Cyprus

Republik Cyprus ريڤوبليك کيڤروس‎ Κυπριακή Δημοκρατία (Yunani) Kıbrıs Cumhuriyeti (Turki)
Bendera Jata
Lagu kebangsaan: Ὕμνος εἰς τὴν Ἐλευθερίαν "Gita Kebebasan"
Kawasan yang berada di bawah kawalan berkesan Republik Cyprus
Ibu negara dan bandar terbesar}	Nicosia 35°10′U 33°22′T
Bahasa rasmi	Bahasa Yunani Bahasa Turki
Bahasa minoriti yang dilindungi	Bahasa Armenia Barat Bahasa Arab Maruni Cyprus
Demonim	Orang Cyprus
Pemerintah	Republik kesatuan berpresiden
• Presiden	Nikos Christodoulides
• Naib presiden	Kosong
• Presiden Dewan Perwakilan	Annita Demetriou
Badan perundangan	Dewan Perwakilan
Kemerdekaan daripada United Kingdom
• Perjanjian Zürich dan London	19 Februari 1959
• Kemerdekaan	16 Ogos 1960
• Menyertai Kesatuan Eropah	1 Mei 2004
Keluasan
• Jumlah	9,251 km2 (3,572 bt2)
Populasi
• Bancian penduduk tahun 2021	923,381
KDNK (nominal)	2025
• Jumlah	€36.484 bilion
Mata wang	Euro (€) (EUR)
Zon waktu	UTC+2 (EET)
• Musim panas (DST)	UTC+3 (EEST)
Kod panggilan	+357
Kod ISO 3166	CY
DPT internet	.cy

Cyprus atau nama rasminya Republik Cyprus (Yunani: Κυπριακή Δημοκρατία, rumi: Kypriakí Dimokratía, Turki: Kıbrıs Cumhuriyeti) adalah sebuah negara pulau di timur Laut Mediterranean; ia terletak 113 kilometer selatan Semenanjung Anatolia di Turki dan jauh dari pesisiran timur Syria. Pulau ini pulau ketiga terbesar dan paling banyak penduduk di rantau laut ini. Ibu negara dan bandar terbesarnya ialah Nicosia. Bahasa Yunani dan bahasa Turki merupakan bahasa rasmi republik, manakala bahasa Armenia Barat dan bahasa Arab Maruni Cyprus dilindungi sebagai bahasa minoriti.

Republik Cyprus diiktiraf di peringkat antarabangsa sebagai negara berdaulat atas seluruh pulau, kecuali Kawasan Pangkalan Berdaulat Akrotiri dan Dhekelia yang berada di bawah kedaulatan United Kingdom. Walau bagaimanapun, kerajaan republik hanya melaksanakan kawalan berkesan di kira-kira dua pertiga bahagian selatan pulau. Bahagian utara ditadbir secara de facto oleh Republik Turki Cyprus Utara, sebuah entiti yang diisytiharkan pada tahun 1983 dan diiktiraf hanya oleh Turki. Zon penampan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu memisahkan kedua-dua kawasan pentadbiran, termasuk di Nicosia. Keseluruhan wilayah Republik Cyprus merupakan wilayah Kesatuan Eropah, tetapi pemakaian undang-undang Kesatuan Eropah digantung di kawasan yang tidak berada di bawah kawalan berkesan kerajaan republik.

Petempatan manusia di Cyprus bermula sejak zaman prasejarah. Kedudukan pulau ini di laluan perdagangan Mediterranean serta sumber tembaganya menjadikannya sebuah pusat pertukaran penting pada Zaman Gangsa. Cyprus kemudiannya berada di bawah pemerintahan pelbagai kuasa, termasuk kerajaan kota tempatan, Empayar Achaemenid, Mesir Ptolemaik, Empayar Rom, Empayar Byzantine, dinasti Lusignan, Republik Venice, Empayar Uthmaniyah dan Empayar British. Pulau ini mencapai kemerdekaan daripada United Kingdom pada 16 Ogos 1960 melalui susunan perkongsian kuasa antara komuniti Yunani Cyprus dan Turki Cyprus. Krisis perlembagaan dan keganasan antara komuniti pada tahun 1960-an diikuti oleh rampasan kuasa pada tahun 1974 yang menyokong penyatuan dengan Yunani serta campur tangan ketenteraan Turki, yang menghasilkan pembahagian de facto pulau sehingga kini.

Cyprus ialah sebuah republik berpresiden dan anggota Kesatuan Eropah sejak 1 Mei 2004. Negara ini menggunakan euro sejak 1 Januari 2008. Ekonominya yang berpendapatan tinggi dikuasai sektor perkhidmatan, termasuk perdagangan, kewangan, teknologi maklumat, perkapalan dan pelancongan. Banci 2021 merekodkan 923,381 penduduk di kawasan yang berada di bawah kawalan kerajaan, dengan kira-kira dua pertiga tinggal di kawasan bandar. Warisan budaya Cyprus mencerminkan pengaruh prasejarah, Yunani, Rom, Byzantine, Latin, Uthmaniyah dan British; tiga tapaknya disenaraikan sebagai Tapak Warisan Dunia UNESCO.

Etimologi

Asal usul nama Yunani Κύπρος Kýpros yang kemudiannya dilatinkan (sebutan bahasa Latin: [ky.prus]) tidak dapat dipastikan. Beberapa hipotesis mengaitkannya dengan perkataan purba bagi tembaga, pokok sipres atau inai, tetapi tiada satu pun penjelasan diterima secara muktamad oleh ahli bahasa. Hubungan Cyprus dengan tembaga bagaimanapun terbukti sejak zaman purba. Ungkapan Latin aes Cyprium, yang bermaksud “logam Cyprus”, kemudian dipendekkan menjadi cuprum; daripada bentuk inilah terbit perkataan bagi tembaga dalam beberapa bahasa Eropah. Nama bahasa Turkinya Kıbrıs pernah dieja dalam persuratan zaman kerajaan Uthmaniyah sebagai قبرس‎ atau قبريس‎; ejaan kedua ini misalnya dijadikan tajuk suatu terbitan akhbar setempat didirikan masyarakat Turki pulau tersebut dari tahun 1893 sehingga 1898.

Sejarah

Rencana utama: Sejarah Cyprus

Prasejarah dan zaman purba

Pembinaan semula kediaman Neolitik di Choirokoitia, salah sebuah petempatan prasejarah terpenting di Cyprus

Bukti arkeologi menunjukkan bahawa komuniti pertanian menetap telah berkembang di Cyprus pada milenium ke-9 hingga ke-7 SM. Petempatan Choirokoitia, yang didiami dari kira-kira milenium ke-7 hingga ke-4 SM, memperlihatkan seni bina batu berbentuk bulat, organisasi petempatan dan kehidupan masyarakat Neolitik yang terpelihara dengan baik. UNESCO menganggap tapak ini penting bagi kajian penyebaran budaya dari Asia Barat ke dunia Mediterranean.

Pada Zaman Gangsa, perkembangan perlombongan dan pemprosesan tembaga, pembentukan pusat bandar, penggunaan tulisan dan perdagangan maritim menghubungkan Cyprus dengan Levant, Anatolia, Mesir Purba dan dunia Aegea. Pada awal milenium pertama SM, beberapa kerajaan kota berkembang di pulau ini. Kerajaan-kerajaan tersebut mengekalkan tradisi tempatan sambil berhubung dengan dunia Yunani dan Fenisia, serta pada masa berlainan mengakui kekuasaan Assyria, Mesir dan Parsi.

Selepas penaklukan Alexander Agung, Cyprus dimasukkan ke dalam lingkungan kerajaan Ptolemaik. Pulau ini menjadi wilayah Rom pada abad pertama SM dan kemudiannya sebahagian daripada Empayar Byzantine. Kedudukannya di timur Mediterranean menjadikannya pangkalan perdagangan dan ketenteraan, tetapi juga mendedahkannya kepada serangan serta persaingan kuasa serantau.

Pemerintahan Latin, Venice dan Uthmaniyah

Pada tahun 1191, Richard I dari England menawan Cyprus semasa Perang Salib Ketiga. Pulau itu akhirnya diperintah oleh dinasti Lusignan sebagai Kerajaan Cyprus, sebuah monarki Latin yang memadukan institusi feudal Barat dengan masyarakat Yunani tempatan. Cyprus menjadi pusat penting bagi perdagangan dan kegiatan tentera salib selepas kejatuhan negara-negara Latin di pesisir Levant.

Republik Venice mengambil alih pemerintahan langsung pada tahun 1489 dan memperkukuh pertahanan bandar-bandar utama. Empayar Uthmaniyah menakluki pulau itu pada tahun 1570 hingga 1571. Pentadbiran Uthmaniyah membubarkan banyak struktur feudal Latin, membawa penempatan penduduk Muslim dari Anatolia dan mengiktiraf hierarki Gereja Cyprus sebagai perantara utama bagi penduduk Kristian Ortodoks. Pemerintahan Uthmaniyah berterusan selama lebih tiga abad.

Pemerintahan British dan kemerdekaan

Melalui Konvensyen Cyprus 1878, Empayar Uthmaniyah menyerahkan pentadbiran pulau kepada United Kingdom sambil mengekalkan kedaulatan nominal. Britain mengilhakkan Cyprus pada tahun 1914 selepas Empayar Uthmaniyah menyertai Perang Dunia Pertama di pihak Kuasa Tengah, dan pulau itu menjadi tanah jajahan mahkota pada tahun 1925.

Pada abad ke-20, tuntutan enosis, iaitu penyatuan Cyprus dengan Yunani, semakin kuat dalam kalangan nasionalis Yunani Cyprus. Pertubuhan EOKA melancarkan pemberontakan bersenjata terhadap pentadbiran British dari tahun 1955 hingga 1959. Pada masa yang sama, sebahagian besar kepimpinan Turki Cyprus menolak enosis dan menyokong taksim, atau pembahagian pulau.

Perjanjian Zürich dan London 1959, yang dirundingkan oleh Yunani, Turki, United Kingdom serta wakil kedua-dua komuniti, menghasilkan sebuah republik merdeka dan bukannya penyatuan atau pembahagian. Republik Cyprus ditubuhkan pada 16 Ogos 1960. Perlembagaannya mewujudkan perkongsian kuasa antara seorang presiden Yunani Cyprus dan seorang naib presiden Turki Cyprus, serta pembahagian jawatan awam dan kerusi parlimen mengikut komuniti. Yunani, Turki dan United Kingdom menjadi kuasa penjamin, manakala Britain mengekalkan kedaulatan atas Akrotiri dan Dhekelia.

Krisis perlembagaan dan pembahagian pulau

Pertikaian mengenai pelaksanaan Perlembagaan memuncak selepas Presiden Makarios III mengemukakan cadangan pindaan pada tahun 1963. Keganasan antara komuniti tercetus pada Disember tahun itu, dan anggota Turki Cyprus menarik diri atau terasing daripada institusi pusat. Majlis Keselamatan PBB menubuhkan Pasukan Pengaman Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu di Cyprus (UNFICYP) pada Mac 1964 untuk mencegah pertempuran berulang dan membantu memulihkan keadaan normal.

Pada 15 Julai 1974, unsur dalam Pengawal Kebangsaan Cyprus yang disokong junta tentera Yunani menggulingkan Makarios dalam rampasan kuasa yang bertujuan mencapai enosis. Turki memulakan campur tangan ketenteraan lima hari kemudian dengan merujuk kedudukannya sebagai kuasa penjamin. Selepas pertempuran dan gencatan senjata pada Ogos 1974, tentera Turki menguasai bahagian utara pulau. Peristiwa tersebut mengakibatkan pemindahan penduduk besar-besaran, pemisahan kebanyakan komuniti Yunani Cyprus dan Turki Cyprus, serta pembentukan garis gencatan senjata yang diawasi UNFICYP.

Zon penampan, yang turut dikenali sebagai “Garisan Hijau”, merentangi kira-kira 180 km dari barat laut ke timur pulau. Lebarnya berubah daripada beberapa meter di bandar lama Nicosia kepada beberapa kilometer di kawasan luar bandar. Pada 15 November 1983, pihak berkuasa Turki Cyprus mengisytiharkan Republik Turki Cyprus Utara. Resolusi 541 Majlis Keselamatan PBB menganggap pengisytiharan itu tidak sah dari segi undang-undang dan menyeru semua negara supaya tidak mengiktiraf mana-mana negara Cyprus selain Republik Cyprus.

Integrasi Eropah dan usaha penyelesaian

Lintasan pertama antara kedua-dua bahagian pulau dibuka semula pada tahun 2003, sekali gus membolehkan pergerakan awam yang lebih luas merentasi zon penampan. Pada 24 April 2004, pelan penyelesaian yang disokong Setiausaha Agung PBB, lazimnya dikenali sebagai Rancangan Annan, dikemukakan dalam referendum berasingan dan serentak. Pelan itu diluluskan oleh pengundi Turki Cyprus tetapi ditolak oleh pengundi Yunani Cyprus, lalu tidak berkuat kuasa.

Cyprus menyertai Kesatuan Eropah pada 1 Mei 2004 sebagai sebuah pulau yang masih terbahagi secara de facto. Protokol No. 10 kepada Perjanjian Penyertaan menetapkan bahawa undang-undang Kesatuan digantung di kawasan yang tidak dikawal kerajaan republik sehingga suatu penyelesaian dicapai. Cyprus menyertai zon euro pada 1 Januari 2008. Rundingan penyatuan semula di bawah jasa baik Setiausaha Agung PBB telah melalui beberapa pusingan tanpa menghasilkan penyelesaian menyeluruh; UNFICYP terus mengawasi gencatan senjata dan menyokong langkah pembinaan keyakinan antara kedua-dua komuniti.

Geografi

Rencana utama: Geografi Cyprus

Imej satelit Sentinel-2 bagi Cyprus

Bentuk muka bumi dan iklim

Cyprus terletak di timur Laut Mediterranean, kira-kira di selatan pantai Turki dan di barat pesisir Syria serta Lubnan. Pulau ini mempunyai keluasan 9,251 km². Empat kawasan geomorfologi utamanya ialah Pergunungan Troodos di tengah dan barat daya, dataran Mesaoria di tengah, banjaran Pentadaktylos di utara, serta wilayah Mamonia di barat daya. Puncak tertinggi, Gunung Olympus, mencapai 1,951 m di Pergunungan Troodos.

Geologi pulau didominasi Kompleks Ofiolit Troodos, satu jujukan kerak lautan dan bahan mantel yang terbentuk kira-kira 92 juta tahun lalu. Pengangkatan tektonik kemudian mendedahkan jujukan tersebut di permukaan dan menyumbang kepada pembentukan pulau. Endapan bijih tembaga yang berkaitan dengan geologi ini mempunyai kepentingan besar dalam sejarah ekonomi Cyprus.

Cyprus beriklim Mediterranean, dengan musim panas yang panjang, panas dan kering serta musim sejuk yang sederhana dan lebih lembap. Tempoh kering lazimnya berlangsung dari pertengahan Mei hingga pertengahan Oktober, manakala kebanyakan hujan turun antara November dan Mac. Salji berlaku secara bermusim di kawasan tinggi Troodos.

Alam sekitar

Ekosistem Cyprus merangkumi hutan pergunungan, semak Mediterranean, tanah lembap, tasik masin, pesisir berbatu dan pantai peneluran penyu. Pada tahun 2025, rangkaian kawasan perlindungan Natura 2000 meliputi 29.5% daripada kawasan di bawah kawalan berkesan kerajaan republik. Cabaran alam sekitar utama termasuk kemarau dan penggurunan, kebakaran hutan, tekanan pembangunan di pesisir, pengurusan sisa serta pergantungan tinggi pada bahan api fosil.

Kawasan Pangkalan Berdaulat Akrotiri dan Dhekelia terdiri daripada dua wilayah berasingan seluas 256 km², kira-kira 3% daripada keluasan daratan pulau. Selain kemudahan ketenteraan, kawasan tersebut merangkumi petempatan, tanah pertanian serta tapak alam dan arkeologi.

Politik dan kerajaan

Rencana utama: Politik Cyprus

Perlembagaan dan institusi

Cyprus ialah sebuah republik berpresiden yang berasaskan prinsip pengasingan kuasa. Presiden ialah ketua negara dan ketua kerajaan, dipilih secara langsung melalui undi sejagat dan rahsia untuk tempoh lima tahun. Nikos Christodoulides memenangi pilihan raya presiden pada Februari 2023 dan memegang jawatan sebagai presiden kelapan republik.

Perlembagaan 1960 menetapkan bahawa kuasa eksekutif dikongsi oleh presiden Yunani Cyprus dan naib presiden Turki Cyprus melalui sebuah Majlis Menteri yang pada asalnya terdiri daripada tujuh menteri Yunani Cyprus dan tiga menteri Turki Cyprus. Selepas naib presiden serta menteri Turki Cyprus meninggalkan kerajaan pada tahun 1964, jawatan naib presiden kekal kosong. Kerajaan kemudiannya berfungsi menurut doktrin keperluan, dan presiden melantik 11 menteri serta timbalan menteri yang diperuntukkan oleh undang-undang.

Badan perundangan unikameral ialah Dewan Perwakilan. Perlembagaan memperuntukkan 80 kerusi, iaitu 56 bagi komuniti Yunani dan 24 bagi komuniti Turki. Kerusi komuniti Turki tidak dipertandingkan sejak pengunduran wakil Turki Cyprus dan kekal kosong. Wakil kumpulan agama Armenia, Maruni dan Latin turut dipilih, tetapi berperanan sebagai wakil tanpa hak mengundi dalam Dewan. Presiden Dewan dipilih oleh ahli pada permulaan penggal parlimen. Annita Demetriou dipilih semula ke jawatan itu pada 4 Jun 2026.

Pilihan raya dan parti politik

Pilihan raya Dewan Perwakilan pada 24 Mei 2026 menggunakan sistem perwakilan berkadar. Seramai 380,851 daripada 569,182 pengundi berdaftar mengundi, bersamaan kadar keluar mengundi 66.91%. Enam parti atau gabungan memperoleh kesemua 56 kerusi komuniti Yunani; tiada pilihan raya diadakan bagi 24 kerusi komuniti Turki.

Parti yang memenangi kerusi dalam pilihan raya Dewan Perwakilan 2026

Parti atau gabungan	Singkatan	Undi	Bahagian undi	Kerusi
Perhimpunan Demokratik	DISY	101,013	27.10%	17
AKEL, Kiri dan Perikatan Sosial	AKEL	88,777	23.90%	15
Barisan Rakyat Kebangsaan	ELAM	40,567	10.90%	8
Parti Demokratik	DIKO	37,222	10.00%	8
ALMA – Rakyat untuk Cyprus	ALMA	21,700	5.80%	4
Demokrasi Langsung Cyprus	Tidak berkenaan	20,159	5.40%	4

Pembahagian de facto dan hubungan luar

Majlis Keselamatan PBB menyeru semua negara supaya tidak mengiktiraf mana-mana negara Cyprus selain Republik Cyprus. Republik Turki Cyprus Utara mengendalikan institusi berasingan di utara dan menerima pengiktirafan diplomatik hanya daripada Turki. Garis gencatan senjata antara kedua-dua pihak tidak merupakan sempadan antarabangsa yang diiktiraf. UNFICYP mengawasi zon penampan, menyelenggara perhubungan praktikal dan menyokong usaha Setiausaha Agung PBB untuk mencapai penyelesaian menyeluruh.

Cyprus ialah anggota PBB, Komanwel Negara-Negara dan Kesatuan Eropah. Dasar luarnya dipengaruhi kedudukan negara di timur Mediterranean, hubungan dengan Yunani dan Turki, pertikaian Cyprus serta kepentingan tenaga dan keselamatan serantau. Yunani, Turki dan United Kingdom kekal sebagai kuasa penjamin menurut perjanjian 1960, manakala United Kingdom mengekalkan Akrotiri dan Dhekelia sebagai wilayah berdaulatnya.

Pembahagian pentadbiran dan kerajaan tempatan

Enam daerah Cyprus; sebahagian sempadan daerah merentasi kawasan yang tidak berada di bawah kawalan berkesan kerajaan republik

Republik Cyprus dibahagikan secara undang-undang kepada enam daerah, iaitu Nicosia, Limassol, Larnaca, Paphos, Famagusta dan Kyrenia. Setiap daerah diketuai pegawai daerah yang mewakili kerajaan pusat dan menyelaras kegiatan kementerian di peringkat daerah. Sebahagian Daerah Famagusta dan Nicosia, serta seluruh Daerah Kyrenia, berada di luar kawalan berkesan kerajaan republik.

Banci 2021 hanya merangkumi kawasan kawalan kerajaan. Oleh sebab itu, angka daerah di bawah tidak boleh dianggap sebagai jumlah penduduk seluruh daerah menurut sempadan undang-undangnya.

Daerah Republik Cyprus dan penduduk yang dibanci di kawasan kawalan kerajaan, 1 Oktober 2021

Daerah	Pusat daerah	Penduduk 2021	Liputan dan catatan
Nicosia	Nicosia	350,035	Bahagian daerah yang berada di bawah kawalan kerajaan
Limassol	Limassol	262,157	Kawasan yang berada di bawah kawalan kerajaan
Larnaca	Larnaca	155,765	Kawasan yang berada di bawah kawalan kerajaan
Paphos	Paphos	101,106	Kawasan yang berada di bawah kawalan kerajaan
Famagusta	Famagusta	54,318	Hanya bahagian daerah yang berada di bawah kawalan kerajaan; pusat daerah berada di luar kawalan kerajaan
Kyrenia	Kyrenia	Tidak tersedia	Seluruh daerah berada di luar kawalan berkesan kerajaan dan tidak diliputi banci
Jumlah banci		923,381	Kawasan kawalan kerajaan sahaja

Kerajaan tempatan terdiri daripada perbandaran dan majlis komuniti. Pembaharuan yang berkuat kuasa pada 1 Julai 2024 menggabungkan 28 perbandaran dan 63 komuniti menjadi 18 perbandaran baharu, sementara Strovolos dan Paphos kekal tanpa penggabungan. Lima Pertubuhan Kerajaan Tempatan Daerah turut ditubuhkan bagi kawasan kawalan kerajaan untuk mengendalikan pelesenan pembangunan, bekalan air, pembetungan dan saliran air ribut serta pengurusan sisa pepejal.

Ekonomi

Rencana utama: Ekonomi Cyprus

Struktur ekonomi

Cyprus mempunyai ekonomi terbuka yang berorientasikan perkhidmatan. Perdagangan borong dan runcit, penginapan dan makanan, maklumat dan komunikasi, perkhidmatan profesional, kewangan, hartanah, pembinaan serta perkapalan membentuk sebahagian besar kegiatan ekonomi. Pertanian dan pembuatan kekal penting bagi kawasan luar bandar serta eksport tertentu, tetapi tidak lagi mendominasi ekonomi seperti pada zaman awal selepas kemerdekaan.

Pada tahun 2025, keluaran dalam negara kasar pada harga semasa berjumlah kira-kira €36.484 bilion dan ekonomi berkembang 3.8% dalam nilai sebenar. Pertumbuhan terutama disumbangkan oleh sektor maklumat dan komunikasi, hotel dan restoran, perdagangan borong dan runcit serta pembinaan. Sebagai anggota Kesatuan Eropah dan zon euro, dasar monetari Cyprus ditentukan dalam kerangka Bank Pusat Eropah, manakala Bank Pusat Cyprus bertanggungjawab terhadap penyeliaan dan kestabilan kewangan dalam bidang kuasanya.

Krisis kewangan 2013

Pendedahan besar bank Cyprus kepada hutang kerajaan Yunani, pertumbuhan kredit dan kelemahan tadbir urus membawa kepada krisis perbankan pada tahun 2012 hingga 2013. Pada Mac 2013, Cyprus bersetuju dengan program bantuan kewangan bersama Mekanisme Kestabilan Eropah dan Tabung Kewangan Antarabangsa. Program itu melibatkan penstrukturan semula bank, kawalan modal sementara, penggabungan fiskal dan pembaharuan struktur. Cyprus menerima €6.3 bilion daripada Mekanisme Kestabilan Eropah dan €1 bilion daripada Tabung Kewangan Antarabangsa sebelum menamatkan program pada Mac 2016.

Pelancongan

Pelancongan ialah salah satu sumber utama eksport perkhidmatan dan pekerjaan. Pusat peranginan pesisir, tapak arkeologi, perkampungan pergunungan dan iklim Mediterranean menarik pelawat terutama dari Eropah dan Timur Tengah. Pada tahun 2025, kawasan kawalan kerajaan merekodkan 4,534,073 ketibaan pelancong, meningkat 12.2% berbanding tahun sebelumnya. United Kingdom merupakan pasaran sumber terbesar dengan 31.8% daripada ketibaan. Statistik rasmi pelancongan republik dikumpulkan melalui pintu masuk di kawasan kawalan kerajaan dan oleh itu tidak merangkumi keseluruhan pergerakan ke bahagian utara pulau.

Penduduk dan masyarakat

Rencana utama: Demografi Cyprus

Penduduk dan petempatan

Banci terakhir yang lengkap bagi kawasan kawalan kerajaan diadakan pada 1 Oktober 2021 dan merekodkan 923,381 orang, meningkat 9.9% daripada 840,407 pada banci 2011. Daripada jumlah itu, 615,603 orang atau 66.7% tinggal di kawasan bandar dan 307,778 atau 33.3% di kawasan luar bandar. Nicosia ialah pusat politik dan pentadbiran, manakala Limassol, Larnaca dan Paphos merupakan pusat bandar serta ekonomi utama di pesisir selatan dan barat.

Struktur umur menunjukkan penuaan penduduk. Pada tahun 2021, 15.4% penduduk berumur di bawah 15 tahun, 67.3% berumur 15 hingga 64 tahun dan 17.2% berumur sekurang-kurangnya 65 tahun. Warganegara Cyprus membentuk 77.9% daripada penduduk yang dibanci, warga negara Kesatuan Eropah lain 10.1%, dan warga bukan Kesatuan Eropah 11.6%. Angka ini hanya merujuk kawasan kawalan kerajaan dan tidak boleh digunakan untuk menggambarkan komposisi seluruh pulau.

Bahasa, komuniti dan agama

Bahasa Yunani dan bahasa Turki mempunyai status rasmi menurut Perlembagaan. Dalam penggunaan harian, ramai penutur menggunakan ragam Yunani Cyprus atau Turki Cyprus, manakala bahasa Inggeris digunakan secara meluas dan turut menjadi bahasa pengantar di sebahagian institusi pengajian tinggi. Di bawah Piagam Eropah bagi Bahasa Serantau atau Minoriti, Cyprus melindungi bahasa Armenia Barat dan bahasa Arab Maruni Cyprus; Majlis Eropah menilai bahasa Arab Maruni Cyprus sebagai bahasa yang terancam.

Susunan perlembagaan mengiktiraf dua komuniti utama, iaitu Yunani Cyprus dan Turki Cyprus. Kumpulan Armenia, Maruni dan Latin memilih pada tahun 1960 untuk bergabung secara perlembagaan dengan komuniti Yunani Cyprus dan kini memilih seorang wakil masing-masing ke Dewan Perwakilan. Tradisi agama terbesar secara sejarah ialah Kristian Ortodoks dalam komuniti Yunani Cyprus dan Islam dalam komuniti Turki Cyprus, di samping Gereja Armenia, Gereja Maruni dan Gereja Katolik Latin. Pembahagian de facto pulau serta pergerakan penduduk sejak 1974 menyebabkan taburan komuniti dan agama sangat berbeza antara utara dengan selatan.

Pendidikan

Sistem pendidikan di kawasan kawalan kerajaan diselia secara berpusat oleh Kementerian Pendidikan, Sukan dan Belia Cyprus. Pendidikan formal disediakan oleh institusi awam dan swasta pada peringkat prasekolah, rendah, menengah, pascamenengah dan pengajian tinggi. Pendidikan wajib berlanjutan hingga umur 15 tahun, manakala sekolah awam menyediakan pendidikan tanpa bayaran hingga umur 18 tahun.

Tiga universiti awam ialah Universiti Cyprus, Universiti Teknologi Cyprus dan Universiti Terbuka Cyprus, di samping beberapa universiti swasta dan institusi bukan universiti. Banci 2021 menunjukkan bahawa 27.6% penduduk berumur 15 tahun ke atas telah menamatkan pendidikan universiti, meningkat daripada 20.2% pada tahun 2011.

Infrastruktur

Pengangkutan

Rencana utama: Pengangkutan di Cyprus

Pemanduan dilakukan di sebelah kiri, satu warisan pentadbiran British. Perkhidmatan bas bandar dan antara bandar menghubungkan pusat penduduk utama. Cyprus tidak mempunyai rangkaian kereta api yang beroperasi; Kereta Api Kerajaan Cyprus beroperasi dari tahun 1905 hingga 1951 sebelum ditutup.

Penerbangan antarabangsa di kawasan kawalan kerajaan tertumpu di Lapangan Terbang Antarabangsa Larnaca dan Lapangan Terbang Antarabangsa Paphos. Lapangan Terbang Antarabangsa Nicosia tidak lagi digunakan untuk penerbangan awam sejak 1974 dan terletak dalam kawasan perlindungan PBB di zon penampan. Pelabuhan Limassol ialah pelabuhan pelbagai guna utama Cyprus, manakala pelabuhan Larnaca, Paphos, Latchi dan kawasan pelabuhan Vasiliko mempunyai fungsi komersial, penumpang, perindustrian atau rekreasi yang berbeza.

Kebudayaan

Rencana utama: Kebudayaan Cyprus

Warisan, seni dan kesusasteraan

Warisan budaya Cyprus terbentuk daripada kedudukan pulau sebagai tempat pertemuan masyarakat Mediterranean timur. Tradisi Yunani dan Byzantine paling ketara dalam gereja, seni ikon, kesusasteraan dan amalan komuniti Yunani Cyprus, manakala warisan Turki dan Uthmaniyah dapat dilihat dalam seni bina, muzik, kraf dan kehidupan komuniti Turki Cyprus. Pemerintahan Latin, Venice dan British turut meninggalkan kesan pada kubu, gereja, bangunan awam, undang-undang dan budaya bandar.

Kesusasteraan Cyprus dihasilkan terutamanya dalam bahasa Yunani dan Turki, di samping karya dalam bahasa Inggeris serta bahasa komuniti minoriti. Dasar kebudayaan republik menyokong penerbitan, penterjemahan dan promosi antarabangsa karya penulis Yunani Cyprus dan Turki Cyprus, termasuk melalui hadiah sastera negara dan skim penterjemahan.

Warisan dunia dan tradisi hidup

UNESCO menyenaraikan tiga tapak Cyprus sebagai Tapak Warisan Dunia: Paphos pada tahun 1980, Gereja Bercat di Wilayah Troodos pada tahun 1985 dengan perluasan pada tahun 2001, dan Choirokoitia pada tahun 1998. Gereja-gereja Troodos merangkumi sepuluh gereja dan biara yang dihiasi lukisan dinding Byzantine dan pasca-Byzantine, manakala Paphos terkenal dengan tinggalan purba termasuk vila Rom, makam dan mozek.

Unsur Cyprus pada senarai Warisan Budaya Tidak Ketara UNESCO termasuk pembuatan renda Lefkara, puisi lisan pertandingan tsiattista, nyanyian Byzantine, diet Mediterranean, pengetahuan dan amalan perbidanan, pembinaan batu kering, permainan tradisional serta tradisi penghasilan wain Commandaria. Keju halloumi atau hellim didaftarkan oleh Kesatuan Eropah sebagai penetapan asal dilindungi pada tahun 2021; pendaftaran itu meliputi produk yang dibuat mengikut spesifikasi di seluruh pulau dan membolehkan pensijilan pengeluar daripada kedua-dua komuniti.

Sukan

Bola sepak ialah sukan berpasukan utama di Cyprus. Persatuan Bola Sepak Cyprus, yang diasaskan pada tahun 1934, menganjurkan pertandingan domestik dan pasukan kebangsaan serta menjadi anggota UEFA. Pembahagian pulau turut mempengaruhi pentadbiran sukan; persatuan bola sepak komuniti Turki Cyprus beroperasi secara berasingan, walaupun kedua-dua persatuan menandatangani suatu aturan sementara di bawah UEFA pada tahun 2013 untuk memudahkan hubungan dan kemungkinan penyatuan semula permainan.

Lihat juga

• Pertikaian Cyprus
• Penyatuan semula Cyprus
• Republik Turki Cyprus Utara
• Kawasan Pangkalan Berdaulat Akrotiri dan Dhekelia
• Hubungan luar Cyprus
• Ketenteraan Cyprus

Bacaan lanjut

• Edbury, Peter W. (1991). The Kingdom of Cyprus and the Crusades, 1191–1374 (dalam bahasa Inggeris). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-45837-5.
• French, David (2015). Fighting EOKA: The British Counter-Insurgency Campaign on Cyprus, 1955–1959 (dalam bahasa Inggeris). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-872934-1.
• Hill, George (1940–1952). A History of Cyprus (dalam bahasa Inggeris). 1–4. Cambridge University Press.
• Knapp, A. Bernard (2008). Prehistoric and Protohistoric Cyprus: Identity, Insularity, and Connectivity (dalam bahasa Inggeris). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-923737-1.

Pautan luar

• Portal rasmi Republik Cyprus
• Perkhidmatan Statistik Cyprus
• Pasukan Pengaman Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu di Cyprus