Tuisblad

Welkom by Wikipedia, die vrye ensiklopedie wat deur enigiemand verbeter en uitgebrei kan word.	Sondag, 13 September 2026 Hier is tans 130 871 artikels in Afrikaans.
Help ons om ’n wêreldklas-ensiklopedie in Afrikaans te skep.

Inleiding • Hulp • Kontak

Gebruikersportaal • Voorbladartikels • Kategorieë • Stel ’n vraag

Voorbladartikel

Josef Mengele (16 Maart 1911 - 7 Februarie 1979) was 'n Duitse Nazi-offisier van die Schutzstaffel (SS) en dokter in die Tweede Wêreldoorlog – aan die Russiese front en daarna in Auschwitz tydens die Holocaust, waar sy bynaam die "Doodsengel" (Duits: Todesengel) was. Hy het dodelike eksperimente sonder enige mediese grondslag uitgevoer op gevangenes in die Auschwitz-konsentrasiekamp, waar hy lid van die span dokters was wat slagoffers gekies het om in die gaskamers te sterf en een van die dokters wat die gas toegedien het.

Voor die oorlog het Mengele 'n doktersgraad in antropologie en medisyne behaal en 'n loopbaan as navorser begin. Hy het in 1937 by die Nazi-party en in 1938 by die SS aangesluit. Hy is aan die begin van die oorlog as mediese offisier aangestel en vroeg in 1943 oorgeplaas na die Nazi-konsentrasiekampdiens. Hy is aan Auschwitz toegewys, waar hy die geleentheid gesien het om genetiese toetse op gevangenes uit te voer. Sy eksperimente het hoofsaaklik oor tweelinge gegaan, sonder inagneming van die gesondheid of veiligheid van die slagoffers. Met troepe van die Rooi Leër wat deur die Nazi-besette Pole beweeg het, is Mengele op 17 Januarie 1945 oorgeplaas na die Gross-Rosen-konsentrasiekamp, 280 km van Auschwitz. Dit was net 10 dae voor die aankoms van die Sowjetmagte by Auschwitz.

Ná die oorlog het Mengele in Julie 1949 na Argentinië gevlug met die hulp van 'n netwerk van voormalige SS-lede. Hy het aanvanklik in en om Buenos Aires gewoon, maar in 1959 na Paraguay en in 1960 na Brasilië gevlug terwyl hy gesoek is deur Wes-Duitsland, Israel en Nazi-jagters soos Simon Wiesenthal, wat hom voor 'n hof wou daag. Hy is nooit gevang nie. In 1979 het hy verdrink nadat hy 'n hartaanval gekry het terwyl hy swem en is onder die vals naam Wolfgang Gerhard begrawe.

...lees verder

In die nuus

Op Griekwapark in Kimberley klop die verdedigende kampioen Griekwas tydens die eindstryd van die Curriebeker 2026 die Pumas met 23–16 en palm sodoende hul vyfde titel in.
Harald V, koning van Noorweë, sterf op 89 en is opgevolg deur sy seun, koning Haakon VIII.
Tydens sy 48ste sessie in Busan, Suid-Korea, lys Unesco onder ander Gdynia se modernistiese stadsentrum, die Griekse berg Olimpus, Tasjkent se modernistiese argitektuur, asook van Alvar Aalto en sy vroue Aino en Elissa se werk as nuwe wêrelderfenisgebiede.
Andy Burnham is ingehuldig as nuwe eerste minister van die Verenigde Koninkryk.
Tydens die eindstryd van die 23ste Sokker-Wêreldbekertoernooi in Kanada, Meksiko en die Verenigde State klop Spanje die verdedigende kampioen Argentinië met 1–0 in ekstra tyd en palm sodoende sy tweede titel ná 2010 in. Engeland eindig derde en Frankryk in die vierde plek.

Het u geweet...

... dat die chemiese element en radioaktiewe edelgas radon, wat natuurlik uit die grond vrygestel word, beskou word as die belangrikste oorsaak van longkanker naas sigaretrook? Jaarliks sterf meer as 40 000 mense wêreldwyd aan longkanker wat deur radon veroorsaak is.

... dat die voormalige dorp Darlington oorstroom is toe die Darlingtondam in die 1920's in die Sondagsrivier gebou is? Dit word nou deur die dam bedek.

... dat 'n eenvoudige hangbrug se dek 'n kettinglynvorm volg? Die kettinglyn lyk amper soos 'n parabool en is die vorm wat 'n hangende buigbare ketting of kabel aanneem as dit onderwerp word aan 'n eenvormige gravitasiekrag.

... dat die eerste fiets, wat in 1817 vervaardig is, nie pedale gehad het nie? Pedale is in 1865 bygevoeg, maar die fietse self is toe nog uit hout vervaardig.

... dat die Bastille, een van Parys se geskiedkundige bakens, nie meer bestaan nie? Dit is tussen 16 Julie 1789 en Oktober 1790 deur Pierre-François Palloy afgebreek.

Vandag in die geskiedenis

13 September:

533 – Generaal Belisarius se legioene verslaan Gelimer en die Vandale by die Slag van Ad Decimum, waarmee die "herowering van die Weste" onder die Bisantynse keiser Justinianus I begin.
1394 – Jode word op bevel van Karel VI uit Frankryk verdryf.
1922 – Die hoogste temperatuur gemeet: 58°C (in al-Aziziyal, Libië).
1979 – Venda word die derde van vier Suid-Afrikaanse Bantoestans om onder die apartheidsbeleid "onafhanklikheid" te verkry. Die onafhanklikheid word nêrens behalwe deur Suid-Afrika en die ander "onafhanklike" tuislande erken nie.
1993 – Ná maandelange geheime onderhandelinge in Noorweë word die Oslo-vredesverdrag in Washington, D.C. deur die Palestynse Bevrydingsorganisasie en Israel onderteken.