiche climatologique. .
  6. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  7. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  8. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  9. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  10. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  11. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  12. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  13. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  14. ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
  15. ↑ Exploitations agricoles

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Besson&oldid=11314504"(e)tik eskuratuta