Chorzele

Chorzele
	miasto w gminie miejsko-wiejskiej
	; Chorzele
Herb	Flaga
Państwo	Polska
Województwo	mazowieckie
Powiat	przasnyski
Gmina	Chorzele
Data założenia	XV wiek
Prawa miejskie	1542–1870, 1919
Burmistrz	Eliasz Kostrzewa
Powierzchnia	17,51 km²
Populacja (31.12.2019); • liczba ludności; • gęstość	; 3113; 177,8 os./km²
Strefa numeracyjna	29
Kod pocztowy	06-330
Tablice rejestracyjne	WPZ
	Położenie na mapie gminy Chorzele Chorzele
	Położenie na mapie Polski Chorzele
	Położenie na mapie województwa mazowieckiego Chorzele
	Położenie na mapie powiatu przasnyskiego Chorzele
	53°15′37″N 20°53′49″E/53,260278 20,896944
TERC (TERYT)	1422024
SIMC	0966270
	Urząd miejskiStanisława Komosińskiego 1; 06-330 Chorzele
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku
	Strona internetowa

Chorzele – miasto w Polsce położone w województwie mazowieckim, w powiecie przasnyskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Chorzele. Leży nad Orzycem.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa ostrołęckiego.

Były miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego^[3]. Miasto rządowe Królestwa Kongresowego, położone było w 1827 roku w powiecie przasnyskim, obwodzie przasnyskim województwa płockiego^[4].

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto liczyło 3113 mieszkańców^[1].

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 57 Bartoszyce – Pułtusk oraz drogi wojewódzkie 614 do Myszyńca i 616 do Ciechanowa. 25 km na północ od miasta zlokalizowany jest międzynarodowy port lotniczy w Szymanach.

W okresie międzywojennym miejscowość byłą siedzibą komisariatu Straży Celnej „Chorzele” oraz ulokowana tu była placówka Straży Celnej „Chorzele”^[5]. Następnie stacjonowała w Chorzelach placówka Straży Granicznej I linii „Chorzele”^[6.1].

Poprawną formą dopełniacza nazwy miejscowości Chorzele jest Chorzel, np. do Chorzel, a nie „Chorzeli”^[7].

Historia

1472 – pierwsze wzmianki o Chorzelach, osadzie położonej na skraju puszczy^{[potrzebny przypis]}
1542 – prawa miejskie, miasto staje się osadą królewską, która miała kontakty handlowe z Rusią^{[potrzebny przypis]}
1690 – nadanie przywilejów po zniszczeniu miasta przez Szwedów^{[potrzebny przypis]}
1795 – w zaborze pruskim
XIX w. – rozwój przemysłu, szybki wzrost znaczenia ludności żydowskiej, wielkie targi żywym inwentarzem
1807 – w Księstwie Warszawskim
1815 – w Królestwie Polskim
1863–1864 – miejsce zwycięskich bitew powstańców z wojskami rosyjskimi
1870–1919 – cofnięte prawa miejskie
1905 – Chorzele zamieszkiwało 2 301 Żydów, stanowiąc 57% mieszkańców
1914-1918 – zniszczenia wojenne, które ograniczały rozwój miasta w dwudziestoleciu^[8]
1916 – uzyskanie połączenia kolejowego
1917 – w mieście rozegrała się potyczka między członkami Polskiej Organizacji Wojskowej a niemieckimi żołnierzami. Zakończyła się podpisaniem porozumienia^[9]

W okresie międzywojennym stacjonował w miejscowości komisariat Straży Granicznej^[6.2].

1939–1945 – wcielenie do III Rzeszy, całkowita eksterminacja ludności żydowskiej
21 lutego 1941 r. w wyniku donosu Bolesława Kruppego aresztowano i następnie umieszczono w obozie w Działdowie dziewięcioro mieszkańców Chorzeli (Edwarda Czaplickiego, Czesława Dańkowskiego, Jana Ferenca, Mieczysława Kobylińskiego, Czesława Kosielskiego, Jana Szczepkowskiego, Mariana Sztukierta, Adama Rykowskiego i Helenę Kosińską). Z całej grupy przeżyła jedynie Helena Kosińska, którą przeniesiono do KL Ravensbrück^[10].
20 stycznia 1945 – zajęcie Chorzel przez radzieckie oddziały 32 Dywizji Kawalerii 3 Armii
1945 – w grudniu oddział podziemia niepodległościowego rozbił areszt Milicji Obywatelskiej i uwolnił 14 żołnierzy podziemia^[11]
1975 – gmina Chorzele w ramach województwa ostrołęckiego
od 1999 r. w ramach powiatu przasnyskiego (woj. mazowieckie)

Demografia

Liczba ludności

Piramida wieku

Źródło: Chorzele w liczbach^[12].

Polityka

Burmistrzowie:

Ludwik Rogowski (1990-1994)
Krzysztof Nieliwodzki (1998-1999)
Janusz Nidzgorski (1999-2002)
Andrzej Krawczyk (2002-2006)
Wojciech Kobyliński (2006-2010)
Beata Szczepankowska (2010-2024)
Eliasz Kostrzewa (od 2024)

Gospodarka

Największe zakłady przemysłowe w mieście to: firma Bel Polska sp. z o.o. i Spółdzielnia Mleczarska Mazowsze, oba działająca w branży mleczarskiej. Ważną rolę odgrywa też przemysł drzewny.^{[potrzebny przypis]}

Transport

Chorzele posiadają obecnie połączenie kolejowe z Ostrołęką, które reaktywowano 11 czerwca 2023 roku po 22 latach od zawieszenia^[13], a od 15 grudnia 2024 roku istnieje również połączenie z Olsztynem^[14]. Stacja kolejowa znajduje się w północno-wschodniej części miasta. Chorzele posiadają również dość dobrze rozwinięte połączenia autobusowe. Miasto posiada bezpośrednie połączenie autobusowe z Warszawą, Olsztynem, Przasnyszem, Ciechanowem, Ostrołęką, Szczytnem, Mrągowem i Nidzicą.

Architektura

Zabytki

kościół Trójcy Przenajświętszej z 1878-1930
niedziałający, drewniany wiatrak z XIX wieku
pomnik Tadeusza Kościuszki
Synagoga w Chorzelach
cmentarz żydowski z XIX wieku, zdewastowany podczas okupacji niemieckiej

Kultura

W Chorzelach odbywają się festyny, takie jak Spotkanie z folklorem czy Niedziele w mieście. Ponadto organizowane są konkursy plastyczne, recytatorskie i festiwal piosenki. W mieście działa Biblioteka Publiczna. Odbywają się również zawody strażackie.

Religia

Kościół rzymskokatolicki:
- parafia św. Mikołaja.
Świadkowie Jehowy:
- zbór Chorzele (Sala Królestwa ul. Zarębska 31 lok. 1)^[15].

Ludzie związani z Chorzelami

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Chorzelami.

Zobacz też

Chorzele (stacja kolejowa)
Powrót do ojczyzny – niemiecki film propagandowy kręcony w Chorzelach

Przypisy

↑ ^a ^b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny [online], demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-09-14] .
↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 16299.
↑ Adolf Pawiński, Mazowsze, Warszawa 1895, s. 38.
↑ Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowéy Spraw Wewnętrznych i Policyi. T. 1 : A-Ł, Warszawa 1827, s. 68.
↑ Kalendarz z szematyzmem funkcjonariuszy Straży Celnej na rok 1927, Nakładem Zarządu Internatu imienia dra Władysława Rasińskiego dla Dzieci Funkcjonariuszy Straży Celnej, 1927, s. 171 .
↑ Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. Tom II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999. ISBN 83-87424-77-3.
1. ↑ S. 14.
2. ↑ S. 12.
↑ Chorzele - Słownik języka polskiego PWN [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2025-09-17] .
↑ Tomasz Chludziński, Janusz Żmudziński "Mazowsze, mały przewodnik" Wyd. Sport i Turystyka Warszawa 1978 s. 105
↑ A. Drwęcki, Działalność Polskiej Organizacji Wojskowej w powiecie przasnyskim w latach 1916-1918" Zeszyty Naukowe OTN" 1989, nr. 3, s. 22.
↑ DawidD. Chomej DawidD., Chorzelska młodzież zamęczona przez Niemców w Działdowie, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej”, Warszawa, s. 19-28 .
↑ Tadeusz Swat, „...Przed Bogiem i historią”. Księga ofiar komunistycznego reżimu w Polsce lat 1944–1956. Mazowsze. Warszawa 2003, s. 242.
↑ Chorzele w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-11] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
↑ Chorzele: Tłumy witają powrót pociągów [online], Rynek-Kolejowy.pl [dostęp 2023-06-11] [zarchiwizowane z adresu 2023-06-12] (pol.).
↑ Historyczny moment. Pierwszy od lat bezpośredni pociąg Ostrołęka-Olsztyn! [WIDEO] [online], E-ostroleka.pl [dostęp 2025-12-09] (pol.).
↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-19] .

Linki zewnętrzne

Chorzele (1), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 634 .
Urząd Miasta i Gminy Chorzele
Historia Żydów w Chorzelach na portalu Wirtualny Sztetl

[populacja2019-1] Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny [online], demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-09-14] .

[prng-2] Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 16299.

[3] Adolf Pawiński, Mazowsze, Warszawa 1895, s. 38.

[4] Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowéy Spraw Wewnętrznych i Policyi. T. 1 : A-Ł, Warszawa 1827, s. 68.

[5] Kalendarz z szematyzmem funkcjonariuszy Straży Celnej na rok 1927, Nakładem Zarządu Internatu imienia dra Władysława Rasińskiego dla Dzieci Funkcjonariuszy Straży Celnej, 1927, s. 171 .

[6] Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. Tom II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999. ISBN 83-87424-77-3.
↑ S. 14.

↑ S. 12.

[7] S. 14.

[11] S. 12.

[8] Chorzele - Słownik języka polskiego PWN [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2025-09-17] .

[mazowsze-9] Tomasz Chludziński, Janusz Żmudziński "Mazowsze, mały przewodnik" Wyd. Sport i Turystyka Warszawa 1978 s. 105

[10] A. Drwęcki, Działalność Polskiej Organizacji Wojskowej w powiecie przasnyskim w latach 1916-1918" Zeszyty Naukowe OTN" 1989, nr. 3, s. 22.

[12] DawidD. Chomej DawidD., Chorzelska młodzież zamęczona przez Niemców w Działdowie, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej”, Warszawa, s. 19-28 .

[13] Tadeusz Swat, „...Przed Bogiem i historią”. Księga ofiar komunistycznego reżimu w Polsce lat 1944–1956. Mazowsze. Warszawa 2003, s. 242.

[populacja2016-14] Chorzele w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-11] , liczba ludności na podstawie danych GUS.

[15] Chorzele: Tłumy witają powrót pociągów [online], Rynek-Kolejowy.pl [dostęp 2023-06-11] [zarchiwizowane z adresu 2023-06-12] (pol.).

[16] Historyczny moment. Pierwszy od lat bezpośredni pociąg Ostrołęka-Olsztyn! [WIDEO] [online], E-ostroleka.pl [dostęp 2025-12-09] (pol.).

[17] Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-19] .

[7] S. 14.

[11] S. 12.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6.1]

[7]

[8]

[9]

[6.2]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

Miasto	Chorzele
Wsie	Bagienice Binduga Bogdany Małe Bogdany Wielkie Brzeski-Kołaki Budki Bugzy Płoskie Czaplice Wielkie Dąbrowa Dąbrówka Ostrowska Duczymin Dzierzęga-Nadbory Gadomiec-Chrzczany Gadomiec-Miłocięta Jedlinka Krukowo Krzynowłoga Wielka Kwiatkowo Kwiatkowo k. Duczymina Lipowiec Liwki Łaz Mącice Niskie Wielkie Nowa Wieś Nowa Wieś Zarębska Opaleniec Opiłki Płoskie Poścień-Wieś Poścień-Zamion Pruskołęka Przątalina Przysowy Raszujka Rawki Rembielin Rycice Rzodkiewnica Skuze Sosnówek Stara Wieś Ścięciel Wasiły-Zygny Wierzchowizna Wólka Zdziwójska Zaręby Zdziwój Nowy Zdziwój Stary
Kolonie	Annowo Bobry Bugzy-Jarki Bugzy-Święchy Czaplice-Furmany Czaplice-Piłaty Czarzaste Małe Czarzaste Wielkie Gadomiec-Peronie Grąd Rycicki Łazy Rapaty-Górki Rapaty-Żachy Zagaty
Osady leśne	Jarzynny Kierz Pruskołęka Rycice (SIMC 0507785) Rycice (SIMC 0507791)
Przysiółki	Aleksandrowo Rapaty-Sulimy
Części miasta	Rembielinek Targowica
Część wsi	Zdziwój-Zdrojki

Na prawach powiatu	Ostrołęka Płock Radom Siedlce Warszawa
Powiatowe	Białobrzegi Ciechanów Garwolin Gostynin Grodzisk Mazowiecki Grójec Kozienice Legionowo Lipsko Łosice Maków Mazowiecki Mińsk Mazowiecki Mława Nowy Dwór Mazowiecki Ostrów Mazowiecka Ożarów Mazowiecki Otwock Piaseczno Płońsk Pruszków Przasnysz Przysucha Pułtusk Sierpc Sochaczew Sokołów Podlaski Szydłowiec Węgrów Wołomin Wyszków Zwoleń Żuromin Żyrardów
Gminne	Bieżuń Błonie Bodzanów Brok Brwinów Cegłów Chorzele Ciepielów Czerwińsk nad Wisłą Dobre Drobin Gąbin Gielniów Glinojeck Głowaczów Góra Kalwaria Halinów Iłża Jadów Jastrząb Jedlnia-Letnisko Józefów Kałuszyn Karczew Kazanów Kobyłka Konstancin-Jeziorna Kosów Lacki Latowicz Lubowidz Łaskarzew Łochów Łomianki Maciejowice Magnuszew Małkinia Górna Marki Milanówek Mogielnica Mordy Mrozy Mszczonów Myszyniec Nowe Miasto Nowe Miasto nad Pilicą Odrzywół Osieck Piastów Pilawa Pionki Podkowa Leśna Przytyk Raciąż Radzymin Różan Sanniki Serock Siennica Sienno Skaryszew Sochocin Solec nad Wisłą Sulejówek Stanisławów Staroźreby Tarczyn Tłuszcz Warka Wiskitki Wyszogród Wyśmierzyce Zakroczym Ząbki Zielonka Żelechów

Miasta	Chorzele Przasnysz
Gminy miejskie	Przasnysz
Gminy miejsko-wiejskie	Chorzele
Gminy wiejskie	Czernice Borowe Jednorożec Krasne Krzynowłoga Mała Przasnysz

Przynależność wojewódzka	gubernia płocka (1867–1915) woj. warszawskie (II RP) (1919–39) woj. warszawskie (1945–75)
Miasta	Chorzele (do 1870 i od 1919) Janowo (do 1870) Przasnysz
Gminy wiejskie (1867–1954 i 1973–75)	Baranowo Bugzy Płoskie (do 191?) Chorzele (1870–1919) Chorzele (od 1973) Chojnowo (do 1954) Czernice Borowe (od 1973) Duczymin (191?–1954) Dzierzgowo Janowo (1870–1954) Jednorożec Karwacz (do 1954) Krzynowłoga Mała Krzynowłoga Wielka (do 1954) Przasnysz (od 1973) Zaręby
Gromady (1954–72)	Bakuła (1954–61) Baranowo (1954–72) Bartniki (1954–59) Bogate (1954–68) Brodowe Łąki (1954–59) Brodowe Łąki (1961–72) Brzozowo Nowe (1954–59) Chorzele (1954–72) Czernice Borowe (1954–72) Dobrogosty (1954–55 → i ←~~1961~~) Dobrzankowo (1954–72) Duczymin (1954–72) Dzierzgowo (1954–72) Janowo (1954 →) Jastrząbka (1954–68) Jednorożec (1954–72) Krępa (1959–72) Krzynowłoga Mała (1954–72) Krzynowłoga Wielka (1954–72) Leszno (1954–59) Lipa (1954–59) Mchowo (1954–68) Olszewka (1954–61) Parciaki (1954–72) Połoń (1954–59) Przasnysz (1969–72) Rachujka (1954–59) Romany-Sebory (1954–59) Rostkowo (1954–68) Rzęgnowo (1954–72) Ulatowo-Adamy (1954–59) Węgra (1954–68) Zaręby (1954–72) Zdziwój Stary (1954–59)