Pedro Madruga

A rúa Ervedelo de Ourense xunta o centro da cidade co barrio do Couto pasando por riba do río Barbaña. A estrutura e a paisaxe da ponte sobre o Barbaña é a mesma da miña infancia, e por riba dela aínda recoñezo aqueles tempos coa condiciòn de non mirar moi lonxe nin para abaixo. Cada vez que paso sobre ela lembro a historia dun suicidio, ou como a miña nai contaba o seu encontro co despois cardeal Quiroga Palacios a rentes da escola de Angelita Varela.

Hoxe está a zona moi cambiada. Exemplo da mudanza dos tempos ( e dos espazos ) é a tenda de tattoos agora instalada ao cabo da ponte. "Tattoos", curiosa verba. Antes o lumpen e os mariñeiros facíanse tatuaxes, agora os pijos fanse "tattoos". De adxetivar a xente sustantivamente dura a ser ornato de ociosos.

O que máis me marabillou da tenda de tattoos da rúa Ervedelo é a oferta para borrar, sen deixar pegada algunha, as vellas tatuaxes mediante unha moderna técnica láser.

Na mesma empresa da Praia de Palma onde eu traballaba tamén o facía Pedro Madruga, un galego forte de voz profunda e bigote negro e abundante. Antes de escoitar o seu sotaque calquera apostaría que aquel fenómeno procedería de México. Pedro Madruga era o encargado do Balneario 0, o bar enriba da praia de Ca,n Pastilla, a primeira do Arenal, onde eu estaba alugando velomares.

Aquel galego gañara o seu alcume pola súa procedencia e pola súa preguiza matutina, pola súa tardanza en chegar ao traballo ( motivada segundo Antonio o Xitano polos aloumiños que a súa linda muller - a de Pedro, non a de Antonio - lle adicaba cada mañá.

No inmenso brazo esquerdo de Pedro Madruga estaba debuxada unha fermosa muller espida de rotundo poderío. Todo o fermosa que poidera estar a traverso daquela tinta verde noxenta que se empregaba para as tatuaxes daquela. Pedro Madruga sempre se queixaba que aquela tatuaxe de xuventude - unha noite de bebedela - pecháralle moitas portas laborais.

Unha mañá o meu paisano apareceu a mesma hora ca nos. As sete e media. Sorprendeunos a súa estrana presenza aquela hora e o seu brazo esquerdo aínda máis ancho do normal e totalmente vendado. Antes de aceptar a primeira pregunta deitou explicacións: "Non a aguantaba máis. Collín o ferro quente e resistín. Non a aguantaba máis."

Mágoa que o invento da tenda de tattoos da rúa Ervedelo, o borrador láser, non existira nas Baleares dos anos 80.

Alemania 1974. Cruyff

Alemania 74.
Campión: Alemania Occidental.
Mellor xogador: Johann Cruyff.

Unha das miñas primeiras lembranzas futbolísticas (televisivas) remóntanse á fase de clasificación para o Mundial 74 de Alemania, da Alemania Occidental, que se dicía daquela para a diferenciar da Alemania Oriental ( ou autodenominada "democrática"). Un día, a volta do colexio polo mediodía, vin que na televisión botaban un Grecia - Iugoslavia. Alleo ás cuestións matemáticas e máis atento a sonoridade dos nomes dos países, manifestei a miña predileción polos iuguslavos, ao que meu pai respostou que o maior interese para España sería a non victoria para aqueles. O resultado daquel partido, 2-4, provocou un partido de desempate entre España e Iugoslavia, que foi celebrado en Francfort e que tamén rematou coa victoria balcánica despois dun gol de Katalinski á saída dun córner.
España quedou fora do primeiro Mundial post Pelé, o mellor xogador da historia do futbol segundo a opinión estendida na época, aínda impresionada polo Brasil do mundial de México 70.
Fun un siareiro fiel do meu primeiro Mundial de fútbol, e vin tódolos partidos que puiden, e na inocencia da infancia decidín admirar aos bos, aínda que perderan.
Lembro a estupenda sorpresa de Polonia; o gol de Sparwasser que lle deu unha alegría histórica á Alemania Oriental; os nomes alemáns: Maier, Beckembauer, Overath, Müller; e sobre todo aos vencedores morais do torneo: a Holanda encabezada por Johann Cruyff, un grandísimo xogador, líder indiscutible dun equipo cheo de figuras: Neeskens, Rep, Krol, Rensenbrink, e de porteiro Jongbloed, que non usaba luvas.
Fican para sempre na memoria as imaxes do Holanda-Arxentina, co gol de Cruyff superando a Carnevale. Ou a Taylor, o árbitro inglés sinalando o punto de penalty ao medio minuto de se iniciar a final.
Gañou Alemania, que no partido decisivo foi máis eficaz que Holanda, en boa parte polo traballo de Vogts sobre Cruyff, pero o pequeno país europeo gañou aos neutrais para sempre pola herdanza do Ajax convertida nunha sinfonía laranxa.

Miguélez e Karina

O outro día vin unha pequena entrevista a Rosa Miguélez como Presidenta da Saeca. E volvinme lembrar da outrora parlamentaria, e despois eurodiputada, agora xa case esquecida ao estar fora da devasa que separa o barullo político galego de hoxendía do balneario europeo ou da xestión premiada.
Por razóns que hoxe seméllanme moi lonxanas tiven coñecemento, como observador, das interioridades xurídicas dun asunto que foi, cando menos, moi instructivo humanamente aínda que significara unha maior dose de cinismo na mochila das experiencias.
Refírome case á prehistoria: Victorino Núñez era presidente do Parlamento. Fago resumo cronolóxico (aproximado, disimúlenme):
- Na primavera de 1991 Rosa Miguélez fai unhas declaracións no Parlamento galego que causan xustificado balbordo: "Que o Partido Popular teña como militante a unha muller como Karina Fálagan, coñecida prostituta de Vigo, non quere dicir que tódalas mulleres do PP o sexan".
No seu momento aquelas verbas parecéronme politicamente inanes, moralmente noxentas, intelectualmente falaces e estratexicamente estúpidas. Dezaoito anos despois ratifícome.
- Dous anos despois, no verán, nas vésperas do Día da Patria, a aludida Karina Fálagan, cando menos coñecida propietaria dun bar da praia de Samil, consegue entrar no Parlamento de Galicia, accede á cafetería onde está Rosa Miguélez, e após de lle preguntar se a coñecía e ter recibido unha negativa por resposta, sen mediar máis palabra, estampoulle unha labazada na caluga ao tempo que a insultaba.
- Como consecuencia do anterior, o Presidente do Parlamento, Victorino Núñez (que se comportou en todo momento cun alto sentido de responsabilidade institucional) presentou denuncia perante o Xulgado de garda, que tomou declaración á agresora (que se negou a falar), aos parlamentarios e testemuñas: Maria Antonia Álvarez Yañez, Pedro Borrajo Rivas e ao posterior alcalde de Vigo Manuel Pérez Álvarez; ademáis declararon o Conselleiro de Xustiza Diz Guedes, xunto ao xornalista Gerardo Pardo Díaz de Vera e o responsable da cafetería Serafín Melón. Por último, tamén declarou a agredida.
- Posteriormente, xaneiro de 1994, iníciase Procedemento Abreviado, sendo imputada Karina Fálagan e exercendo a acusación particular o Parlamento de Galicia, solicitando a pena de seis anos e un día de prisión e un millón de pesetas de multa pola comisión dun delicto de atentado.
- A finais de marzo intenta Rosa Miguélez o seu personamento como parte perxudicada, pero nin o Xulgado de Instrucción 2 de Santiago nin a Sección 2ª da Audiencia Provincial permiten tal personamento por extemporáneo ( presentouse despois do trámite de cualificación do delicto).
- En xuño de 1994 acórdase a apertura do Xuízo Oral contra Karina Fálagan polo delicto de atentado, decretándose a liberdade provisional da agora acusada e impoñéndolle unha caución de 500.000 pesetas ante as eventuais responsabilidades civís.
- Sorprendentemente o Fiscal Xefe García Malvar solicita o sobreseimento libre pedindo se convirta o procedemento nun xuízo de faltas.
- A defensa da agresora adhírese á tese do Ministerio Fiscal, admitindo unha condena por unha falta de agresión (sen lesión), consistente na multa mínima de 50.000 pesetas.
- O 23 de febreiro de 1995 celébrase o Xuízo Oral na Coruña. Das testemuñas citadas pola Acusación Particular só comparecen o encargado da cafetería e o parlamentario Pedro Borrajo.
García Malvar volve reiterar no seu informe que a actuación da acusada non é constitutiva de delicto senón de falta.
- A acusación particular razoa que a agresión é constitutiva de atentado, por ser dirixida a unha autoridade ( parlamentaria), abundando o feito que a agresión foi realizada nas instalacións do Parlamento e como consecuencia mediata dunhas declaracións ( de certo, desafortunadas) efectuadas no propio Parlamento pola agredida na súa cualidade de Parlamentaria.
- O 27 de febreiro díctase Sentenza na que se absolve a Karina Falagan do delicto de atentado ao entender que o lugar da agresión, a cafetería, significa que a agredida non estaba no exercicio das súas funcións.

Conclusións (propias): A Audiencia equivócase, o Fiscal Xefe - outra vez máis - errou. Pero a solicitude de pena polo delicto de Atentado ( seis anos de prisión, un millón de pesetas, seis anos fora de Galicia) como consecuencia dun cachete é totalmente desproporcionado.

Coda: Rosa Miguélez volve aparecer agora como Presidenta dunha sociedade estatal, logo do paso polo exilio europeo.
Karina Fálagan segue montando o concurso de castelos de area na praia de Samil.

Imaxes

Somos memoria ( ás veces memoria construída), e a memoria exprésase en recendos, cheirumes, verbas e tamén en imaxes.

Imaxe 1ª: Dende a terraza do edificio dos meus tíos, perto da Dehesa de la Villa, óllase a un rapazolo, aínda non adolescente, ir en bicicleta, saltando da beirrarúa á rúa e volta outra vez. Un autobús ponse ao seu carón, ruído agudo dun freazo, berridos. Fórmase un barullo de persoas xunto ao autobús. Chega unha ambulancia. Non sacan padiola algunha. Ao pouco tempo unha saba branca tapa o corpo do rapaz. Teño gañas de vomitar.

Imaxe 2ª: Festa de despedida a cooperantes galegos en Latinoamérica. Calor. Caipirinhas. Todas as miradas diríxense ao rapaz galego que afundido nun sillón medio roto non para de beber. A súa moza (ou xa ex-moza) estase magreando cun dos anfitrións, que de contado irá buscar un lugar máis recollido para rematar a súa alegría. Todo o mundo mira ao rapaz. É absurdo tanto sadismo, non hai nada que ver.

Imaxe 3ª: De noite. É a primeira vez que vexo un morto: Fáltanme dous meses para cumprir tres anos. O avó sentado na silla de madeira. Tras del, miña nai e as súas dúas irmás, de pe, saloucan. Na caixa miña avoa. Escoito a miña irmá preguntar como quero os ovos fritidos. Afástome da porta da última habitación da casa para liscar correndo á cociña.

Imaxe 4ª: Río Miño, verán. O xantar foi abundante de máis. A auga non parece fría. De súpeto aparezo no fondo, tento ir cara fora e non son capaz. Outra vez fico mergullado. Volvo tentar saír e volvo baixar. Aproveito un penedo para coller pulo. Quero berrar e non podo. A non máis de dez metros dúas parellas e unha muller embarazada, que non mira pra min. Volvo para baixo e volvo saír. Non son capaz de precisar o tempo que estiven no remuíño, vinte segundos ou dous minutos. Cando aparezo na area rompo a chorar.

Imaxe 5ª: Verán de tarde. Moita calor. Estamos seis ou sete nunha cabaniña dende onde se ve todo Ourense, en Ervedelo. O neto do Sr. Federico, algo maior ca min, terá trece ou catorce anos, métese comigo dicindo que a min me gusta Mónica, a neta do Sr. Benxamín. É certo, pero eu (sempre estúpido, a estupidez non sabe de idades) négoo. O acoso aumenta e o franchute arrepóñeseme. El é máis alto e máis forte, eu un covarde. Ven por min, bótolle unha trabada ao seu lombo que rompe a camiseta e faille sangrar. El chora e vaise. Voume eu tamén. Non volvín falar con ela.

Imaxe 6ª: Avoa paterna e avó materno no piso de Vigo. Recén viúvos os dous ( máis recén el ca ela), están sentados no sofa. Eu son pequeno para ir á escola. Miña nai dame dúas copiñas, que despois encho de Sansón. Eles brindan. É a única vez que os vin xuntos.

Imaxe 7ª: Salón nobre do Liceo de Ourense. Últimos minutos do Campionato de España universitario de xadrez. Son o delegado do meu equipo, e quédanos unha partida para rematar. Xoga con nos o que fora hai dous anos subcampión de España individual. Na man dereita levo unha libreta pero agora os cálculos seinos de memoria. Ofrécenlle táboas ao noso xogador. El me mira: Se acepta o noso equipo queda subcampión de España, se gañamos seremos campións. Dígolle que continúe. Xoga. Perdemos.

Imaxe 8ª a): Estou cunha rapaza. Recebe unha chamada telefónica; deduzo que é o mozo. Empezan a discutir e na leada ela equivócase e interpélao usando meu nome. El enfádase. A min non me importa.
Imaxe 8ª b): Estou con outra rapaza. No medio das apertas e a medio espir ela bisbisea un nome distinto ao meu: A min non me importa.

Imaxe 9ª: Reviravoltas de inicio na autoestrada en Santiago de Compostela, xunto á Ponte da Rocha. De súpeto perdo o control da direción do coche, seica pasei por mancha de aceite. Vou en cámara lenta de despacio que ía o coche, pero non consigo que o volante obedeza. Suavemente vai esvarando cara a mediana de formigón. Dame tempo a pensar que ata podería saír e empurrar o coche para evitar o golpe. Dame tempo a pensar que ao mellor o coche para antes de chegar a impactar. Choca nun lateral, ráianse as dúas portas.

Imaxe 10ª: Como o parto está a durar demasiado tempo, a comadrona colle unhas tesoiras e mete as mans. Regresa cunha presada de cabelos loiros ao tempo que anima: "veña, que xa está eiquí."

Imaxe 5ª

Simultáneas no Xelmírez

Pasaron xa algúns anos. Coordinados, como sempre, polo recente premio Vagalume Xosé Luis Veiga, e co apoio de Maurice, da Academia EuroStudio, trouxemos a Compostela un excelente espectáculo xadrecístico. O mellor xogador español do momento, Miguel Illescas, daría unhas simultáneas con reloxio contra dez dos mellores xadrecistas galegos, mentres mestres internacionais radicados no país como Boris Zlotnik e Daniel Rivera medían forzas con afeccionados locais.
Escollimos como local de xogo o pavillón do Instituto Xelmírez I coa complicidade do director, Manolo Portas, e do profesorado: Guillermo Domínguez, Foz, Xerardo.
Na foto podemos recoñecer a Antonio Míguez ( hoxe historiador ), a Brandán (publicista), máis para a esquerda a Lamas, Rozas, Agustín Sánchez. De pe semellan estar Eduardo García ( de Ribeira ) e Carlos Permuy, moitas veces campión galego. Creo entrever ao lonxe e lendo un xornal ao articulista Fernando González Macías, talvez tivera un fillo alí a xogar.
A esquerda, na esquina, inconfudible a testa de Guillermo Domínguez.

Aquel tempo non volverá pois a chegada da informática ao xadrez trocou de tal xeito a forma de adestrar que converte as lembranzas daqueles tempos en reliquias. Hoxe, a pantalla da computadora reflicte en segundos o que antes tardábase meses en achar. Como o río de Heráclito: mesmo xogo pero xa nunca o mesmo.

Última xornada

Levárame o meu irmán maior moi cedo, case dúas horas antes do comezo do partido. E alí estabamos, na grada de Marcador, dándonos o primeiro sol do verán. Eu era pequeno e non lembro quen nos acompañara naquela tarde de domingo. O Celta, como case sempre, chegaba á derradeira xornada de Liga con opcións de se manter se gañaba o seu partido e se outros resultados eran favorabeis. Chamoume a atención o verde intensísimo do céspede - en el alpiste verde de sosiego, de tiza galonado -, e que Balaídos estivera case cheo. Como neno que era non souben moito de estratexias; o certo é que o Atlético de Madrid adestrado por Luis Aragonés, xogando ao contragolpe adiantouse dúas veces e dúas veces ( Villar e Félix Carneiro ) o Celtiña (Fenoy de porteiro) empatou. Dende moitos kilómetros de distancia chegaban malas novas: o Raio Vallecano vencía no estadio Insular á U.D. Las Palmas, do ex céltico Miguel Muñoz.
Aquela noite o Celta xa durmía na Segunda División.
Non son capaz de situar a temporada do partido, tiña que ser anterior a 1981 porque aínda estaba de pe a vetusta grada de Río.
¿Quen sería daquela o alcalde? ¿García Picher? ¿Manoel Soto? ¿Antonio Ramilo? ¿Ou sería alcaldesa? ¿Enma González Bermello?

Escolma do cine galego

Teño que agradecer ao meu cuñado José Antonio a súa xenerosidade ofrecéndome libros e revistas de épocas pasadas pero aínda non remotas.
Por exemplo a "Escolma do cine galego" editada polo Cine Club Abertal en maio de 1980 e dirixida dende a Asociación Xuvenil Abertal, que supoño non tería daquela moito tempo de vida.
Colaboraban naquela revistiña, por orde de aparición: Víctor F. Freixanes; Carlos Piñeiro; Loval; Matías Antolín; Eloy Lozano; Manoel Rivas - entrevista a Carlos Velo -; Luis Álvarez Pousa; J.H Les; e J.M. Folgar.
Nos agradecementos aparecen as seguintes persoas: Xoán Andión; Luis Álvarez Pousa; María José Fernández; Víctor F. Freixanes; José María Folgar; Xosé Paz; Salvador Penín e David Ouro.

Nomes propios:

a) Luis Álvarez Pousa: polifacético home da cultura, comunicación e xornalismo. E máis poeta: A canción Sementeira de Fuxan os Ventos musica un poema seu. E por suposto o director das xornadas de cine de Ourense.

b) Salvador Penín: Foi o administrador do colexio dos Salesianos de Vigo. Nesa virtude foi amigo do meu pai, o cal coñeceu cando lle encargou á empresa deste a instalación de carpinterías de aluminio e algunhas construccións metálicas. Pero sobre todo, D. Salvador foi o responsable do Cine Salesianos durante moitísimos anos. Cando eu tiña dez ou once anos lembro ter pasado algunhas horas no cuartucho que el adicaba ao cine: alí tiña multitude de fichas de películas, todas cunha "clasificación moral". Aquel aposento seu estaba dentro do novo pabellón aberto de baloncesto, xunto os vestiarios. Aquelas canastras de baloncesto, penduradas do teito igualiñas ás que tiña o Real Madrid no seu pabellón de deportes, tamén foran feitas pola empresa do meu pai.

c) José Rodríguez Pacheco: Crego, pero non o parecía. Dende hai un ano é o director dos Salesianos do noroeste da península. Foi ademáis o creador desa excelente institución de Vigo que é o Abertal. Supoño que dos inicios daquela andaina pode falar moito máis o poeta Anxo Quintela. Pacheco foi un profesor magnífico de físicas, un dos mellores que tiven - cecais o mellor -, que cando podía deixaba caer as súas ideas antiimperialistas e contra as multinacionais que serían avanzadas hoxe e non digamos daquela, sempre preocupado porque a nosa terra fora independente economicamente e non dependera do exterior. Dende logo non era un crego ao uso. Espero que dende as súas responsabilidades actuais siga pensando como pensaba entón.

Memoria

Somos memoria, máis nada. Estou lendo unha autobiografía excelente: a de Luis Buñuel. Nela, no primeiro capítulo, o director aragonés fai un pequeno ensaio sobre a memoria: o espíritu que nos conforma. Somos persoas porque temos lembranzas, e a memoria xustifica que poidamos ser premiados ou sancionados. Unha interesante película de Hal Hartley, Isabelle Huppert de protagonista, ía sobre a irracionalidade do castigo sobre un home amnésico.

Non teño grandes motivos para seres así, pero a miña tendencia natural é a da suave saudade. Lembro, aínda que o tempo pasado non foi mellor.

O pasado sábado, durante cinco minutos, tiven a ocasión de volver pisar a area da praia balear onde durante dous veráns consecutivos tiven o meu primeiro traballo. Daquela gobernaban Felipe González en Madrid e Fernández Albor en Compostela, e os billetes de avión valían máis daquela que hoxe.

A praia trocou: hai moita máis area, menos parasois, menos velomares. Daquela unha hora valía 325 pesetas para dúas persoas ( drai jundra esvai und suansig ain estiunde esvai personen), agora seis éuros. Desapareceu o Solarium e a cafetería ( Balneario 0 ).

Non me deu tempo para unhas bágoas, pero si para tirar unhas fotos. Exorcizado definitivamente sei que cando vaia por alí xa non terei que voltar.

Aniversario e cabodano.

Hoxe cumpre cincoenta anos quen me ensinou xogar ao xadrez. O sábado que eu nacín el chegou de xogar ao fútbol no Colexio Fogar de San Roque e sorprendeuse de ver un bebé xunto a súa nai. Pensou que era dalgunha veciña. Como cambian os tempos, agora xa os nenos de tres anos saben de onde veñen os nenos.
E hoxe tamén hai vintecinco anos que morreu o seu padriño, o meu avó de Ervedelo. A súa morte levoume a infancia e meteume na adolescencia. Agora que os meus pais xa non poden, encárgome de vez en limpar unha lousa marmórea, mentres repito sempre unha frase de García Márquez: "a cal dos mortos".
Cando peno en tribulacións penso qué faría o meu avó na mesma situación. E a súa lembranza aconséllame. E consólame.