Naar inhoud springen

Stralsund

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Stralsund
Stad in Duitsland Vlag van Duitsland
Vlag van Stralsund
Wapen van Stralsund
Stralsund (Mecklenburg-Voor-Pommeren)
Stralsund
Situering
Deelstaat Vlag van de Duitse deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren Mecklenburg-Voor-Pommeren
Landkreis Vorpommern-Rügen
Coördinaten 54° 19′ NB, 13° 5′ OL
Algemeen
Oppervlakte 54,59 km²
Inwoners
(31-12-2020[1])		 59.205
(1.085 inw./km²)
Hoogte 9 m
Burgemeester Alexander Badrow (CDU)
Overig
Postcodes 18435, 18437, 18439
Netnummer 03831
Kenteken HST
Gemeentenr. 13 0 73 088
Website Officiële website
Locatie van Stralsund in Vorpommern-Rügen
Kaart van Stralsund
Foto's
Luchtfoto van de binnenstad van Stralsund, 2011
Luchtfoto van de binnenstad van Stralsund, 2011
Raadhuis van Stralsund aan de Alter Markt bij avond, 2015
Raadhuis van Stralsund aan de Alter Markt bij avond, 2015
Portaal  Portaalicoon   Duitsland
Historisch centrum van Stralsund en Wismar
Werelderfgoed cultuur
Stralsund
Land Vlag van Duitsland Duitsland
UNESCO-regio Europa en Noord-Amerika
Criteria ii, iv
Inschrijvingsverloop
UNESCO-volgnr. 1067
Inschrijving 2002 (26e sessie)
UNESCO-werelderfgoedlijst

Stralsund, (verouderd Nederlands: Straalsond), is een stad in Duitsland. De gemeente ligt in de deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren. Tot 2011 was het een kreisfreie Stadt, sindsdien is de stad Kreisstadt van de Landkreis Vorpommern-Rügen. Stralsund ligt aan de Oostzee, maar wordt daar door het eiland Rügen van afgeschermd. Het water tussen Stralsund en Rügen heet de Strelasund.

Een groot deel van de stad verkreeg in 2016 het predicaat Staatlich anerkannter Erholungsort.

Stadsindeling

[bewerken | brontekst bewerken]

Een indeling van de stad in Ortsteile of wijken is er officieel niet.

Een officieuze indeling van de stad, in 8 stadsgebieden, luidt als volgt:

  • 01 – Stadtgebiet Altstadt
  • 02 – Stadtgebiet Knieper
  • 03 – Stadtgebiet Tribseer
  • 04 – Stadtgebiet Franken, met o.a.:
    • 041 -Frankenvorstadt
    • 042 - Dänholm
  • 05 – Stadtgebiet Süd, met o.a.:
    • 051 – Andershof
    • 052 – Devin, in het uiterste zuidoosten, gedeeltelijk op een gelijknamig schiereilandje
    • 053 – Voigdehagen
  • 06 – Stadtgebiet Lüssower Berg
  • 07 – Stadtgebiet Langendorfer Berg
  • 08 – Stadtgebiet Grünhufe

Geografie

[bewerken | brontekst bewerken]

Stralsund ligt aan de Oostzee, maar wordt daar door het eiland Rügen van afgeschermd. Het water tussen Stralsund en Rügen heet de Strelasund.

De omgeving van Stralsund bestaat uit 10-50 meter hoog boerenland, met ten zuiden van de stad enige grote bossen. De streek is rijk aan kleine meren.

Naburige gemeentes

[bewerken | brontekst bewerken]

De dichtstbijzijnde grotere steden zijn Rostock, ten westen van Stralsund, en Greifswald ten zuidoosten van Stralsund.

Verkeer en vervoer

[bewerken | brontekst bewerken]

Stralsund heeft een voor zeeschepen toegankelijke haven aan de Strelasund. Ook beschikt de stad over drie jachthavens.

Over de Strelasund ligt bij Stralsund een brug naar Rügen, de Rügenbrücke.

Voor het autoverkeer belangrijke wegen, die door de gemeente lopen, zijn de Bundesstraße 105 richting Lübeck westwaarts en de Bundesstraße 96 richting Berlijn zuidwaarts. De dichtstbijzijnde autosnelweg, op ruim 25 km ten zuiden van de stad, is de Bundesautobahn 20, afrit 24 naar de B96. De zuidwaarts, via Demmin naar Groß Plasten bij Waren, lopende Bundesstraße 194 begint te Stralsund.

Station Stralsund Hbf is een belangrijk regionaal spoorwegknooppunt. Het station staat aan de waterkant, tussen de wijk Tribseer Vorstadt in het westen en het oude stadscentrum in het oosten.

Hier beginnen, dan wel eindigen, de volgende treintrajecten:

Economie

[bewerken | brontekst bewerken]

In de DDR-periode was de scheepsbouw zeer belangrijk. Er werden marine, vracht-, passagiers- en vissersschepen gebouwd door de Volkswerft. Ook waren er toeleveranciers voor de scheepswerven gevestigd. Na de Duitse hereniging van 1990 bleek deze bedrijfstak naar Westerse maatstaven niet meer rendabel. Tot 2024 zijn er nog scheepswerven actief gebleven, maar in dat jaar kwam de serie faillissementen en doorstarts tot een einde. De Volkswerft- gebouwen en -terreinen zijn sinds 2024 in gebruik bij divers plaatselijk midden- en kleinbedrijf. Een onderneming uit Groningen (stad) heeft te Stralsund het grote, metaal verwerkende bedrijf Ostseestaal opgericht. Deze onderneming bouwt grote staalconstructies voor in gebouwen, schepen, windturbines enzovoorts.

Stralsund heeft een technische hogeschool, waar men o.a. economie, metaalbewerkingstechniek (op ingenieursniveau) en IT- wetenschappen kan studeren. Dit heeft enige bedrijven op het gebied van informatietechnologie ertoe gebracht, zich in Stralsund te vestigen.

De gemeente is zetel van tal van regionale ambtelijke instellingen.

De stad haalt haar drinkwater vooral uit de 389 hectare grote Borgwallsee, een meer ten zuidwesten van Stralsund in de gemeente Lüssow.

Het belangrijkste voor de economie van de stad is het sinds 2000 sterk toegenomen toerisme, vanwege het historische stedenschoon, het watersportcentrum en de nabijheid van badplaatsen, o.a. op het naburige, toeristisch aantrekkelijke eiland Rügen.

Geschiedenis

[bewerken | brontekst bewerken]

Stralsund dankt zijn naam mogelijk aan een Slavische heerser of nederzetting met een naam, die etymologisch verwant is aan het Poolse woord voor pijl, strzała. Daarom is in het stadswapen van Stralsund ook een pijl afgebeeld. Tot en met de 12e eeuw woonde hier een West-Slavisch volk, de Ranen of Ruianen, die pas rond 1200 tot het christendom werden bekeerd.

De plaats werd gesticht door Wizlaw I, vorst van het Vorstendom Rügen en van de Ruianen, die Stralsund in 1234 stadsrecht verleende en in 1240 tolvrijdom en andere privileges; in het document uit 1240 wordt het voormalige vissersdorp ook voor het eerst Stralesund genoemd. De stad werd een economische rivale van Lübeck; een leger uit die stad brandde Stralsund in 1249 plat, maar het werd vrijwel onmiddellijk weer opgebouwd. In 1293 werd Stralsund mede-oprichtster en dus lid van de Hanze en het werd een van de voornaamste steden in het Wendische Kwartier binnen de Hanze. Het Vorstendom Rügen ging in 1325 op in het Hertogdom Pommeren. In 1370 werd te Stralsund de Vrede van Stralsund gesloten tussen de Hanzesteden en Denemarken, na een door de troepen van Waldemar IV van Denemarken verloren oorlog.

Reeds vanaf de 13e eeuw was er sprake van scheepsbouw in Stralsund; de laatste scheepwerf van de stad ging pas in 2024 failliet. Ook de bierbrouwerij is altijd een ambacht van betekenis in Stralsund geweest. De stad beschikte over een Feldmark, een uitgestrekt land- en tuinbouwgebied, waarvan de oogsten doorgaans ruim voldoende waren om de stedelingen te voeden; veel inwoners van de stad waren in de middeleeuwen Ackerbürger, dat wil zeggen, dat zij zelf boerenland op de Feldmark bebouwden.

De grootste economische bloeiperiode van Stralsund was de 15e eeuw, toen veel van de nu nog bestaande fraaie gebouwen in baksteengotiek werden gebouwd of uitgebreid. Vanaf circa 1600 richtte de stad zich economisch en politiek sterk op Zweden in plaats van Denemarken. Hierdoor verdween Stralsunds binding met de Hanze uiteindelijk.

In de eerste helft van de 16e eeuw werd de stad evangelisch-luthers als uitvloeisel van de Reformatie. Reeds in 1525, ruim 40 jaar eerder dan in de Nederlanden, hadden radicale protestanten tijdens een Kirchenbrechen (beeldenstorm) heiligenbeelden en andere rooms-katholieke religieuze voorwerpen vernield.

Tijdens de Dertigjarige Oorlog werd Stralsund in 1628 belegerd door troepen van de Katholieke Coalitie, zie: Beleg van Stralsund (1628), maar als eerste Duitse stad in 1630 door de protestantse Zweden bevrijd. Tussen 1648 en 1815 was Stralsund behoudens enkele korte onderbrekingen, waaronder de Grote Noordse Oorlog, met het Beleg van Stralsund (1711-1715), een deel van het koninkrijk Zweden; het lag in de 17e en 18e eeuw namelijk in Zweeds-Pommeren en was daarvan in de periode 1720-1815 de hoofdstad.[2]

Zowel in de Dertigjarige Oorlog als in de Grote Noordse Oorlog had Stralsund veel te lijden door oorlogsgeweld en uitbraken van besmettelijke ziektes.

In 1809 deed zich rondom Stralsund een Pruisische opstand tegen de Franse troepen van Napoleon voor. De opstand, geleid door Ferdinand von Schill, werd in de stad door Franse en Hollandse troepen in bloed gesmoord.

Van strategisch belang is het tot Stralsund behorende eilandje de Dänholm, het Denen-eiland. Dit was in 1429 zo genoemd na een militaire overwinning van de Hanzesteden op Denemarken, en werd vanaf de 19e eeuw een Pruisische marinehaven, van 1815-1871 zelfs de belangrijkste van geheel Pruisen. Eén van de eerste oorlogsschepen, die hier van stapel liepen, was de schoener Stralsund (1816). In 1873 waren de vestingwerken van Stralsund overbodig geworden, werden voor het grootste deel geslecht en in plantsoenen veranderd.

Gedurende de Tweede Wereldoorlog, vooral op 6 oktober 1944, leed de stad groot verlies aan mensenlevens en grote materiële schade door geallieerde luchtbombardementen. Stralsund was namelijk als havenstad en vestigingsplaats van scheepswerven voor Nazi-Duitsland van militair-strategisch belang.

Van 1949 tot 1990 lag Stralsund in de DDR. De economische terugslag na de Wende van 1990 leidde tot een daling van het aantal inwoners van circa 75.000 in 1988 tot circa 60.000 in 2000. Door vergrijzing daalt het bevolkingscijfer anno 2024 nog steeds langzaam.

Bezienswaardigheden

[bewerken | brontekst bewerken]

De stad was een van de eerste leden van de Hanze. Van de Hanzetijd getuigt een groot aantal historische bouwwerken in baksteengotiek, waaronder het stadhuis, met zijn uit 1444 daterende, opvallende schijngevel, en drie grote kerken: de Marienkirche of Mariakerk, de Nicolaaskerk en de Jakobikerk. De binnenstad staat sinds 2002 op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO en wordt sinds de Duitse hereniging grondig gerestaureerd.

De stad beschikt over een belangrijk museum, het Stralsund Museum, dat op verschillende locaties is gevestigd. In een voormalig klooster is een belangrijke en veelzijdige collectie samengebracht inzake de rijke historie van Stralsund en wijde omgeving. Het museum heeft in zijn schilderijenverzameling o.a. werk van de hand van Caspar David Friedrich en Philipp Otto Runge. Een filiaal van deze instelling is het Marinemuseum Stralsund op de Dänholm.

Een andere bezienswaardigheid is het aquarium Ozeaneum. Dit maakt deel uit van het Deutsche Meeresmuseum (Duits Zeemuseum).

De stad heeft sedert 1766 een schouwburg, die ook geschikt is voor opera- en operette-uitvoeringen. Organisatorisch is het Theater Stralsund, dat ressorteert onder de Theater Vorpommern GmbH, één geheel met de schouwburgen te Putbus en Greifswald.

Te Stralsund ligt aan de straat Grünhufer Bogen een kleine dierentuin.

Afbeeldingen

[bewerken | brontekst bewerken]
Image
Panorama over Stralsund vanaf de Marienkirche

Partnersteden

[bewerken | brontekst bewerken]

Stralsund heeft met 8 steden een stedenband:

De stad is aangesloten bij de Nieuwe Hanze.

Belangrijke personen in relatie tot de gemeente

[bewerken | brontekst bewerken]

Geboren te Stralsund

[bewerken | brontekst bewerken]
  • Bertram Wulflam (ca. 1300-1393), zoon van een rijke lakenhandelaar, van 1364-1391 burgemeester van de stad in de Hanze-tijd, tevens diplomaat, liet het Wulflam-Haus bouwen
  • Joachim Andreae of (van) Andrée, geboren omstreeks 1586 te Stralsund, overleden op 2 mei 1655, Nederlands en Fries jurist, politicus en diplomaat; student, later professor aan de Universiteit van Franeker; vanaf 1620 rechter aan de Hoge Raad van Friesland; vanaf 1634 diplomaat; was namens de Republiek der Verenigde Nederlanden in de Oostzeelanden en Scandinavië actief; bevorderde rond 1643, samen met Jacob de Witt en de Amsterdamse burgemeester Andries Bicker de totstandkoming van de Vrede van Münster in 1648. Eén bron bericht, dat hij als voorzitter der Staten-Generaal namens Nederland het document ter ratificatie van het vredesverdrag heeft ondertekend. Zijn laatste levensjaren, waarin hij hoge ambten bij de Universiteit Franeker bekleedde, bracht hij door te Franeker.[3]
  • Nicodemus Tessin de Oude (1615-1681, te Stockholm), Zweeds architect, hofarchitect van het Zweedse koningshuis sedert 1676; ontwierp samen met zijn zoon het Paleis te Drottningholm (thans UNESCO Wereldcultuurerfgoed).
  • Carl Gustaf Rehnskiöld (1651-1722), Zweeds militair
  • Carl Wilhelm Scheele (1742-1786), Zweeds apotheker en chemicus
  • Christian Ehrenfried Weigel (sinds 1806: von Weigel; 1748-1831), Duits-Zweeds wetenschapper, o.a. arts en plantkundige; naar hem is het plantengeslacht Weigela genoemd
  • Hermann Burmeister (1807-1892), ontdekkingsreiziger en beoefenaar van verschillende natuurwetenschappen, onderzoeker van de natuur in Zuid-Amerika, overleden te Buenos Aires, Argentinië
  • Wilhelm Ferdinand Erichson (1809-1848), entomoloog
  • Sophie Antonie Biel (1830-1880), landschapsschilderes en boekillustratrice, één der eerste vrouwen, die in de nog sterk door mannen gedomineerde Berlijnse kunstscène succes verwierf
  • Gustav Karl Wilhelm Hermann Karsten (1817-1908), botanicus, bereisde in navolging van Alexander von Humboldt Zuid-Amerika
  • Georg Wertheim (1857-1939), sinds 1876 directeur van de keten kleding- en lingeriewinkels, die zouden uitgroeien tot het grote Wertheim-warenhuisconcern
  • Elisabeth Büchsel (1867-1957), evenals haar minder bekende collega Katharina Bamberg (1873-1966), portret- en landschapsschilderes, vooral actief op Hiddensee, waar beiden vanaf circa 1919 deel uitmaakten van de Hiddensoer Künstlerinnenbund. Deze werkte vanuit de zogenaamde Blaue Scheune in het dorp Vitte op Hiddensee. Het Stralsund Museum bezit verscheidene van hun schilderijen.
  • Henry Vahl (1897-1977), acteur
  • Hans Jürgen Diedrich (1923-2012), acteur en cabaretier
  • Hans-Joachim Lück (1953), roeier, behaalde in de acht in 1976 voor de DDR olympisch goud
  • Silke Möller (1964), sprintster (4 x 100 meter estafette hardlopen)
  • Nadja Uhl, geboren op 23 mei 1972, actrice, zowel op het toneel als in bioscoop- en TV-films; bekend door haar rol als Brigitte Mohnhaupt in de film Der Baader Meinhof Komplex (2008) en als Liesbeth Erler in de film Tannbach – Schicksal eines Dorfes (2015)
  • Ulrike Maisch (21 januari 1977), marathonloopster
  • Jürgen Brähmer (5 oktober 1978), oud-wereldkampioen boksen (WBA en WBO; halfzwaargewicht)

Overigen

[bewerken | brontekst bewerken]
  • Axel von Löwen, geboren in 1686 op een Zweeds landgoed, overleden op 25 juli 1772 te Stralsund, gouverneur-generaal van Zweeds-Pommeren van 1747-1766; verwierf een groot huis te Stralsund, het Löwensche Palais[4]; hij resideerde in het Meyerfeldt-paleis; Von Löwen legde een grote boeken-, kunst-, rariteiten- en kunstnijverheidcollectie aan, waarvan alleen de meeste boeken bewaard bleven en tot de bibliotheek van het Stralsunder stadsarchief behoren. Slordig bewaren gedurende de 19e eeuw, en het bombardement op Stralsund van 6 oktober 1944, deden de rest van de collecties verloren gaan. Von Löwen werd in de Zweedse adelstand verheven: in 1731 tot baron, in 1751 tot graaf.
  • Ferdinand von Schill, opstandelingenleider tegen de Fransen ten tijde van Napoleon, gesneuveld te Stralsund in 1809. Eén van zijn dodenmaskers bevindt zich in een aan hem gewijde afdeling van het Stralsund Museum.

Externe links, Duitstalig

[bewerken | brontekst bewerken]
Image
Mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Stralsund op Wikimedia Commons.
Image
Wikivoyage heeft een reisgids over dit onderwerp: Stralsund.

Overgenomen van "https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Stralsund&oldid=71980678"