Naar inhoud springen

James Watson

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
James Watson
James Watson
Persoonlijke gegevens
Volledige naam James Dewey Watson
Geboortedatum 6 april 1928Bewerken op Wikidata
Geboorteplaats ChicagoBewerken op Wikidata
Overlijdensdatum 6 november 2025Bewerken op Wikidata
Overlijdensplaats East NorthportBewerken op Wikidata
Beroep bioloog,[1] geneticus,[1] zoöloog,[2][1] biochemicus,[1] moleculair bioloog,[1] academicus,[1] academisch docent,[1] scheikundige,[1] natuurkundige,[1] schrijver,[1] biofysicus, wetenschapper[3]Bewerken op Wikidata
Lid van Royal Society,[1] Amerikaanse Nationale Wetenschapsacademie,[4][1] Nationale Academie van Wetenschappen van Oekraïne, American Academy of Arts and Sciences, Russische Academie van Wetenschappen, Europese Organisatie voor Moleculaire Biologie, Academia Europaea,[5] Royal Irish Academy, Academie van Wetenschappen van de USSR, Royal Academy of Medicine of CataloniaBewerken op Wikidata
Academische achtergrond
Alma mater Universiteit van Indiana Bloomington (1948; 1950),[1] Universiteit van Chicago (1943; 1947),[1] South Shore High SchoolBewerken op Wikidata
Promotor(s) Salvador LuriaBewerken op Wikidata
Wetenschappelijk werk
Vakgebied(en) biochemie, genetica, moleculaire biologie, moleculaire genetica, DNA structure, molecular biochemistryBewerken op Wikidata
Bekend van The Double Helix, Molecular Biology of the GeneBewerken op Wikidata
Prijzen en erkenningen Copley Medal (1993),[6] Presidential Medal of Freedom (1977),[7] Gouden Lomonosov-medaille (1994),[8] Albert Lasker Award for Basic Medical Research (1960),[9] Gairdner Foundation International Award (2002),[10] Honorary Knight Commander of the Order of the British Empire (2002),[11][12] Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde (1962),[13][14][1] Guggenheim-lidmaatschap (1965), Liberty Medal (2000), National Medal of Science (1997),[1] John J. Carty Award for the Advancement of Science (1971),[15] EMBO Membership,[16] honorary doctor of the Autonomous University of Barcelona (24 mei 2005),[17] Buitenlands lid van de Royal Society (9 april 1981),[18] Mendel Medal (2000),[19] Masaryk University Gold Medal (1998),[20] honorary doctor of the Hofstra University, Guggenheim-lidmaatschap (1983), Othmer Gold Medal (2005),[21] Karl Landsteiner Memorial Award[22]Bewerken op Wikidata
Handtekening
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Natuurkunde
Geneeskunde

James Dewey Watson (Chicago, 6 april 1928 – Long Island (New York), 6 november 2025) was een Amerikaanse moleculair bioloog, die in 1953 samen met Francis Crick, Rosalind Franklin en Maurice Wilkins de structuur van het DNA ontdekte. Watson ontving hiervoor met Crick en Wilkins de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde in 1962, Franklin was al in 1958 overleden.

Biografie

[bewerken | brontekst bewerken]

Watson werd geboren als zoon van James Watson (incasseerder) en Jean Mitchell (administratief medewerkster). In 1943 ging hij zoölogie studeren aan de universiteit van Chicago, waar hij in 1947 een graad in de zoölogie haalde. Hij promoveerde in 1950 aan de Universiteit van Indiana in Bloomington. Daarna reisde hij naar Kopenhagen om postdoctoraal onderzoek te doen. In 1952 ging hij werken in het Cavendish-laboratorium in Cambridge, waar hij Francis Crick ontmoette. Voortbouwend op de resultaten met röntgendiffractie van Rosalind Franklin en Wilkins kwamen ze tot een model voor de structuur van DNA, dat door hem en Crick werd gepubliceerd in het gezaghebbende wetenschappelijke tijdschrift Nature in 1953.

Watson overleed op 6 november 2025 op 97-jarige leeftijd.[23]

Kritiek

[bewerken | brontekst bewerken]

Watson was betrokken bij het menselijk genoomproject, waarvan hij van 1988 tot 1992 directeur was. In 1993 kreeg hij de Copley Medal. Hij was een overtuigd atheïst met vele uitgesproken controversiële opinies op het gebied van genetische manipulatie, raciaal bepaalde eigenschappen en abortus provocatus. Professor E.O. Wilson omschreef hem als "De meest onaangename persoon die ik ooit heb ontmoet".[24]

In oktober 2007 werd Watson op non-actief gesteld als directeur van het Cold Spring Harbor Laboratory op Long Island in New York. Dit werd besloten naar aanleiding van een interview van Watson met de Britse krant The Sunday Times, waarin hij zei dat hij "somber was over het perspectief van Afrika", omdat "al ons sociale beleid gebaseerd is op het feit dat hun intelligentie hetzelfde is als de onze", om eraan toe te voegen dat hij wel hoopte dat iedereen gelijk zou zijn, maar dat "iedereen die ooit met zwarte werknemers te maken had gehad, ondervonden had dat dit niet waar was". Watson werd vanwege dit interview ook uit de bestuursraden van meerdere bedrijven ontslagen.

In november 2014 verontschuldigde Watson zich opnieuw voor zijn uitspraken, die hij als "zeer dom" bestempelde. Hij verkocht zijn Nobelprijsmedaille in de hoop terug in de gratie te komen. Hij wilde een deel van de opbrengst van de verkoop aan wetenschappelijke instellingen schenken.[25] De verkoop leverde circa 3,8 miljoen op. De opkoper besloot de medaille echter niet zelf te houden, maar schonk hem terug aan Watson.[26]

In 2019 verbrak het Cold Spring Harbor Laboratory - waarvan Watson meerdere jaren de leiding had - alle banden met de wetenschapper na herhaalde uitspraken over het verband tussen intelligentie en ras. In de PBS-documentaire 'American Masters: Decoding Watson' herhaalde Watson zijn standpunten dat gekleurde mensen aantoonbaar minder intelligent zijn. Ook trok zijn voormalige werkgever een aantal eretitels die Watson had ontvangen ('chancellor emeritus', 'Oliver R Grace professor emeritus') weer in.[27]

Het DNA van James Watson

[bewerken | brontekst bewerken]

Om te vieren dat het menselijk genoom geheel was beschreven (zie Human Genome Project) werd het door Watson ter beschikking gestelde eigen DNA in 2008 als "project Jim" gepubliceerd door het tijdschrift Nature. Later in 2008 werd duidelijk dat Watson een uitzondering had bedongen voor zijn ApoE-gen. Een afwijking op dit gen is de belangrijkste risicofactor voor het krijgen van de Ziekte van Alzheimer. Toen het tijdschrift European Journal of Human Genetics Watson in oktober 2008 voorrekende dat ook omliggende, openbare, stukken DNA het ontrafelen van de sequentie van gen ApoE mogelijk maakte, liet Watson twee miljoen baseparen uit zijn openbaar gemaakte genoom onleesbaar maken.[28]

Huwelijk en gezin

[bewerken | brontekst bewerken]

Watson trouwde in 1968. Het huwelijk bracht twee zonen voort (1970 en 1972).

Eerbewijzen en onderscheidingen

[bewerken | brontekst bewerken]

Eredoctoraten

[bewerken | brontekst bewerken]

Lidmaatschappen van academies

[bewerken | brontekst bewerken]
  • American Academy of Arts and Sciences
  • American Association for Cancer Research
  • American Philosophical Society
  • American Society of Biological Chemists
  • Cambridge University (Honorary Fellow, Clare College)
  • Danish Academy of Arts and Sciences
  • National Academy of Sciences
  • Oxford University (Newton-Abraham Visiting Professor)
  • Presidential Medal of Freedom[34]
  • Royal Society (London)
  • Russian Academy of Sciences

Bibliografie

[bewerken | brontekst bewerken]
  • The Double Helix: A Personal Account of the Discovery of the Structure of DNA (1968) (In het Nederlands vertaald als De dubbele helix. De ontdekking van de structuur van DNA, A.W.Bruna & Zoon. Utrecht/Antwerpen 1968)
  • The Molecular Biology of the Gene (1965)
  • The Molecular Biology of the Cell (1983)
  • A passion for DNA, Genes, Genomes and Society (2000)
  • Genes, Girls, and Gamov (2002)
  • (met Andrew Berry) DNA: The Secret of Life (2003).
[bewerken | brontekst bewerken]
Image
Zie de categorie James D. Watson van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Overgenomen van "https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=James_Watson&oldid=70651648"